III SA/Wa 1556/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. i M.O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego w sprawie ze skargi M. K. i M.O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2014 r. postanawia 1. zwolnić skarżących od wpisu od skargi ponad kwotę 500 zł (słownie: pięćset złotych), 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżący – M. K. i M.O. , reprezentowani przez pełnomocnika, wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego. Skarżący mają dwóch synów [...] -letniego i [...] -letniego (który choruje [...] ). Młodszy syn wymaga nieustannej rehabilitacji i opieki psychologa, pedagoga oraz logopedy. Z uwagi na przebytą operację wymaga specjalnej diety. Z kolei, z uwagi na problemy laryngologiczne, jest co roku kierowany do sanatorium, co wiąże się ze znacznymi kosztami dla opiekuna. Dodatkowo, skarżący wożą syna na liczne zajęcia, które pomagają mu w rozwoju, co również wiąże się z kosztami. Ze złożonych oświadczeń wynika, że skarżąca po restrukturyzacji firmy została zwolniona i pozostaje bez zatrudnienia. Czteroosobową rodzinę utrzymuje jedynie skarżący z otrzymywanego wynagrodzenia za pracę. Skarżący nie posiadają żadnego majątku ani oszczędności. Do wniosku załączono decyzję Prezydenta W. z [...] lipca 2015 r. o utracie przez skarżącą prawa do zasiłku z powodu upływu maksymalnego okresu jego pobierania oraz orzeczenie o niepełnosprawności syna. Ponadto, w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący, nadesłali: zeznania podatkowe, zaświadczenia o dochodach, miesięczne zestawienie wydatków, wyciągi z rachunków bankowych. Z dokumentów tych wynika, że skarżący uzyskuje dochód ze stosunku pracy w wysokości ok. 4.000 zł netto. Skarżąca otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 1.300 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł. Średnie miesięczne wydatki rodziny to 6.013 zł (w tym: czynsz 341 zł, woda, śmieci 266 zł, gaz 120 zł, prąd 140 zł, TV, telefon stacjonarny, internet 164 zł, telefony komórkowe 215 zł, paliwo do auta 600 zł, ubezpieczenia auta 197 zł, wyżywienie, ubranie pieluchy, środki czystości 3.000 zł, kino, teatr, basen 200 zł, przedszkole 176 zł, bilety miesięczne 45 zł, pomoc rodzicom 500 zł, ubezpieczenie mieszkania 30 zł, przegląd techniczny auta 8 zł, użytkowanie wieczyste 11 zł). Uwzględniając powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie skarżący wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego tj. w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej – "P.p.s.a."), P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych (podkreślenie własne) kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpoznając sprawę należało zatem w pierwszej kolejności odnieść się do argumentacji przedstawionej we wniosku i dokonać analizy sytuacji majątkowej skarżących oraz ich zdolności płatniczych w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Zauważyć należy, że na dzień rozpoznania wniosku do kosztów sądowych w niniejszej sprawie zaliczyć należy wpis od skargi w wysokości 1.993 zł. Oceniając aktualną sytuację finansową skarżących, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że powyższa kwota przekracza możliwości finansowe ich rodziny, zwłaszcza z uwagi na konieczność leczenia i rehabilitacji chorego syna. Nie oznacza to jednak, że skarżący w ogóle nie mają możliwości partycypowania w kosztach wszczętego postępowania sądowego. Z oświadczeń złożonych przez skarżących wynika, że czteroosobowa rodzina skarżących utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę skarżącego w wysokości ok. 4.000 zł a także świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości 1.300 zł i zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 153 zł, które otrzymuje skarżąca. Przedstawiając miesięczne zestawienie wydatków czteroosobowej rodziny skarżący wyliczyli je na kwotę 6.000 zł. Tym samym, przedstawione przez skarżących wydatki pochłaniają (a nawet przewyższają) całość uzyskiwanych dochodów. Odnosząc się od powyższego zauważyć należy, że fakt, iż wydatki ponoszone przez rodzinę skarżących pochłaniają całość miesięcznych dochodów, nie oznacza jeszcze, że skarżący powinni zostać zwolnieni z uiszczenia całości wpisu sądowego. Prawo pomocy może być bowiem przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 niepubl., prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. W ocenie referendarza sądowego, skarżący ograniczając wydatki do niezbędnego minimum, są w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania uiszczając w niniejszej sprawie wpis w wysokości 500 zł. O ile bowiem oczywiście, część przedstawionych wydatków z pewnością jest niezbędna, o tyle nie wydaje się żeby przedstawione wydatki w całości korzystały z pierwszeństwa przed należnymi w sprawie kosztami sądowymi (zob. załączony wykaz niezbędnych wydatków oraz wyciągi z rachunków bankowych). W związku z powyższym, wskazać należy, że sytuacja finansowa skarżących uzasadnia przyznanie im prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od wpisu od skargi – ponad kwotę 500 zł. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.