III SA/Wa 1508/15

Dnia 30 lipca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Alojzy Skrodzki, po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2008 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Skarżący – A. W., pismem z dnia 4 maja 2015 r. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2015 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2008 r. W skardze zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że obecnie nie osiąga żadnych dochodów, nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, ani nie jest zatrudniony. Wyjaśnił, że nie może podjąć pracy, bowiem w ciągu dnia zajmuje się małoletnią córką, w czasie, gdy jej matka pracuje. Okres sprawowania opieki nad dzieckiem planowany jest na okres jeszcze około dwóch lat, tj. do momentu, kiedy dziecko pójdzie do szkoły. Z oświadczeń Skarżącego wynika, że nie prowadzi on z nikim wspólnego gospodarstwa domowego, nie posiada żadnego majątku, ani oszczędności. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonym na urzędowym formularzu PPF, okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącego został on wezwany do nadesłania dodatkowych wyjaśnień i dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik Skarżącego wyjaśnił, że nie jest w stanie przekazać dokumentów dotyczących uzyskiwanych dochodów, ponieważ ich nie osiąga. Skarżący nie posiada rachunków bankowych ani prywatnych ani tym bardziej związanych z działalnością gospodarczą gdyż takiej działalności nie prowadzi. Skarżący oświadczył, że nie złożył deklaracji podatkowych z uwagi na to, że nie osiągnął w 2014 r. dochodów. Źródłem utrzymania jest pomoc finansowa od rodziców, ale nie jest w stanie określić jej wysokości. Żyje skromnie, a jego wydatki miesięczne nie przekraczają kwoty kilkuset złotych. Ponosi koszty kilku postępowań administracyjnych, a jego majątek został zajęty w licznych postępowaniach egzekucyjnych. Skarżący dodał, że nie jest w stanie przedstawić zestawienia faktur VAT, ponieważ nie prowadzi działalności gospodarczej. Posiada liczne zobowiązania podatkowe, a niektóre spory sądowoadministracyjne wygrywa. Nie posiada informacji o wynagradzaniu pełnomocników, ponieważ koszty pomocy prawnej ponoszą jego rodzice. Jest kawalerem i nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z matką jego dziecka, którym Skarżący opiekuje się. Nie może podjąć pracy z uwagi na sprawowanie opieki nad dzieckiem. Skarżący załączył zawiadomienie o zajęciu praw majątkowych oraz postanowienie o przyznaniu mu prawa pomocy w innej sprawie. Postanowieniem z dnia 3 lipca 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z 14 lipca 2015 r. Skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia, w którym podkreślił, że nie był w stanie przedstawić wymaganych dokumentów lub udzielić informacji ponieważ ich nie posiada. Wyjaśnił, że nie jest w stanie określić wysokości osiąganego dochodu, ponieważ go nie osiąga. Ponadto dodał, że z uwagi na trudną sytuację finansową został zmuszony do zawarcia w dniu 16 stycznia 2015 r. umowy pożyczki na kwotę 3 430 zł, od której zapłacił należny podatek od czynności cywilnoprawnych. Pożyczka ta została przeznaczona głównie na bieżące potrzeby Skarżącego oraz na pokrycie kosztów sądowych. Skarżący do pisma dołączył zeznanie podatkowe PIT 28 oraz deklarację w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - dalej "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie przez Skarżącego sprzeciwu skutkowało zatem usunięciem z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. postanowienia z 3 lipca 2015 r. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast - w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, którymi w niniejszej sprawie jest kwota wpisu sądowego od skargi w kwocie 1500 zł. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (tj. zgodnie z ww. żądaniem) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z użytego w tym przepisie zwrotu "gdy wykaże" wynika, iż ciężar dowodu w zakresie powyższej przesłanki spoczywa na stronie. To strona zatem ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Strona powinna więc należycie uzasadnić i udokumentować okoliczności, na które powołuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli zawarte w nim oświadczenie strony okaże się niewystarczające lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W sytuacji, w której wnioskodawca nie przedstawia wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji życiowej i majątkowej, bądź też przedstawia niepełne lub niejasne dane – co miało miejsce w niniejszej sprawie – to powinien liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. Przyznanie tego prawa jest bowiem uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie na podstawie wysokość rzeczywiście uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek – jak już wskazywano wyżej – spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Skoro to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania zajścia przesłanek do przyznania prawa pomocy, nie jest też konieczne udowodnienie przez Sąd wnioskodawcy, że jest w stanie zdobyć środki potrzebne na pokrycie kosztów sądowych. Pamiętać należy, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Prawo pomocy przysługuje osobom, które znajdują się w trudnej sytuacji życiowej jak np. bezrobocie, choroba, klęska żywiołowa, ogólna nieporadność życiowa czy też śmierć jedynego żywiciela rodziny. Żadna z wyżej wymienionych sytuacji nie dotyczy Skarżącego. Skarżący oświadczył bowiem, że nie posiada statusu bezrobotnego i zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej. Sąd wziął pod uwagę zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz wyjaśnienia Skarżącego, zarówno te zawarte w piśmie z dnia 29 czerwca 2015 r. stanowiącym odpowiedź na wezwanie do nadesłania informacji o sytuacji majątkowej Skarżącego, jak i w piśmie z 14 lipca 2015 r. stanowiącym sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Jednak wątpliwości Sądu budzą oświadczenia Skarżącego o prowadzeniu samodzielnego gospodarstwa domowego w sytuacji gdy – jak podaje sam Skarżący nie posiada jakichkolwiek źródeł dochodu, nie posiada statusu bezrobotnego, nie korzysta z pomocy społecznej oraz pozostaje na utrzymaniu rodziców. Ponadto niespójne są wyjaśnienia Skarżącego, odnośnie oddzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego z matką dziecka (którym to dzieckiem opiekuje się), oraz z faktu, ze nie posiada informacji o wynagradzaniu pełnomocników, gdyż koszty pomocy prawnej pokrywają jego rodzice. Skarżący uchylił się ponadto od przekazania informacji o które był wzywany tj. wskazał, że prowadzone są postępowania adm., w których ponosi koszty, nie wskazał jednak wysokości dochodu, jakim dysponuje. Wskazał, że dysponuje pomocą od rodziców, uchylił się jednak od przedstawienia wartości tej pomocy. Poinformował, że ponosi kilkusetzłotowe miesięczne wydatki, nie wyjaśnił jednak, pomimo wezwania, struktury wydatków. Nie przekazał zestawienia należności i zobowiązań. Tym samym nie wykazał swojej sytuacji finansowej i życiowej. Ponadto pomimo wyraźnego wezwania o nadesłanie zestawienia faktur VAT za ostatnie trzy miesiące prowadzenia działalności gospodarczej, Skarżący wezwania nie wykonał "ponieważ nie prowadzi działalności gospodarczej". Tymczasem z akt sprawy, w tym z zaskarżonej decyzji wynika, że Skarżący prowadził działalność gospodarczą, co więcej, to ta działalność jest źródłem sporu. W świetle przedstawionych okoliczności nie bez znaczenia – dla oceny całokształtu sytuacji materialnej Skarżącego jest również fakt, nie korzystania z jakiejkolwiek pomocy (rzeczowej czy finansowej) odpowiednich placówek pomocy społecznej. W ocenie Sądu Skarżący nie wykazał okoliczności niezbędnych do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym samym Skarżący nie spełnia warunków uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Treść oświadczeń Skarżącego zawartych w sprawie nie stanowią wystarczających podstaw do uznania, że Skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, uznać należy, że oświadczenia Skarżącego oraz nadesłane dokumenty, nie pozwalają na rzetelną ocenę jego sytuacji finansowej i majątkowej. Na ich podstawie oraz na podstawie powołanych wyjaśnień, Sąd nie jest wstanie ocenić jakie rzeczywiście dochody uzyskuje Skarżący oraz osoby, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe oraz jakie niezbędne wydatki ponosi. W postanowieniu z 22 kwietnia 2013 r. (II FZ 167/13) Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na obowiązek składania oświadczeń zgodnych z prawdą i wewnętrznie spójnych. Sytuacja bowiem, w której zachodzą rozbieżności pomiędzy poszczególnymi dokumentami lub oświadczeniami, prowadzi do niemożności ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, a w konsekwencji do niewykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania zgodnie z treścią art. 246 P.p.s.a., co w następstwie musi prowadzić do odmowy przyznania prawa pomocy (por. też postanowienie NSA z 3 czerwca 2013 r., I FZ 111/13). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 243 § 1 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 P.p.s.a. oraz art. 260 P.p.s.a, Sąd postanowił jak w sentencji.