III SA/Wa 1496/07

Referendarz sądowy Lucyna Kaligowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 15 października 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2007 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od września do grudnia 2001 r. postanawia 1. zwolnić skarżącego od wpisu od skargi w kwocie [...] zł ([...]złotych), tj. przyznać mu prawo pomocy w zakresie częściowym, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł (określonej następnie zarządzeniem z dnia 15 października 2007 r. w prawidłowej wysokości tj. [...] zł) Skarżący Z. D. złożył na urzędowym formularzu wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego, argumentując, iż jedynym jego źródłem utrzymania jest świadczenie przedemerytalne w wysokości [...] zł miesięcznie. Dodał iż zaliczono go do III grupy inwalidów ([...]). Na same leki powinien wydawać co najmniej [...] zł miesięcznie, na co go niestety nie stać. Skarżący zamieszkuje samotnie. Nie posiada żadnego majątku. Do formularza dołączył odcinek przekazu pocztowego za lipiec 2007 r. Wykonując wezwanie referendarza sądowego Skarżący uzupełnił braki formalne wniosku oraz przesłał pismo z dnia 2 października 2007 r. w którym przedstawił szczegółowo wydatki ponoszone na bieżące utrzymanie, z którego to wyliczenia wynika że wydaje na ten cel [...] zł miesięcznie. Powtórzył iż jest inwalidą III grupy. Skarżący nie posiada tytułu prawnego do lokalu położonego w P. przy ul. [...]. Lokal ten jest własnością jego córek ([...]). W lokalu tym Skarżący może zamieszkiwać za darmo "do końca swoich dni". Działalność gospodarcza pod firmą "N." zlikwidowana została w 2004 r. Skarżący nie posiada rachunku bankowego. Skarżący posiada udziały w spółkach "martwych" – nieprowadzących działalności gospodarczej od 2003 r. Do pisma Skarżący dołączył zeznania PIT-37 za lata 2005-2006, orzeczenie o zaliczeniu do III grupy inwalidów, decyzję o wykreśleniu wpisu z ewidencji działalności gospodarczej. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje. Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jej celem jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Konkretyzację powołanej wyżej zasady stanowi art. 214 § 1 p.p.s.a. zgodnie, z którym każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia kosztów sądowych. W konsekwencji przyznanie prawa pomocy może mieć miejsce w przypadkach wyjątkowych kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Ocena przytoczonych przez niego okoliczności należy zaś do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., FZ 760/04). W ocenie referendarza sądowego przyznanie Skarżącemu prawa pomocy w żądanym przez niego zakresie, tj. w całości nie jest zasadne. Nie sposób bowiem uznać, że nie ma on środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania w sytuacji, gdy osiąga stały miesięczny dochód. Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie zasługuje na uwzględnienie także z tego względu, iż brak jest konieczności ustanawiania zawodowego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania. Przepisy regulujące postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie przewidują bowiem "przymusu adwokackiego". Skarżący ma ustawowo zapewnione prawo do informacji, którego wyrazem jest sformułowana w art. 6 p.p.s.a. zasada udzielania pomocy stronom (por. postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2006 r., II GZ 143/05). Zgodnie z tym przepisem Sąd udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz poucza ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Istotną gwarancją procesową jest również to, iż stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd oceniając wydane w sprawie rozstrzygnięcie lub czynność organu administracji, rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego strona nie podnosi zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu lub czynności. Oznacza to, że Sąd zbada zasadność skargi niezależnie od obecności na rozprawie pełnomocnika, czy też Skarżącego (por. postanowienie NSA z dnia 10 września 2007 r., II FZ 450/07). W ocenie referendarza sądowego sytuacja, w której znalazł się Skarżący wypełnia natomiast przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co oznacza, iż wykazał on, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z akt sprawy wynika, że Skarżący utrzymuje się ze świadczenia przedemerytalnego w wysokości [...] zł netto miesięcznie, która to kwota w całości przeznaczana jest na bieżące utrzymanie (wyżywienie, lekarstwa, drobne naprawy i zakupy, środki higieniczne, artykuły papiernicze). W świetle tych danych referendarz sądowy doszedł do przekonania, iż Skarżący nie jest w stanie opłacić wpisu od skargi w wysokości [...] zł – jedynego wymaganego na obecnym etapie kosztu sądowego, stąd też zasadne jest zwolnienie od obowiązku jego uiszczenia. Zwolnienie to podyktowane jest również realizacją gwarantowanego przepisami Konstytucji RP prawa do kontroli przez niezawisły sąd wydanego w stosunku do Skarżącego aktu z zakresu administracji publicznej bez nieuzasadnionej zwłoki, która kontrolę tę może uczynić iluzoryczną. Żadne bowiem ograniczenia natury finansowej nie mogą zamykać Skarżącemu dostępu do sądu. Z tej przyczyny, na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 p.p.s.a., art. 246 § 1 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.