III SA/Wa 1470/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Kocewiak po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2006 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2007r. nr [...] w przedmiocie: odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za styczeń i grudzień 2000 r. postanawia: - odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie A. S. (dalej "skarżący") w odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału wzywające do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 1500 zł zwrócił się o przyznanie pomocy prawnej i zwolnienie z całości kosztów sądowych. Stwierdził, że jego sytuacja majątkowa jest dramatyczna i skarżący nie dysponuje środkami na zapłatę wpisu. Skarżący nie posiada ani stałej ani czasowej umowy o pracę, utrzymuje się z pracy dorywczej. Średnio miesięczne dochody skarżącego wahają się pomiędzy 225 zł i 300 zł i wystarczają na skromną wegetację i wyżywienie. Do pisma skarżący załączył kserokopię wypełnionego formularza PPF, złożonego w sprawie III SA/Wa 2888/05. Ponieważ wniosek o przyznanie prawa pomocy należy złożyć na urzędowym formularzu PPF, skarżącego wezwano do nadesłania wypełnionego formularza PPF oraz do przedstawienia informacji dotyczących jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Skarżący w terminie wypełnił formularz PPF wnosząc w nim o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu stwierdził, że od 24 października 2005 r. nie ma żadnego adresu zameldowania i dlatego ma problemy z uzyskaniem zatrudnienia na podstawie umowy o pracę. Skarżący nie ma zatrudnienia ani stałego ani czasowego. Podstawę jego utrzymania stanowią środki uzyskane ze sprzedaży złomu, puszek, makulatury; środki te wystarczają skarżącemu na zakup jedzenia oraz opłacenie przejazdów. W konsekwencji nie dysponuje również środkami na pokrycie kosztów sądowych. Skarżący wyjaśnił, że "odwołanie do Naczelnego Sądu Administracyjnego" sporządził mu nieodpłatnie doradca podatkowy. Oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym i nie posiada żadnego majątku. Pracuje dorywczo tj. zbiera złom i puszki uzyskując w ten sposób środki w kwocie około 300 zł w miesiącu. Skarżący nie przedstawił dodatkowych dokumentów na temat swojej sytuacji majątkowej. Do formularza PPF załączył pismo, w którym poinformował Sąd o rozdzielności majątkowej z żoną (od 2001r.). W związku z powyższym skarżący nie może żądać od żony udostępnienia jej zeznań podatkowych. Podkreślił, że nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego. Ponadto skarżący nie jest zarejestrowanym bezrobotnym, nie korzysta z pomocy opieki społecznej, nie posiada rachunków bankowych i w ostatnich 6 latach nie posiadał i nie zbywał żadnych nieruchomości oraz ruchomości o wartości ponad 10 tysięcy złotych. Oświadczył też, że wydatki na bieżące utrzymanie są zależne od dochodów, w okresie ostatnich 6 lat skarżący nie kupował odzieży, a zbieranie i sprzedaż surowców wtórnych nie stanowi usługi. Skarżący oświadczył również, że doradca podatkowy, który sporządził dla niego skargę kasacyjną, wykonał tę usługę nieodpłatnie i nie jest pełnomocnikiem skarżącego. Stwierdził również, że pożyczył od żony kwotę 2.435 zł, którą przeznaczył na zapłatę wpisu od skargi w sprawie o sygn. akt III SA/WA 2888/05. Jego żona uzyskała te środki również tytułem pożyczki. Oświadczył ponadto, że nie spłacał żadnych zaległości podatkowych i nie posiada żadnych informacji o zastosowaniu wobec niego środków egzekucyjnych. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Na podstawie art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako P.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym, stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd może natomiast zwolnić osobę fizyczną z części kosztów postępowania, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie strona wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od zapłaty kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Przystępując do rozpoznania wniosku, przypomnieć należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Powyższe oznacza, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 P.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy również mieć na uwadze, że to na skarżącym spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu należy natomiast ocena przytoczonych okoliczności. To zatem w interesie skarżącego leży przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przytoczenie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem jego wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005 r., I FZ 63/05, niepubl.). Podkreślić należy, że skarżący ma tego świadomość, ponieważ w związku ze składanymi wnioskami o przyznanie prawa pomocy, Sąd wielokrotnie zwracał się do niego o wyjaśnienia jego sytuacji majątkowej. Stwierdzić jednak należy, że wezwanie – po raz kolejny – jest zbywane zdawkowymi informacjami, bez potwierdzenia jakimikolwiek dokumentami. Pomimo przesyłania przez skarżącego kolejnych pism informujących, trudno jest stwierdzić w jakiej sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej się znajduje. Wynika to zarówno z faktu, że skarżący w kolejnych pismach przedstawia rozbieżne informacje dotyczące stanu majątkowego i rodzinnego oraz nie załącza – pomimo wezwań - żadnych dokumentów źródłowych. Skarżący podnosi, że nie posiada stałej pracy i utrzymuje się z prac dorywczych. Jeśli nie może przedstawić zeznań podatkowych, ponieważ z braku dochodów ich nie sporządza, to jego obowiązkiem było przedstawienie zaświadczenia urzędu skarbowego stwierdzające, że nie składa zeznań podatkowych oraz nie uzyskuje dochodów. Ponadto skarżący oświadczył, że nie jest zarejestrowanym bezrobotnym, ale nadal nie przedstawił zaświadczenia powiatowego urzędu pracy, pomimo, że w postanowieniu z dnia 4 czerwca 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 2888/05 skarżącemu dokładnie wyjaśniono, gdzie i w jaki sposób takie zaświadczenie może uzyskać. Skarżący nie udokumentował również faktu nie korzystania z pomocy opieki społecznej. Nadal nie wyjaśnione pozostały relacje łączące skarżącego z żoną. Twierdzi on, że od 2001 r. posiada z żoną rozdzielność majątkową. We wniosku stwierdził również, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, ale zauważyć należy, że mieszka z żoną, a przynamniej nie zmieniał adresu zamieszkania, za który uznać należy miejsce, gdzie osoba faktycznie przebywa. W kolejnych składanych do sądu wnioskach o przyznanie prawa pomocy, skarżący zamiennie twierdzi, że prowadzi lub nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. W znajdującym się w aktach sprawy III SA/WA 2888/05 formularzu PPF z dnia 5 grudnia 2005 r. nie wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i trójką dzieci. Informację tej treści zamieścił dopiero w sprzeciwie z dnia 1 lutego 2006 r. i w dołączonym do niego kolejnym formularzu PPF. W postępowaniu przed Sądem Rejonowym dla W. (postanowienie z dnia [...] marca 2006 r., [...] k. 83 akt sądowych) także powoływał się na okoliczność wspólnego z żoną prowadzenia gospodarstwa domowego. Następnie twierdził, że jest inaczej, wskazując przy tym, iż żonie pomaga w pracach domowych. W rozpoznawanym formularzu skarżący oświadczył, że nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego. Zauważyć jednak należy, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim i mieszka z żoną pod tym samym adresem, choć jak twierdzi, nie jest w tym lokalu zameldowany. Kwestię stosunków rodzinnych skarżącego poruszył Naczelny Sąd Administracyjny, który w postanowieniu z [...] lipca 2006 r. sygn. akt I FZ 303/06 wydanym na skutek zażalenia złożonego przez skarżącego na postanowienie WSA w Warszawie odmawiające skarżącemu przyznania prawa pomocy wskazał, że sąd dokonując oceny aktualnej kondycji finansowej strony powinien mieć na uwadze nie tylko możliwości zarobkowe samego skarżącego ale również osób zobowiązanych do jego alimentacji. Skoro bowiem osoba starająca się o przyznanie prawa pomocy nie osiąga własnych dochodów i pozostaje na utrzymaniu współmałżonka, to o przyznaniu prawa pomocy będą decydowały możliwości zarobkowe i majątkowe osoby zobowiązanej do alimentacji (por. postanowienie SN z 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89). Wymaga podkreślenia, że obowiązek wzajemnej pomocy między współmałżonkami rozciąga się również na prowadzenie postępowania sądowego. W tym samym postanowieniu NSA stwierdził: "W tym miejscu Naczelny Sąd Administracyjny pragnie podkreślić, że to do oceny sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie, wskazała że spełnia stosowne przesłanki. Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej dokumentacji, powinna się liczyć z tym, że sąd nie będzie posiadać wystarczających danych przemawiających za przyznaniem jej prawa pomocy". Po analizie informacji zamieszczonych w aktach sprawy uznać należy, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do zastosowania wobec skarżącego prawa pomocy w żądanym przez niego zakresie. Powtórzyć należy, że skarżący po raz kolejny nie wywiązał się obowiązku przedstawienia dokumentów źródłowych, o które został poproszony na podstawie art. 255 P.p.s.a. Uchylając się od przedstawienia dokładnej i wyczerpującej argumentacji, skarżący uniemożliwił przeprowadzenie oceny jego sytuacji materialnej w taki sposób, by można było jednoznacznie stwierdzić, że poniesienie przezeń kosztów postępowania jest niemożliwe i nie dysponuje on jakimikolwiek środkami na opłacenie kosztów sądowych. Dopiero bowiem po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 P.p.s.a., Sąd może wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2005 r., OZ 1115/04, niepubl.). Na powyższe zwrócił również uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanym postanowieniu z dnia [...] lipca 2006 r. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia [...] grudnia 2004r., sygn. akt GZ 146/04., stwierdzono natomiast: "skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu". W tym stanie rzeczy uznać zatem należy, iż skarżący nie wykazał, że zachodzą przesłanki do zastosowania wobec niego prawa pomocy. Z tej przyczyny na podstawie art. 243 § 1 P.p.s.a., art. 245 P.p.s.a., art. 246 § 1 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.