III SA/Wa 155/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu G. sp. z o.o. z siedzibą w K. na postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 maja 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 155/17 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. sp. z o.o. z siedzibą w K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania postanawia: - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie - G. sp. z o.o. z siedzibą w K. (dalej zwana "Skarżącą" lub "Spółką") wniosła skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] listopada 2016 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. Skarżąca w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł, złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W jego treści powołała się na brak środków finansowych, blokadę rachunków oraz brak możliwości zbycia obligacji spółki zagranicznej. Ponadto zwróciła uwagę, iż nadzór nad jej finansami sprawuje nadzorca sądowy. Na podstawie zarządzenia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 lutego 2017 r. Spółka została wezwana, pismem z dnia 27 lutego 2017 r., do nadesłania, w terminie 10 dni od dnia otrzymania wezwania, dodatkowych informacji dotyczących jej stanu majątkowego oraz dochodów. Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 19 maja 2017 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie z uwagi na brak odzewu na wezwanie do przedłożenia dokumentów koniecznych do stwierdzenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Skarżąca w sprzeciwie z 2 czerwca 2017 r. zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mogących mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a.") poprzez uznanie, że istnieje konieczność przedłożenia dokumentów źródłowych oraz dodatkowych informacji na temat jej stanu majątkowego oraz art. 246 § 2 P.p.s.a. poprzez bezzasadną odmowę przyznania prawa pomocy, podczas gdy wykazała, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a przynajmniej, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W związku z powyższym wniosła o przyznanie jej prawa pomocy. Skarżąca zwróciła uwagę, że wyczerpująco wskazała z jakich konkretnie powodów nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w sprawie. Za utrudnione uznała przesłanie konkretnych dokumentów z uwagi na toczące się postępowanie upadłościowe. Jej zdaniem zajęcie rachunków bankowych, a tym samym brak możliwości z nich korzystania potwierdza, że nie posiada dostępu do jakichkolwiek kwot. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że stosownie do art. 260 § 1 P.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-262 P.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W dalszej kolejności wskazania wymaga, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym, np. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, następuje, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postepowania. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 P.p.s.a.). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Podkreślić w tym miejscu także należy, że przyznanie prawa pomocy następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 P.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W przedmiotowej sprawie starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy, przyjmując, że nie było możliwe dokonanie pełnej oceny realnej kondycji finansowej Skarżącej, skoro - pomimo wezwania - nie zostały przedstawione dokumenty obrazujące jej sytuację majątkową. W ocenie Sądu, starszy referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że Skarżąca nie wykazała w sposób należyty, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Wprawdzie Spółka zawarła we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenie, iż ma zablokowane wszystkie rachunki, nie posiada środków finansowych, a posiadane obligacje spółki zagranicznej nie mogą być zbyte, jednakże uniemożliwiła dokonanie weryfikacji tychże oświadczeń poprzez przedłożenie informacji uzasadniających zawarte w nich twierdzenia. Tym samym mimo wezwania starszego referendarza sądowego, wydanego na podstawie art. 255 P.p.s.a., Skarżąca nie nadesłała żądanych dokumentów odzwierciedlających jej stan majątkowy oraz uzyskiwane dochody. Skarżąca nie udokumentowała w żaden sposób faktu nieposiadania środków finansowych czy też zablokowania należących do niej rachunków bankowych. Z kolei zawarte w sprzeciwie stwierdzenie jakoby brak możliwości korzystania z rachunków bankowych potwierdza zablokowanie dostępu do jakichkolwiek kwot są próbą ominięcia konieczności legitymowania się niezbędnymi wyciągami z kont bankowych czy też dokumentacją potwierdzającą dokonanie ich blokady. W świetle powyższego starszy referendarz sądowy słusznie przyjął, że brak żądanych dokumentów, uniemożliwił mu pełną ocenę, czy w przypadku Skarżącej wystąpiły przesłanki do przyznania prawa pomocy. Już tylko te okoliczności uzasadniały stanowisko, że Spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, co z kolei musiało skutkować odmową przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Znamienne, że także na obecnym etapie Skarżąca, nie przedstawiła dokumentów, które przemawiałyby za uznaniem jej twierdzeń. W konsekwencji nie zostały załączone dokumenty, o które była wzywana przez referendarza sądowego, jak i te, które mogłyby przemawiać na rzecz jej oświadczeń. Powyższego zapatrywania nie zmieniają w ocenie Sądu okoliczności podane w złożonym sprzeciwie. W szczególności nie jest trafna zawarta tam argumentacja, iż sam fakt prowadzenia w stosunku do niej postępowania upadłościowego powinien w wystarczający sposób uzasadniać konieczność przyznania jej prawa pomocy. Zdaniem Sądu obowiązek wynikający z art. 255 P.p.s.a. dotyczy wszelkich dokumentów, które mają wyjaśnić stan majątkowy i dochody strony. Podnieść przy tym trzeba, że wezwanie starszego referendarza sądowego obejmowało dokumenty, których zdobycie nie wiąże się z nadmierną trudnością. Przy dołożeniu więc minimum staranności wezwanie można było wykonać. Zwrócić przy tym należy uwagę, że wezwanie o dodatkowe informacje dotyczące stanu majątkowego oznacza, że złożony przez Skarżącą wniosek nie może niejako sam przez się stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy, i ma na celu zniesienie tego stanu rzeczy. Istotą bowiem uzupełniającego postępowania wyjaśniającego jest ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, gdy oświadczenia są niewystarczające. Przeprowadzenie wówczas postępowania wyjaśniającego jest niezbędne i nie zmienia tego okoliczność posiadania przez Skarżącą świadomości o ciążącej odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Skoro w omawianej sprawie dane zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego Skarżącej i jej możliwości płatniczych, to wezwanie było niezbędne. Skarżąca, co należy podkreślić, nie wykonała jednak wezwania, a w konsekwencji nie złożyła dokumentów, które mogłyby potwierdzić oświadczenia zawarte we wniosku i od których zależy rozstrzygnięcie rozpatrywanego wniosku. W efekcie niewykonanie wezwania nie usuwa mankamentów wniosku, uniemożliwiając weryfikację zawartych w nim twierdzeń poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę najogólniej rozumianej sytuacji materialnej Skarżącej i jej możliwości płatniczych. Tym samym wskutek braku tej dokumentacji starszy referendarz sądowy nie mógł poczynić ustaleń dotyczących jakiegokolwiek aspektu sytuacji majątkowej Skarżącej, zwłaszcza przychodów i kosztów ich uzyskania. Konkludując, należy przyjąć, że starszy referendarz sądowy zasadnie przyjął w zaskarżonym postanowieniu, że nieprzedłożenie wymaganych dokumentów, uniemożliwiło niepozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny kondycji finansowej i rzeczywistych możliwości płatniczych Skarżącej. W takiej sytuacji nie miał możliwości prowadzenia dochodzenia jej rzeczywistej sytuacji, na którym w istocie spoczywa obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Wnosząc sprzeciw Skarżąca uchyliła się od przedstawienia dokumentacji i zaświadczeń, co nie pozwoliło na prawidłowe zweryfikowanie jego aktualnej kondycji finansowej. Zgodnie zaś z art. 243 P.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. W świetle powyższych uwag strona ma więc obowiązek współdziałania w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci uniemożliwienia uwzględnienia wniosku. Mając na względzie powyższe, Sąd działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.