III SA/Wa 1506/14

Dnia 8 września 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia Barbara Kołodziejczak Osetek, po rozpoznaniu w dniu 8 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okresy od stycznia do sierpnia 2009 r. oraz orzeczenia o solidarnej odpowiedzialnej wspólnika wraz z drugim wspólnikiem oraz spółką za zaległości spółki w tym zobowiązaniu za okresy od grudnia 2008 r. do listopada 2011 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Skarżący – M. J., pismem z dnia 17 marca 20104 r. wniósł skargę na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] marca 2014 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okresy od stycznia do sierpnia 2009 r. oraz orzeczenia o solidarnej odpowiedzialnej wspólnika wraz z drugim wspólnikiem oraz spółką za zaległości spółki w tym zobowiązaniu za okresy od grudnia 2008 r. do listopada 2011 r. Do skargi Skarżący dołączył urzędowy formularz PPF, w którym wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że nie posiada środków na uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Z oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach wynika, że Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i synem ( ur. w 2001 r.), oraz że nie posiada żadnego majątku oraz oszczędności. Z oświadczenia wynika również, że łączne miesięczne dochody Skarżącego oraz jego żony z tytułu zatrudnienia wynoszą 7.000 zł. Ponadto Skarżący oświadczył, że opłaty za mieszkanie wynoszą 1.000 zł, za ubezpieczenie – 300 zł, za szkołę – 100 zł, za spłatę kart – 2.000 zł oraz "komornicy" 1.000 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego o przedłożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń obrazujących sytuację majątkową, Skarżący przedłożył zeznania podatkowe, przedsądowe wezwanie do zapłaty na kwotę 1.617.686,78 zł wystawione przez [...] oraz listę blokad wystawioną przez [...]. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 22 lipca 2014 r. odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z dnia 31 lipca 2014 r. Skarżący złożył sprzeciw od ww. postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu podkreślił, że sam fakt istnienia miesięcznego dochodu Skarżącego i jego żony, zważywszy na konieczność utrzymania małoletniego dziecka nie rozstrzyga jednoznacznie, iż dysponuje on środkami pozwalającymi mu na poniesienie kosztów w postępowaniu. Ponadto dodał, że został obarczony koniecznością spłaty zaległości podatkowych i nie jest w stanie na bieżąco regulować należnych opłat czynszowych. Sytuacja ta ogranicza również jakiekolwiek możliwości kredytowe Skarżącego. Skarżący dodał, że ponosi wydatki związane z codziennymi potrzebami egzystencjonalnymi rodziny, które są tak znaczne, że wyczerpują ponad miarę budżet osiągany przez niego miesięcznie i zmusza w tym zakresie do poszukiwania wsparcia pomocy rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. postanowienia z dnia 22 lipca 2014 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, oraz wysokość wpisu sądowego od skargi Skarżącego, jak i stan faktyczny sprawy, Sąd stwierdza, iż w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku Skarżącego. Podkreślić należy, iż Skarżący nie jest pozbawiony źródeł utrzymania. Z informacji przedstawionych we wniosku wynika, że łączny miesięczny dochód Skarżącego i jego żony wynosi 7.000 zł. Ponadto jak wynika z zeznania o wysokości osiągniętego dochodu poniesionej straty (PIT-36L) Skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w 2013 r. uzyskał przychód w kwocie 200.985,30 zł. Natomiast żona Skarżącego z tytułu zatrudnienia w 2013 r. (PIT-37) uzyskała dochód w kwocie 112.431,81 zł. Ponadto jak wynika z urzędowego formularza PPF Skarżący ponosi miesięczne wydatki w kwocie 4.400 zł. Kwota ta nie uwzględnia wydatków na żywność i odzież, jednak takiego wyliczenia Skarżący nie przedstawił. Po dokonaniu analizy sytuacji majątkowej Skarżącego, ocenie dokumentów źródłowych oraz informacji przedstawionych przez Skarżącego, Sąd doszedł do przekonania, że Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie uiścić kwoty 400 zł. tytułem wpisu należnego od skargi. Skarżący oraz jego żona posiadają stałe miesięczne dochody. Ponadto Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi przychody. Skarżący nie jest zatem pozbawiony źródeł utrzymania, co należy uwzględnić w procesie oceny zdolności strony do uiszczenia wymagalnych kosztów sądowych we wskazanych sprawach. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 lipca 2014 r. Skarżący argumentował, że sam fakt istnienia miesięcznego dochodu Skarżącego i jego żony, zważywszy na konieczność utrzymania małoletniego dziecka nie rozstrzyga jednoznacznie, iż dysponuje on środkami pozwalającymi mu na poniesienie kosztów w postępowaniu, jednak Skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów w tej kwestii i tym samym nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Ponadto odnosząc się do powyższej argumentacji podkreślić należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego Skarżący podkreślał ponadto, że został obarczony koniecznością spłat zaległości podatkowych i nie jest w stanie na bieżąco regulować opłat czynszowych. Jednak wskazać należy, że sam fakt posiadania przez Skarżącego zadłużenia nie może stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy. Sąd wskazuje, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy. Może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 niepubl., prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Zdaniem Sądu, Skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. W każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty sądowe miałyby stanowić tamę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które umożliwi stronie wniesienie skargi, a tym samym realizację swoich praw przed sądem. Trzeba jednak raz jeszcze podkreślić, że przyznanie prawa pomocy następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - a te okoliczności w sprawie nie zostały wykazane. Powyższe okoliczności wskazują na to, iż w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki uprawniające do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd, mając na uwadze, na podstawie art. 243 § 1 w związku z art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.