III SA/Wa 1543/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Trochim-Tuchorska, po rozpoznaniu w dniu 5 września 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D.K. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 18 lipca 2017r., sygn. akt III SA/Wa 1543/17 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi D.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2017r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2013r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego Skarżący D.K. wystąpił w niniejszej sprawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika, wskazując w uzasadnieniu na takie okoliczności jak: niewielkie zyski uzyskiwane z prowadzonej działalności gospodarczej, brak majątku, brak innych źródeł dochodu, rozpad pożycia małżeńskiego i konieczność uiszczania alimentów na rzecz córki. Skarżący występując z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy załączył następujące dokumenty: zeznanie podatkowe PIT-36L za 2015r., podsumowanie kpir za 2016r. oraz sentencję wyroku orzekającego separację. Następnie w wykonaniu wezwania referendarza sądowego do podania dodatkowych informacji dotyczących sytuacji finansowej, Skarżący wyjaśnił w piśmie z 5 czerwca 2017r., że nie prowadzi obecnie działalności gospodarczej – zawiesił ją z uwagi na zbyt niskie przychody. Do swojego majątku zaliczył samochód oraz oszczędności wynoszące około 15.000 zł pochodzące z kredytów. Wśród zobowiązań wymienił alimenty w wysokości 4.000 zł i ratę kredytu w kwocie 704 zł. Skarżący oświadczył też, iż mieszka obecnie z żoną, gdyż nie stać go na wynajem mieszkania. Małżonkowie nie prowadzą jednak wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżący opłaca niektóre rachunki. Dodatkowo ma zamiar rozliczyć się z żoną z zaległych alimentów w formie przekazania posiadanego samochodu o wartości 20.000 zł. Podkreślił, że aktualnie poszukuje pracy i utrzymuje się ze wspomnianych oszczędności. Skarżący załączył do przedmiotowego pisma następujące dokumenty: wypełniony formularz PPF, zeznanie podatkowe PIT-36L za 2016r., deklaracje VAT-7 za okres od października 2016r. do marca 2017r., rachunki za energię elektryczną, gaz i usługi telekomunikacyjne oraz wyciągi z rachunków bankowych za miesiące: kwiecień, maj i czerwiec 2017r. Postanowieniem z 18 lipca 2017r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wskazując w uzasadnieniu, że Skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej: "p.p.s.a." Pismem z 10 sierpnia 2017r. Skarżący złożył sprzeciw od ww. orzeczenia referendarza sądowego. W uzasadnieniu wskazał, że nie jest w stanie wykazać ile posiada gotówki. Podkreślił, że jego obecne oszczędności są niższe niż w momencie składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdyż cały czas ponosi różne wydatki, natomiast nie uzyskuje żadnych dochodów. Z tego względu obecnie oszczędności Skarżącego wynoszą około 10.000 zł. Wskazał, że nadal pozostaje bez pracy i nie prowadzi działalności gospodarczej. Wyjaśniając kwestię wydatków na rzecz A. wskazał, że była to spłata rachunków karty kredytowej. Skarżący załączył do sprzeciwu wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego na potrzeby powadzonej przez niego działalności gospodarczej [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpoznając sprzeciw, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.). W ocenie Sądu zaskarżone sprzeciwem Skarżącego postanowienie referendarza sądowego z 18 lipca 2017r. odpowiada prawu oraz zostało wydane w poprawnie ustalonym stanie faktycznym. Referendarz sądowy słusznie zauważył, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż sytuacja finansowa, w której się znajduje uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. Zdaniem Sądu powyższa konkluzja jest zasadna i ma oparcie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, iż strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a., strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego do kosztów sądowych należy zaliczyć wpis od skargi w kwocie 100.000 zł. Ponadto w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 1627/17 zainicjowanej przez Skarżącego wysokość wpisu od skargi wynosi 45.768 zł. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przepis ten przenosi wprost na stronę ciężar wykazania przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy, a informacje pochodzące od strony, które dotyczą jej możliwości płatniczych, powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena jej rzeczywistej kondycji finansowej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005r., sygn. akt II FZ 781/05) podkreśla się, że ciężar wykazania istnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do sądu (por. postanowienie NSA z 14 lutego 2005r., sygn. akt FZ 760/04). Stosownie do treści art. 252 § 1 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Co istotne przy rozpatrywaniu wniosku sąd nie jest ograniczony do analizy złożonego formularza, lecz jest uprawniony – w przypadku uznania tychże oświadczeń za niewystarczające - do oceny rzeczywistego stanu majątkowego strony, a także w przypadku, gdy oświadczenia te budzą wątpliwości – do zobowiązania wnioskodawcy do złożenia na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Stanowi o tym przepis art. 255 p.p.s.a. Niezastosowanie się przez wnioskodawcę do tego wezwania powoduje, że materiał dowodowy, co do wystąpienia przesłanek prawa pomocy, jest niekompletny, a w rezultacie wątpliwości co do oświadczeń strony pozostają niewyjaśnione. Subiektywne przekonanie strony o zasadności jej wniosku, przy równoczesnym ograniczeniu się do stwierdzenia o braku majątku, które to stwierdzenie uznane zostało przez Sąd za niewystarczające, uniemożliwia uwzględnienie wniosku. W niniejszej sprawie referendarz sądowy wykorzystał prawo nadane mu powyższym przepisem i wezwał Skarżącego do nadesłania wypełnionego formularza PPF oraz dodatkowych informacji, wskazując jakie to mają być informacje. Sąd zauważa, iż Skarżący nie wykonał w całości wezwania referendarza sądowego i nie przedstawił wszystkich wymaganych dokumentów źródłowych. Skarżący nie przedłożył bowiem wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych. Analiza dokumentów źródłowych złożonych przez Skarżącego wskazuje, że nie przedłożył on wyciągów z rachunków związanych z prowadzeniem kart kredytowych. Z nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych wynika, iż Skarżący zasila rachunki nr [...] oraz nr [...] oznaczone jako "[...]". Jednocześnie Skarżący wskazuje w swoim sprzeciwie, że wydatki na rzecz "A." są to spłaty rachunków karty kredytowej. Sąd zauważa jednak, że są to odmienne rachunki bankowe, gdyż rachunek bankowy oznaczony jako "A.", posiada nr [...] (wyciągu z tego rachunku Skarżący także nie przedstawił). Powyższe wskazuje, iż Skarżący posiada więcej niż jeden rachunek związany z prowadzeniem kart kredytowych. Brak wykazania przepływu środków na wskazanych rachunkach uniemożliwia przeprowadzenie rzetelnej analizy zdolności finansowych Skarżącego. W orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007r., sygn. akt. I GZ 3/07). W konsekwencji biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy zauważyć należy, że złożone przez Skarżącego oświadczenia zawarte w formularzu PPF, a także w sprzeciwie od orzeczenia referendarza sądowego, nie są wyczerpujące, a przez to nie mogą dać pełnego obrazu jego sytuacji majątkowej. Zauważyć również należy, że Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy podnosi, iż źródłem jego utrzymania są obecnie środki pieniężne pochodzące z kredytu. Wysokość tych środków pieniężnych Skarżący określił na kwotę 15.000 zł, natomiast w sprzeciwie od orzeczenia referendarza sądowego wskazał, iż środki, którymi w tej chwili realnie dysponuje nie przekraczają 10.000 zł. Należy zgodzić się z referendarzem sądowym, iż twierdzenie to nie zostało poparte jakimkolwiek dowodem. W efekcie brak jest dokumentu, z którego wynikałoby, że istotnie oszczędności te kształtują się na zadeklarowanym przez Skarżącego poziomie. Tym bardziej, że analiza przedłożonych wyciągów bankowych prowadzi do wniosku, iż w przeciągu tylko trzech miesięcy przetransferowano z depozytu pieniężnego na rachunek Skarżącego łączną sumę 8.950 zł. W efekcie nie wiadomo jakimi de facto środkami Skarżący dysponuje i czy ze środków tych jest w stanie opłacić wszystkie ciążące na nim zobowiązania. Sąd podziela również stanowisko referendarza sądowego, że lista tych zobowiązań nasuwa pewne wątpliwości, co do jej kompletności. Skarżący zaliczył bowiem do nich alimenty w kwocie 4.000 zł i ratę kredytu w wysokości 704 zł. Oświadczył również, że "w ramach wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego" opłaca niektóre rachunki (gaz, prąd, czynsz, woda i ścieki, wywóz śmieci, telewizja kablowa, telefony komórkowe). Przykładowo w marcu br. wydatkował na ten cel kwotę 3.483,17 zł. Jednakże analiza przedłożonych wyciągów bankowych wskazuje, iż zobowiązania i stałe wydatki są wyższe, niż to deklaruje Skarżący. Dodatkowo reguluje on bowiem płatności na rzecz A. (w okresie marzec-maj 2017 r. - odpowiednio - kwoty 1.989,25 zł, 39,80 zł i 66,77 zł) oraz tytułem kart kredytowych. Należy zwrócić także uwagę, że z wyciągu z rachunku bankowego Skarżącego o nr [...] za okres od 2 marca do 1 kwietnia 2017r. wynika, że dokonano z niego wypłat na łączną kwotę 14.339 zł. Ponadto na rachunek ten wpływały środki nie tylko z wpłat gotówkowych, ale również od Towarzystw Ubezpieczeń w kwotach 2.396 zł, 5.000 zł, 1.673, 53 zł i 1.220,89 zł. Również analiza treści wyciągu z rachunku bankowego Skarżącego nadesłanego przy sprzeciwie od postanowienia referendarza wskazuje, iż w lutym 2017r. na konto Skarżącego wpłynęła kwota ponad 9.000 zł, jednocześnie Skarżący dokonał płatności należności wynikającej z faktury na kwotę ponad 8.000 zł. Powyższe okoliczności wskazują, że Skarżący nie utrzymuje się wyłącznie ze środków pochodzących z zaciągniętego kredytu. W ocenie Sądu warto również zwrócić uwagę na złożone przez Skarżącego zeznania podatkowe, z których wynika, że Skarżący w 2016r. uzyskał przychód w wysokości 312.414,77 zł, przy kosztach uzyskania przychodu wynoszących 438.714,89 zł. Natomiast za 2015r. Skarżący uzyskał przychód w wysokości 1.298.595,87 zł przy kosztach uzyskania dochodu wynoszących 1.287.236,78 zł. Przedłożone dokumenty świadczą zatem o prowadzeniu przez Skarżącego działalności gospodarczej w dużych rozmiarach, z której uzyskiwał on znaczne przychody. Natomiast powstała strata skutkowała jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych. Dodać należy, że w wyroku z 8 grudnia 2016r., sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w W. udział Skarżącego w kosztach utrzymania małoletniej H. K. ustalił na kwotę po 4.000 zł miesięcznie, co oznacza, że sytuacja majątkowa i finansowa Skarżącego uzasadniała ustalenie tego udziału w tak wysokiej kwocie. Jak już wcześniej wskazano, kwestia pełnego określenia sytuacji majątkowej strony wnioskującej o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych jest bardzo istotna dla oceny możliwości finansowych tej strony, bowiem tylko pełne zobrazowanie sytuacji majątkowej pozwala na dokonanie obiektywnej oceny. Brak współpracy Skarżącego przy ustalaniu jego sytuacji finansowej uniemożliwia w chwili obecnej uznanie zasadności złożonego przez niego wniosku. Należy podkreślić, że uchylanie się strony od obowiązków związanych z wykazywaniem sytuacji majątkowej, nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z 5 września 2005r., sygn. akt II FZ 414/05 i z 14 września 2005r., sygn. akt II FZ 575/05). W orzecznictwie akcentuje się skutki niedopełnienia, choćby w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia, co uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009r., I OZ 744/09, Lex 552404). W tej sytuacji Sąd zgodził się ze stanowiskiem referendarza sądowego, że wobec niedostosowania się przez Skarżącego do wezwania związanego z wykazaniem sytuacji majątkowej, niemożliwa jest rzetelna analiza jego zdolności płatniczych, a w konsekwencji ustalenie, czy sytuacja, w której się znalazł wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Z powyższych względów uznać należy, iż Skarżącemu zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 260 § p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.