III SA/Wa 1470/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alojzy Skrodzki (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za styczeń i grudzień 2000 r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika tj. w zakresie całkowitym - Pismem z dnia [...] września 2007 r. A. S. w odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału wzywające do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 1.500 zł, zwrócił się o przyznanie pomocy prawnej i zwolnienie z całości kosztów sądowych. W uzasadnieniu stwierdził, że od 24 października 2005 r. nie ma żadnego adresu zameldowania i dlatego ma problemy z uzyskaniem zatrudnienia na podstawie umowy o pracę. Utrzymuje się za środki uzyskane ze sprzedaży złomu, puszek, makulatury, które wystarczają mu na zakup jedzenia oraz opłacenie przejazdów. Tym samym nie dysponuje również środkami na pokrycie kosztów sądowych. Kolejno skarżący wyjaśnił, że "odwołanie do Naczelnego Sądu Administracyjnego" sporządził mu nieodpłatnie doradca podatkowy. Dalej skarżący oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym i nie posiada żadnego majątku. Pracuje dorywczo tj. zbiera złom i puszki uzyskując w ten sposób środki w kwocie około 300 zł w miesiącu. Ponadto skarżący poinformował o rozdzielności majątkowej z żoną od 2001 r., tym samym nie może żądać od żony udostępnienia jej zeznań podatkowych. Podkreślił, że nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego. Ponadto skarżący wskazał, iż nie jest zarejestrowanym bezrobotnym, nie korzysta z pomocy opieki społecznej, nie posiada rachunków bankowych i w ostatnich 6 latach nie posiadał i nie zbywał żadnych nieruchomości oraz ruchomości o wartości ponad 10 tysięcy złotych. Oświadczył również, że wydatki na bieżące utrzymanie są zależne od dochodów, a w okresie ostatnich 6 lat nie kupował odzieży. W jego ocenie zbieranie i sprzedaż surowców wtórnych nie stanowi usługi. Stwierdził również, że pożyczył od żony kwotę 2.435 zł, którą przeznaczył na zapłatę wpisu od skargi w sprawie o sygn. akt III SA/WA 2888/05. Jego żona uzyskała te środki, również tytułem pożyczki. Oświadczył ponadto, że nie spłacał żadnych zaległości podatkowych i nie posiada żadnych informacji o zastosowaniu wobec niego środków egzekucyjnych. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2007 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Następnie pismem z [...] grudnia 2007 r. skarżący złożył w terminie sprzeciw od w/w postanowienia. W treści pisma powołał dotychczas przedstawianą argumentację dotyczącą jego sytuacji materialnej oraz wskazał, iż na zapłacenie wpisu nie może pożyczyć pieniędzy od żony, gdyż ona nie posiada takich pieniędzy, ponieważ ma na utrzymaniu troje uczących się dzieci. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje; Z dyspozycji art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako P.p.s.a., wynika, że właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W niniejszej sprawie należało zatem zbadać, czy sytuacja majątkowa skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, co jest możliwe w sytuacji, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Ponadto należało rozważyć, czy sytuacja majątkowa wnioskodawcy uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Przepis art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższych przepisów wynika, iż to na stronie ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe. Stosownie bowiem do art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Oznacza to, że co do zasady każdy, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia kosztów sądowych, do których zalicza się opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 P.p.s.a.). Jest istotne, że opłaty sądowe, czyli wpisy i opłaty kancelaryjne, stanowią dochód budżetu państwa (art. 212 P.p.s.a.). W konsekwencji zwolnienie strony od obowiązku ich ponoszenia, oznacza zmniejszenie jego dochodów, które należy pokryć, uzyskując wpływy z innych źródeł. Dlatego też oceniając, czy w danej sytuacji zasadne jest zwolnienie strony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, należy uwzględnić okoliczność, że państwo wykorzystuje uzyskiwane środki na realizację określonych celów i zadań. Należy rozważyć realizację zasady prawa do Sądu, ale również uwzględniać zasadę powszechności i równości obywateli w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. W konsekwencji, przyznanie prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady wynikającej z art. 199 powołanej ustawy, a przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Podkreślić również należy, iż każdy, kto ubiega się o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia radcy prawnego, adwokata lub doradcy podatkowego powinien wykazać, że spełnienie żądań finansowych wybranego pełnomocnika przekracza jego możliwości płatnicze i z tej przyczyny oraz z powodu zawiłości sprawy, konieczne jest przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy we wskazanym przez niego zakresie, w celu stworzenia możliwości odpowiedniej obrony jego interesów przez profesjonalnego pełnomocnika. Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową skarżącego oraz jego zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Zatem w celu podjęcia decyzji o przyznaniu bądź odmowie przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie konieczna jest w niniejszej sprawie ocena informacji przedstawionych przez skarżącego w pismach kierowanych do Sądu. Zdaniem Sądu zauważyć należy, iż przedstawiona przez skarżącego w przesłanych do tut. Sądu pismach sytuacja majątkowa nie świadczy o trudnościach finansowych uniemożliwiających mu poniesienie kosztów niezbędnych do prowadzenia postępowania. Zaznaczyć należy, że w niniejszej sprawie wezwano skarżącego do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących jego stanu majątkowego oraz dochodów, a także przesłania dokumentów potwierdzających sytuację przedstawioną przez niego w pismach złożonych w tut. Sądzie. Podkreślić należy, iż mimo wielokrotnego występowania do tut. Sądu z wnioskami o przyznanie prawa pomocy, a tym samym świadomości skarżącego konsekwencji nienależytego udokumentowania sytuacji finansowej opisanej we wniosku, skarżący w odpowiedzi na wezwanie Sądu odniósł się jedynie do niektórych z zadanych pytań i konsekwentnie nie przedstawił żadnych dokumentów na poparcie oceny własnej sytuacji materialnej przedstawionej w pismach składanych do Sądu. W ocenie Sądu zwrócić należy uwagę, iż nie jest możliwa ocena sytuacji finansowej skarżącego, gdy uporczywie nie przedstawia on dokumentów potwierdzających jego dochody lub ich brak, a także potwierdzających jego sytuację rodzinną, na którą się powołuje oraz nie przedstawia okoliczności uniemożliwiających mu przedstawienie tychże dokumentów. Ponadto nie jest zrozumiałe dla Sądu dlaczego w tak trudnej, jak sam ocenia skarżący, sytuacji finansowej nie korzysta on ze świadczeń z pomocy społecznej, a także nie jest zarejestrowany w powiatowym urzędzie pracy, co mogłoby umożliwić skarżącemu znalezienie zatrudnienia i w konsekwencji poprawić jego sytuację finansową. Takie działania skarżącego w przekonaniu Sądu wskazują, iż nie podejmuje on żadnych działań mogących przyczynić się do poprawy jego sytuacji materialnej. Jednocześnie należy zwrócić uwagę, iż skarżący nie podaje przyczyn utraty pracy oraz okoliczności powodujących utratę adresu zameldowania. Ponadto należy zwrócić uwagę, iż fakt otrzymywania przez skarżącego dochodów w wysokości 225 – 300 zł powoduje konieczność składania zeznań podatkowych, tym samym zdaniem Sądu nie znajduje uzasadnienia działanie skarżącego polegające na braku przedstawienia zeznań podatkowych bez podania przyczyny uniemożliwiającej wykonanie tego punktu wezwania. Kolejno zdaniem Sądu zwrócić należy uwagę, iż skarżący w przekazanych pismach nie przedstawił w sposób szczegółowy wydatków składających się na bieżące jego utrzymanie, gdyż z całą pewnością nie można uznać za takie przykładowe wskazanie rzeczy, których skarżący przez ostatnie 6 lat nie kupował, a także stwierdzenie, iż wydatki te zależą od jego dochodów. Ponadto, zdaniem Sądu, wyjaśnienie skarżącego o nieodpłatnym sporządzeniu skargi kasacyjnej w sprawie o sygn. akt IIISA/Wa 2888/05 przez doradcę podatkowego A. W., nie zostało potwierdzone żadnym dokumentem wyrażającym stanowisko doradcy podatkowego, tym samym w świetle prezentowanych przez skarżącego ocen własnej sytuacji materialnej i ta kwestia budzi wątpliwości. Zwrócić należy również uwagę, iż nadal nie wyjaśnione pozostały relacje łączące skarżącego z żoną. Twierdzi on, że od 2001 r. posiada z żoną rozdzielność majątkową, czego w żaden sposób nie udokumentował, a także nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Zauważyć należy, zdaniem Sądu, że skarżący mieszka z żoną, a przynamniej nie zmieniał adresu zamieszkania, za który uznać należy miejsce, gdzie osoba faktycznie przebywa. Natomiast w kolejnych składanych do sądu wnioskach o przyznanie prawa pomocy, skarżący zamiennie twierdził, że prowadzi lub nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną. Tymczasem w znajdującym się w aktach sprawy III SA/WA 2888/05 formularzu PPF z dnia 5 grudnia 2005 r. nie wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i [...] dzieci. Informację tej treści zamieścił dopiero w sprzeciwie z dnia 1 lutego 2006 r. i w dołączonym do niego kolejnym formularzu PPF. W postępowaniu przed Sądem Rejonowym dla W. (postanowienie z dnia [...] marca 2006 r., [...] k. 83 akt sądowych), także powoływał się na okoliczność wspólnego z żoną prowadzenia gospodarstwa domowego. Następnie twierdził, że jest inaczej, wskazując przy tym, iż żonie pomaga w pracach domowych. W rozpoznawanym formularzu skarżący oświadczył, że nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego. Zauważyć jednak należy, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim i mieszka z żoną pod tym samym adresem, choć jak twierdzi, nie jest w tym lokalu zameldowany. Kwestię stosunków rodzinnych skarżącego poruszył Naczelny Sąd Administracyjny, który w postanowieniu z [...] lipca 2006 r. sygn. akt I FZ 303/06 wydanym na skutek zażalenia złożonego przez skarżącego na postanowienie WSA w Warszawie odmawiające skarżącemu przyznania prawa pomocy wskazał, że Sąd dokonując oceny aktualnej kondycji finansowej strony powinien mieć na uwadze nie tylko możliwości zarobkowe samego skarżącego ale również osób zobowiązanych do jego alimentacji. Skoro bowiem osoba starająca się o przyznanie prawa pomocy nie osiąga własnych dochodów i pozostaje na utrzymaniu współmałżonka, to o przyznaniu prawa pomocy będą decydowały możliwości zarobkowe i majątkowe osoby zobowiązanej do alimentacji (por. postanowienie SN z 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89). Wymaga podkreślenia, że obowiązek wzajemnej pomocy między współmałżonkami rozciąga się również na prowadzenie postępowania sądowego. W tym samym postanowieniu NSA stwierdził: "W tym miejscu Naczelny Sąd Administracyjny pragnie podkreślić, że to do oceny sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie, wskazała że spełnia stosowne przesłanki. Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej dokumentacji, powinna się liczyć z tym, że sąd nie będzie posiadać wystarczających danych przemawiających za przyznaniem jej prawa pomocy". Jednocześnie Sąd zwraca uwagę, iż oceniając zasadność ustanowienia dla strony profesjonalnego pełnomocnika, należy zwrócić uwagę, że powołana ustawa nie wprowadziła obowiązku reprezentowania skarżącego przez profesjonalnego pełnomocnika na tym etapie postępowania. Ponadto zauważyć należy, iż strona w postępowaniu przed sądem administracyjnym ma zapewniony szereg gwarancji procesowych, chroniących jej prawa. Należą do nich m.in. określony w art. 6 P.p.s.a. obowiązek sądu udzielania stronie występującej bez adwokata i radcy prawnego potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych oraz pouczania ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, iż nawet przy całkowitej bezzasadności zarzutów podniesionych w skardze sąd – z urzędu – skontroluje legalność zaskarżonego aktu. Tym samym wspomniany przepis gwarantuje stronie, że brak występującego w jej sprawie profesjonalnego pełnomocnika, nie będzie jej szkodził. W ocenie Sądu twierdzenia skarżącego zawarte w złożonych pismach nie są przekonywujące. Ustosunkowując się do powyższego podkreślić raz jeszcze należy, iż ubiegając się o przyznanie prawa pomocy skarżący powinien – w sposób szczególnie staranny – wykazać swoją niemożność ponoszenia kosztów sądowych, a przynajmniej podjąć efektywną próbę współpracy w tym względzie, czego nie uczynił, gdyż za taką nie można uznać mającą w niniejszej sprawie sytuację, w której skarżący odpowiada lapidarnie na wezwania Sądu pomijając bez wyjaśnienia niektóre punkty wezwania. Wskazać należy, iż w rozpoznawanej sprawie, skarżący uchylił się od dostarczenia jakichkolwiek dokumentów, które mogłyby być podstawą zweryfikowania złożonych przez niego oświadczeń o stanie majątkowym. Zestawienie powyższych faktów powoduje konieczność zastanowienia się nad tym, czy skarżący rzeczywiście znajduje się w tak trudnej sytuacji majątkowej jaką przedstawia w pismach. Należy również zwrócić uwagę, że ocena złożonych przez skarżącego oświadczeń i ewentualna ich weryfikacja, nie może sprowadzić, się do prowadzenia przez Sąd dochodzenia co do faktycznego stanu majątkowego wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z 10 maja 2004 r. sygn. FZ 18/04). Wskazać można również, iż w postanowieniu z 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, iż uchylenie się przez stronę od obowiązków nałożonych w toku postępowania uzupełniającego, co do przedstawienia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, uznać należy za przeszkodę wykluczająca uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Reasumując, należy stwierdzić, iż w rozpoznawanej sprawie wnioskodawca nie wykazał istnienia okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1 oraz art. 245, a także art. 246 § 1 P.p.s.a., Sąd postanowił, jak w sentencji.