III SA/Wa 1467/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz, , po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego w sprawie ze skargi R.G. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne postanowił: - odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie - W skardze na powołane w sentencji postanowienie Ministra Finansów, Skarżący – R.G. zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy. Pismem z 29 czerwca 2015 r. Skarżący został wezwany do złożenia wniosku na urzędowym formularzu PPF oraz do nadesłania dokumentów dotyczących jego sytuacji finansowej. W odpowiedzi Skarżący złożył formularz PPF, nie wskazał jednak zakresu pomocy, o którą wnioskuje. Skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, [...] -letnim synem, oraz dwiema córkami ([...] i [...] lat). Skarżący wskazał, że jedyny dochód rodziny stanowi prowadzona przez niego działalność gospodarcza, z tytułu której uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości 8.900 zł. Pismem z 17 lipca 2015 r. Skarżący został wezwany do wskazania zakresu wniosku oraz na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jDz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej – p.p.s.a.) do nadesłania dokumentów oraz złożenia dodatkowych oświadczeń dotyczących sytuacji finansowej jego rodziny. Skarżący w piśmie z 29 lipca 2015 r. wskazał, że wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego oraz nadesłał m.in.: zeznanie podatkowe swoje oraz córki K. za 2014 r., deklaracje VAT-7 za kwiecień, maj i czerwiec 2015 r., podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za pierwsze półrocze 2015 r., zestawienie miesięcznych dochodów i wydatków rodziny oraz kosztów utrzymania mieszkania, wydruk z CEiIDG. Postanowieniem z 27 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z 14 sierpnia 2015 r., Skarżący złożył sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. W sprzeciwie zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia go od kosztów sądowych i odmówiono zwolnienia w jakimkolwiek zakresie. W ocenie Skarżącego, osiągane przez niego dochody nie pozwalają, bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla swojej rodziny, na poniesienie opłat sądowych. Wyjaśnił, iż uzyskuje z prowadzonej działalności gospodarczej relatywnie wysoki przychód, jednak ponosi również wysokie koszty jego uzyskania. Wskazał na konieczność utrzymania licznej rodziny i na wydatki związane z zobowiązaniami finansowymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. postanowienia z 27 sierpnia 2015 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Zgodnie z art. 2 ustawy ustawą z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015r. poz.658) do postępowań w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy zainicjowanych przed dniem 15 sierpnia 2015 r. stosuje się przepis art. 260 P.p.s.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji wprowadzonej powołaną ustawą. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, oraz wysokość wpisu sądowego od skargi w pięciu sprawach Skarżącego (łączne wpisy sądowe w wysokości 500 zł), jak i stan faktyczny sprawy, Sąd stwierdza, iż w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku Skarżącego. Wskazać należy, iż Skarżący nie jest pozbawiony źródeł utrzymania. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą znacznych rozmiarów. Z tego tytułu za 2014 r. uzyskał przychód w wysokości 7.322.035,59 zł (dochód wyniósł 130.177,65 zł), zgodnie z PIT-36L. Za pierwsze półrocze 2015 r. Skarżący uzyskał przychód w wysokości 1.353.839 zł. Działalność gospodarczą prowadzi również najstarsza córka skarżącego. Przychód z tej działalności za 2014 r. wyniósł 149.771,39 (strata 222.714,47 zł). Skarżący prowadząc działalność gospodarczą należy do przedsiębiorców, a w ich przypadku miarodajną dla oceny zdolności płatniczych jest kategoria przychodu. Podkreślić należy, iż o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Sytuacja materialna Skarżącego nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy nawet w części. Nie można bowiem przyjąć, iż Skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynika w sposób jednoznaczny, aby Skarżący nie był w stanie ponieść kosztów postępowania. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien najpierw poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero wówczas – gdy tak zgromadzone środki okażą się niewystarczające – może skutecznie złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z taką sytuacją z całą pewnością nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie pozbawi Skarżącego konstytucyjnego prawa do sądu, gdyż posiada ona majątek wystarczający na pokrycie kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Na marginesie Sąd pragnie wskazać, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy. Może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 niepubl., prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Zdaniem Sądu, Skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. W każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty sądowe miałyby stanowić tamę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które umożliwi stronie wniesienie skargi, a tym samym realizację swoich praw przed sądem. Trzeba jednak raz jeszcze podkreślić, że przyznanie prawa pomocy następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - a te okoliczności w sprawie nie zostały wykazane. Powyższe okoliczności wskazują na to, iż w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki uprawniające do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd, mając na uwadze, na podstawie art. 243 § 1 w związku z art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.