III SA/Wa 1463/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Trelka, Sędziowie sędzia WSA Maciej Kurasz (sprawozdawca), sędzia WSA Waldemar Śledzik, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi D. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów egzekucyjnych 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...], 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na rzecz D. P. kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. 1. Na podstawie przedłożonych akt sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oceniał następujący stan faktyczny: Naczelnik Urzędu Skarbowego W.(dalej: "NUS") prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku D.P. (dalej: "Skarżąca", "Strona"), na podstawie własnego tytułu wykonawczego z [...] grudnia 2018 r. nr [...] obejmującego należności z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodów z innych źródeł za 2007 r., w kwocie 16.311,00 zł należności głównej, a także odsetki za zwłokę. Celem wyegzekwowania przedmiotowych należności organ egzekucyjny, na podstawie zawiadomień z [...] grudnia 2018 r. nr [...] oraz nr [...] dokonał zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych w [...] S.A. oraz w [...] S.A. Przedmiotowe zawiadomienia doręczono do Banków, poprzez system elektroniczny O. 7 grudnia 2018 r., natomiast Stronie wraz z odpisem ww. tytułu wykonawczego [...] grudnia 2018 r. Banki w dniach 10, 11 i 18 grudnia 2018 r. przekazały środki, które pozwoliły w części zaspokoić dochodzone należności. 2. Pismem z 13 grudnia 2018 r. (nadanym w placówce pocztowej 14 grudnia 2018 r.) Skarżąca złożyła m.in. zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. 3. NUS postanowieniem z [...] lutego 2019 r. odmówił wszczęcia postępowania w zakresie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...] wystawiony przez NUS z uwagi na uchybienie terminu do ich wniesienia. 4. Skarżąca wniosła zażalenie podnosząc wydanie postanowienia z naruszeniem art. 27 § 1 pkt 9, art. 33 § 1 pkt 8, art. 34 § 1, 4 i 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm., dalej: "u.p.e.a.") oraz art. 61 § 1 i art. 61a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 18 u.p.e.a. 5. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej: "DIAS") postanowieniem z [...] kwietnia 2019 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu DIAS wskazał, że zobowiązany ma prawo wnieść zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji do organu egzekucyjnego w ściśle określonym siedmiodniowym terminie. Termin ten rozpoczyna swój bieg od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego, a upływa siódmego dnia od doręczenia odpisu tytułu wykonawczego. W niniejszej sprawie w ocenie organu odwoławczego nie budzi wątpliwości, że zarzuty zostały wniesione przed rozpoczęciem biegu terminu do ich wniesienia. Odpis tytułu wykonawczego z [...] grudnia 2018 r. Nr [...] doręczono Stronie 19 grudnia 2018 r., zatem termin do wniesienia zarzutów rozpoczął swój bieg od dnia 20 grudnia 2018 r. i zakończył swój bieg 27 grudnia 2018 r. Natomiast Strona zarzuty wniosła 14 grudnia 2018 r. W ocenie DIAS, organ egzekucyjny prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia przedmiotowych zarzutów uznając, że zostały one wniesione z uchybieniem terminu tj. przedwcześnie. 6. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca wniosła o uchylenie postanowień obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Strona podniosła, że oba postanowienia zostały wydane z naruszeniem przepisów proceduralnych, w szczególności art. 61 i 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 26 § 5, art. 27 § 1 pkt 9 i 33 § 1 u.p.e.a., w stopniu mającym istotny wpływ na podjęte rozstrzygnięcie. W ocenie Skarżącej art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. wyznacza końcowy dzień terminu do wniesienia zarzutów. Natomiast termin na złożenie zarzutów biegnie wówczas, gdy zobowiązany ma już wiedzę o prowadzonej do jego majątku egzekucji administracyjnej od dłużnika zajętej wierzytelności (banku), jak to miało miejsce w sprawie. 7. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o oddalenie skargi oraz podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga zasługiwała na uwzględnienia. 8. Przedmiotem skargi w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z [...] kwietnia 2019 r., utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] lutego 2019 r., odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia zarzutów w sprawie prowadzenia. Uzasadniając to rozstrzygnięcie Organ egzekucyjny wskazał, że złożenie zarzutów przeciwegzekucyjnych było bezskuteczne, gdyż zostało wniesione przed dniem doręczenia Skarżącej tytułu wykonawczego i zawiadomień o zajęciach rachunków bankowych. 9. Zaznaczyć należy, że w chwili wniesienia zarzutów postępowanie egzekucyjne się toczyło, Skarżąca w uzasadnieniu swojego stanowiska podniosła, że NUS dokonał poprzez system teleinformatyczny O. w dniu 7 grudnia 2018 r. zajęcia rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych Strony na konkretne kwoty, o czym powzięła wiadomość przed doręczeniem tytułu wykonawczego (art. 26 § 5 pkt 2 u.p.e.a.), które nastąpiło dopiero w dniu 19 grudnia 2018 r. 10. Termin do wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym uregulowany jest w art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. przepis ten stanowi, że tytuł wykonawczy zawiera pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu w terminie siedmiu dni, prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Regulacja ta ma specyficzny charakter, gdyż w przepisie określającym warunki formalne, jakie powinien spełniać tytuł wykonawczy jednocześnie ustanowiono środek ochrony prawnej przysługujący zobowiązanemu w postępowaniu egzekucyjnym. Drugą nietypową cechą tej regulacji jest ustanowienie nią terminu, w którym może być wniesiony zarzut, bez wskazania daty, od której termin ten należy liczyć. W przepisach proceduralnych regułą jest określanie przez ustawodawcę terminów do wniesienia środków służących ochronie prawnej ze wskazaniem daty, od której terminy te należy obliczać (zob. art. 223 § 2 O.p., art. 236 § 2 O.p., art. 369 § 1 i 2 K.p.c., art. 394 § 2 K.p.c., art. 445 § 1 i 2 K.p.k., art. 460 K.p.k). Wskazane w art. 33 § 1 u.p.e.a. okoliczności, które mogą być podstawą zarzutów do ich powołania, jako podstawy zarzutów wniesionych w postępowaniu egzekucyjnym wymagają po pierwsze dowiedzenia się o tym, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte przeciwko zobowiązanemu oraz uzyskania wiedzy o tym jakiego obowiązku postępowanie to dotyczy. Uzyskanie tej wiedzy pozwala na wniesienie większości zarzutów wskazanych w art. 33 § 1 u.p.e.a. Do uzyskania wymienionych informacji nie jest konieczne zapoznanie się z tytułem wykonawczym. Należy wskazać, że zobowiązany może dowiedzieć się o toczącym postępowaniu np. przez zapoznanie się z zawiadomieniem skierowanym do banku w celu zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, przez zapoznanie się z zawiadomieniem skierowanym do wierzyciela w celu zajęcia innej wierzytelności, przez zapoznanie się z zawiadomieniem skierowanym do pracodawcy w celu zajęcia wierzytelności, czy w inny sposób, który pozwalałby na sformułowanie zarzutów. Z zawiadomień tych może uzyskać też wiedzę o obowiązku, który jest przedmiotem egzekucji. Uzyskanie tej wiedzy może nastąpić przed odebraniem przez zobowiązanego tytułu wykonawczego, nawet w przypadku odebrania go w trybie zwykłym osobiście, gdyż organy często zawiadomienia o zajęciu wysyłają przed wysłaniem do zobowiązanego tytułu wykonawczego oraz zawiadomień wskazanych w przepisach art. 72 § 4 pkt 1, 79 § 4 pkt 1, 80 § 3, 89 § 3 pkt 2, 95 § 5, 96a pkt 2, 96g § 5 pkt 1 i 3, 96j § 3 pkt 2 u.p.e.a. Należy podkreślić, że zapoznanie się przez zobowiązanego z tytułem wykonawczym konieczne jest jedynie do wniesienia zarzutu wskazanego w art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. (niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27, a w zagranicznym tytule wykonawczym - wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy). Także wniesienie tego zarzutu możliwe jest przed doręczeniem zobowiązanemu tytułu wykonawczego. 11. Jako dodatkowy argument przeciwko tezie, że dopiero doręczenie tytułu wykonawczego rozpoczyna bieg terminu do wyniesienia zarzutów należy wskazać, że stosownie do art. 33 § 1 u.p.e.a. zarzuty wnoszone są w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Brak jest przepisu wskazującego, że zarzuty wskazane w art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. i art. 33 § 1 u.p.e.a. są zarzutami skierowanymi do tytułu wykonawczego. Zdaniem Sądu, nawet, gdyby taki zapis znajdował się w u.p.e.a. możliwe byłoby wniesienie zarzutów przed doręczeniem tytułu wykonawczego, gdy zobowiązany zapoznałby się z tytułem w organie. 12. Powszechnie w praktyce organów i w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że termin do wniesienia zarzutów należy liczyć od daty doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego. Wynika to z tego, że najpóźniej w momencie doręczenia tytułu wykonawczego zobowiązany dowiaduje się o postępowaniu egzekucyjnym i z uwagi na obligatoryjne elementy tytułu wykonawczego, od tego momentu z całą pewnością może on dokonać oceny, czy w sprawie wystąpiły okoliczności wskazane w przepisach art. 33 § 1 u.p.e.a. stanowiące podstawę zarzutów. Od tej daty może podjąć też decyzję, czy w sprawie powinien zgłosić zarzuty do postępowania egzekucyjnego. Doręczenie tytułu wykonawczego pozwala na uznanie, że od daty jego doręczenie zobowiązany z całą pewności mógł wnieść zarzuty do postępowania egzekucyjnego. Wyjątkiem jest zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, gdyż zarzut ten z uwagi na okoliczność będącą jego podstawą może zostać zgłoszony dopiero od momentu, w którym zobowiązany dowiedział się o zastosowaniu środka egzekucyjnego, gdyż od tego momentu zobowiązany może dokonać oceny uciążliwości tego środka. Wskazana praktyka jest korzystna dla zobowiązanych, gdyż pozwala przyjąć najdłuższy termin do wniesienia zarzutów. Organy kierując się datą doręczenia tytułu wykonawczego nie muszą wykazywać, że zobowiązany mógł wnieść zarzuty wcześniej, gdyż uzyskał wiedzę niezbędną do sformułowania zarzutów. Działanie takie niosłoby dla organów szereg trudności związanych z udowodnieniem, że zobowiązany przed doręczeniem tytułu wykonawczego uzyskał wiedzę pozwalającą na wniesienie zarzutów. W większości przypadków udowodnienie tej okoliczności byłoby niemożliwe. 13. Powyższa argumentacja jednakże nie może mieć zastosowania do oceny terminowości wniesienia zarzutów w sytuacji, gdy zobowiązany decyduje się na wniesienie zarzutów – jak to miało w miejsce w niniejszej sprawie - przed doręczeniem mu tytułu wykonawczego. Wniosek ten uzasadnia okoliczność braku powołania przez ustawodawcę w art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. doręczenia tytułu wykonawczego jako zdarzenia, od którego należy obliczać termin ustanowiony w tym przepisie. Wobec tego doręczenie tytułu wykonawczego nie może być traktowane jako przesłanka, bez spełnienia której nie jest możliwe skuteczne wniesienie zarzutów. 14. Powyższe konstatacje prowadzą do wniosku, że niewskazanie przez ustawodawcę w art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. daty, od której należy liczyć siedmiodniowy termin do wniesienia zarzutów, oraz okoliczność, że sformułowanie przez zobowiązanego zarzutów wskazanych w art. 33 § 1 pkt 1-10 możliwe jest także przed doręczeniem mu tytułu wykonawczego, uzasadnia twierdzenie, że termin wskazany w powołanym przepisie upływa najpóźniej po siedmiu dniach od doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego. Oznacza to, że w przypadku wniesienia zarzutów przed doręczeniem zobowiązanemu tytułu wykonawczego, niezasadne jest twierdzenie, że zarzuty te są przedwczesne. 15. W rozpoznanej sprawie organ uznał, że dla oceny terminowości wniesienia przez Skarżącą zarzutów decydujące znaczenie ma wystąpienie określonego skutku doręczenia tytułu wykonawczego. Stanowisko to jest błędne, gdyż jak już wskazano w art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. nie daje podstaw do traktowania doręczenia tytułu wykonawczego, jako bezwzględnej przesłanki wniesienia zarzutów. Dodatkowo należy podkreślić, że skutkiem tego byłoby praktycznie pozbawienie Skarżącej w niniejszej sprawie prawa do wniesienia zarzutów, gdyż zaskarżone postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie wniesionych zarzutów zostało wydane w dniu [...] lutego 2019 r. i doręczone w dnu 8 marca 2019 r. a zatem po upływie wskazywanego przez organ w zaskarżonym postanowieniu, terminu do ich wniesienia. 16. Przyjęcie przez organ, że wniesienie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym przed doręczeniem tytułu wykonawczego jest bezskuteczne, wobec jaskrawej nieproporcjonalności negatywnych skutków dla Zobowiązanego jest nie do pogodzenia z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą demokratycznego państwa prawnego oraz konstytucyjną zasadą proporcjonalności. Zasady te stoją na przeszkodzie formułowaniu przez organ państwowy przesłanek uniemożliwiających skorzystanie obywatelowi ze środków ochrony prawnej w postępowaniu prowadzonym przez ten organ, w sytuacji gdy przesłanki te nie wynikają wprost z brzmienia przepisów prawa a także stanowiłyby nadużycie pozycji organu względem obywatela. Należy podkreślić, że zakwestionowane przez Sąd w niniejszej sprawie stanowisko organu co, do treści art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. nie ma oparcia w dosłownym brzmieniu tego przepisu a ponadto w kontekście prezentowanych powyżej okoliczności uzasadniających dopuszczenie możliwości wniesienia zarzutów przed doręczeniem tytułu wykonawczego, stanowisko to nie ma żadnego uzasadnienia aksjologicznego (tak tez w wyroku WSA w Warszawie z dnia 20 kwietnia 2018 r., sygn. akt III SA/Wa 2451/17, CBOSA). Nadto zauważyć należy, że wobec wykorzystywania przez organy podatkowe kanałów komunikacji elektronicznej z bankami w zakresie zajmowania rachunków bankowych informacja o zajęciu rachunku praktycznie w każdej sytuacji będzie szybsza niż zawiadomienie o zajęciu doręczone poprzez publicznego operatora pocztowego osobie zobowiązanej. 17. Sąd mając na uwadze powyższe okoliczności uznał, że organy oby instancji dopuściły się naruszenia zasady prowadzenia postępowania z uwzględnieniem słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.) i zasady zaufania do organów państwa (art. 8 k.p.a.). Konieczność zapewnienia stronie dwuinstancyjności postępowania administracyjnego obligowała Sąd do wyeliminowania z obrotu prawnego nie tylko zaskarżonego postanowienia, ale również postanowienia organu I instancji. NUS prowadząc ponownie sprawę będzie miał obowiązek uwzględnić ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku. 18. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) orzekł jak w pkt 1) sentencji wyroku. Na wniosek strony skarżącej Sąd zasądził w pkt 2) sentencji wyroku na jej rzecz zwrot kosztów postępowania sądowego (597 zł) wysokości obejmującej wpis w wysokości 100 zł, opłatę skarbową od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł i koszty zastępstwa procesowego w wysokości 480 zł (art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a.