III SA/Wa 1506/14

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Agnieszka Grzelak po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] marca 2014 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okresy od stycznia do sierpnia 2009 r. oraz orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności wspólnika wraz z drugim wspólnikiem oraz spółką za zaległości spółki w tym zobowiązaniu za okresy od grudnia 2008 r. do listopada 2011 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Skarżący M. J. reprezentowany przez adwokata W. C., na urzędowym formularzu PPF, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że nie posiada środków na uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Z oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach wynika, że Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i synem ( ur. w 2001 r.), oraz że nie posiada żadnego majątku oraz oszczędności Z oświadczenia wynika również, że łączne miesięczne dochody Skarżącego oraz jego żony z tytułu zatrudnienia wynoszą 7.000 zł. Ponadto Skarżący oświadczył, że opłaty za mieszkanie wynoszą 1.000 zł, za ubezpieczenie – 300 zł, za szkołę – 100 zł, za spłatę kart – 2.000 zł oraz "komornicy" 1.000 zł. Na wezwanie referendarza sądowego o przedłożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń obrazujących sytuację majątkową, Skarżący przedłożył zeznania podatkowe, przedsądowe wezwanie do zapłaty na kwotę 1.617.686,78 zł wystawione przez [...] oraz listę blokad wystawioną przez [...]. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), zwaną dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko z opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246§ 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, wysokość wpisu sądowego w kwocie 400 zł jak i stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, iż w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Z informacji przedstawionych we wniosku wynika, że łączny miesięczny dochód Skarżącego i jego żony wynosi 7.000 zł. Ponadto jak wynika z zeznania o wysokości osiągniętego dochodu poniesionej straty (PIT-36L) Skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w 2013 r. uzyskał przychód w kwocie 200.985,30 zł. Natomiast żona Skarżącego z tytułu zatrudnienia w 2013 r. (PIT-37) uzyskała dochód w kwocie 112.431,81 zł. Ponadto jak wynika z urzędowego formularza PPF Skarżący ponosi miesięczne wydatki w kwocie 4.400 zł. Przy czym kwota ta nie uwzględnia wydatków na żywność i odzież. Takiego wyliczenia Skarżący nie przedstawił. Po dokonaniu analizy sytuacji majątkowej Skarżącego, ocenie dokumentów źródłowych oraz informacji przedstawionych przez Skarżącego, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie uiścić kwoty 400 zł. tytułem wpisu należnego od skargi. Skarżący oraz jego żona posiadają stałe miesięczne dochody. Ponadto Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi przychody. Stwierdzić przy tym należy, że w przypadku przedsiębiorcy prowadzącego działalność gospodarczą, to przychody obrazują jego zdolność finansową. Jak bowiem zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r. (I FZ 260/08) strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami i nie oznacza braku środków finansowych (zob. też postanowienie NSA z 1 sierpnia 2013 r., I FZ 327/13). To przede wszystkim przychody obrazują rozmiar prowadzonej przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej i jego zdolność finansową. Z nadesłanych natomiast dokumentów wynika, że Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, i uzyskuje z tego tytułu przychody tj. w 2013 r. 200.985,30 zł, a w 2012 r. 230.638,87 zł. Ponadto, Skarżący, będąc zobowiązany do przedstawienia dokumentów obrazujących sytuację majątkową swoją i żony wszystkich dokumentów nie przedstawił. W szczególności Skarżący nie przedstawił wyciągów z rachunków bankowych żony. Wyjaśnić przy tym należy, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, które ma charakter wpadkowy w stosunku do postępowania głównego, ocenia się możliwości finansowe wnioskodawcy, z uwzględnieniem dochodów i stanu majątkowego małżonka. Sytuacja bowiem Skarżącego jest pochodną sytuacji materialnej jego żony, a zatem jej wykazanie jest w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy absolutnie niezbędne. Ponadto Skarżący nie przedstawił pełnego wyliczenia miesięcznych kosztów utrzymania (np. na żywność, środki czystości, ubrania). Nie przedstawił również żadnych rachunków miesięcznych opłat (np. czynsz, energia elektryczna czy woda). Trudno zatem w pełni ocenić faktyczną sytuację majątkową Skarżącego i jego rodziny. Natomiast sam fakt posiadania przez Skarżącego zadłużenia nie może stanowić jedynej podstawy do przyznania prawa pomocy. Wyjaśnić zatem należy, że instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 P.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi (referendarzowi sądowemu) nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane), tak aby referendarz sądowy miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Na obecnym etapie postępowania kwota wpisu od skargi jest jedynym kosztem do którego Skarżący jest zobowiązany. Podniesione okoliczności natomiast, przemawiają za odmową przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, bowiem Skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie zgromadzić środków na poniesienie kosztów sądowych – wpisu od skargi. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 243 § 1, art. 245, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.