III SA/Wa 1560/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grażyna Nasierowska, po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "E." spółka cywilna E. T., K. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie We wniosku z 1 marca 2010 r. złożonym na urzędowym formularzu PPPr "E." spółka cywilna E. T., K. C. (Skarżąca) wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, iż nie posiada środków finansowych na ustanowienie we własnym zakresie profesjonalnego pełnomocnika, celem wniesienia skargi kasacyjnej. Podniosła, iż próby ustalenia warunków współpracy z pełnomocnikami zakończyły się niepowodzeniem. Spółka od początku rozpoczęcia swojej działalności gospodarczej znajduje się w trudnej sytuacji finansowej w związku z działaniami Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. Skarżąca została zmuszona do wstrzymania prowadzenia działalności gospodarczej i decyzją Prezydenta W. z [...] stycznia 2009 r. została wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej. Powołując się na przepisy Konstytucji RP oraz umów międzynarodowych Skarżąca wskazała, iż instytucja prawa pomocy ma służyć realizacji prawa do sądu. Odnosząc się do swojej sytuacji finansowej wyjaśniła, iż posiada środki w wysokości 400 zł i nie prowadzi działalności, która mogłaby przynieść zysk. Nie uzyskuje dochodów. Na rachunku bankowym posiada 200 zł. Wskazała ponadto, iż podjęła wszystkie działania w celu pozyskania środków koniecznych do prowadzenia postępowania, ale działania organu podatkowego uniemożliwiły zgromadzenie tych środków. Pismami z 15 marca 2010 r. Referendarz sądowy wezwał wspólników Skarżącej do złożenia wniosku na urzędowych formularzach PPF oraz do nadesłania dokumentów dotyczących ich sytuacji finansowej. W odpowiedzi K. C., reprezentujący Skarżącą wskazał, iż stroną postępowania o przyznanie prawa pomocy jest Skarżąca, a nie jej wspólnicy. Z uwagi na fakt, iż oświadczenia zawarte wniosku złożonym na urzędowym formularzu (PPPr), okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącej , Referendarz sądowy pismem z 29 kwietnia 2010 r., działając na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), wezwał Skarżącą do: - nadesłania zeznań podatkowych za 2009 r. wspólników spółki tj. E. T. i K. C., - nadesłania zaświadczeń o wysokości wszystkich dochodów uzyskiwanych przez wspólników spółki, - nadesłania wyciągów z rachunków bankowych Spółki ([...] bank) oraz wspólników Spółki - za ostatnie trzy miesiące, - wskazania, od kiedy Spółka zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej i przestała uzyskiwać dochody, - wyjaśnienia, z jakiego źródła Spółka wygospodarowała środki na opłacenie wynagrodzenia radcy prawnego ustanowionego przez Skarżącą w sprawach o sygn. akt III SA/Wa 1589/09 i III SA/Wa 1590/09. W odpowiedzi K. C. wyjaśnił, iż stroną postępowania jest spółka cywilna, która nie jest uprawniona do dysponowania prywatnymi dokumentami jej wspólników. Wyjaśnił, iż Skarżąca nie uzyskuje dochodów od maja 2008 r. Zapytanie Referendarza sądowego odnośnie źródła uzyskania środków na opłacenie wynagrodzenia radcy prawnego ustanowionego przez Skarżącą w innych sprawach, uznał za oczywistą omyłkę. Do pisma załączył wyciąg z rachunku bankowego Spółki z saldem początkowym na dzień 8 lutego 2010 r. w wysokości 751,90 zł. Postanowieniem z dnia 2 czerwca 2010 r. Referendarz Sądowy odmówił Spółce przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia Skarżąca złożyła w ustawowym terminie sprzeciw. W jego uzasadnieniu Skarżąca podniosła, że stroną sprawy o przyznanie prawa pomocy była tylko i wyłącznie Spółka. Skarżąca podkreśliła, że w jej opinii, dostarczyła do WSA w Warszawie wszelkie żądane dokumenty dotyczące Spółki. Zdaniem Spółki Referendarz Sądowy nie oparł swojego stanowiska na dokumentach dotyczących spółki cywilnej, lecz próbował stworzyć nowe prawo twierdząc, że w przypadku oceny stanu majątkowego jednostki organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej należy uwzględnić stan majątkowy konkretnych osób fizycznych tworzących daną jednostkę, w tym przypadku, wspólników spółki cywilnej. Skarżąca ponadto podkreśliła, że twierdzenia Referendarza Sądowego nie mają żadnego poparcia w przepisach prawa, a właściwie stoją w jawnej sprzeczności z obowiązującymi przepisami prawa. Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). W pierwszej kolejności, zgodzić się należy z Wnioskodawcą, iż sytuacja procesowa spółki cywilnej jest specyficzna. Generalnie, spółka cywilna, jako jednostka organizacyjna nieposiadającą osobowości prawnej, nie posiada również zdolności sądowej (tj. zdolności do bycia stroną postępowania sądowego), ani zdolności procesowej (tj. zdolności do podejmowania czynności procesowych w postępowaniu sądowym). Wyjątkiem są jednak postępowania podatkowe, których przedmiotem są zobowiązania podatkowe w podatku od towarów i usług. W tym przypadku spółka cywilna jest adresatem decyzji podatkowej, którą to decyzję może zaskarżyć do sądu administracyjnego. W tej kategorii spraw spółka cywilna posiada zatem zdolność sądową i procesową w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Jednocześnie oceniając stan majątkowy spółki cywilnej podzielić należy pogląd wyrażony w orzecznictwie Sądu Najwyższego, zgodnie z którym spółka cywilna nie jest podmiotem prawnym odrębnym od wspólników, lecz jest dwustronnym (wielostronnym) stosunkiem zobowiązaniowym łączącym wspólników (zob. uzasadnienia uchwały składów siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 1993 r., III CZP 176/92, OSNC 1993, nr 10, poz. 171 oraz z dnia 26 stycznia 1996 r., III CZP 11/95, OSNC 1996, nr 5, poz. 63, a także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2003 r., I CK 201/02, niepubl.). Wspólnicy zawierając umowę spółki cywilnej zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów (art. 860 § 1 k.c.). W wyniku powstania spółki cywilnej dochodzi do wyodrębnienia masy majątkowej stanowiącej majątek wspólny wspólników. Pod względem prawnym - jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy w motywach pierwszej z powołanych uchwał - "majątek spółki cywilnej" stanowi współwłasność łączną wspólników. Opiera się ona na szczególnym stosunku osobistym, jaki kształtuje umowę spółki cywilnej. Majątek ten, będący odrębną całością bywa określany, jako "majątek spółki". Obejmuje wkłady majątkowe wspólników oraz uzyskane dochody, stanowiące majątek wspólny wspólników, przy czym każdy z nich jest współwłaścicielem tego majątku do niepodzielnej ręki. W odniesieniu do całego majątku istnieje pomiędzy wspólnikami wspólność łączna, która utrzymuje wyodrębnienie majątku i jego niepodzielność. W innym orzeczeniu (por. uzasadnienie uchwały z dnia 27 maja 1993 r., III CZP 61/93, (OSNC 1994, nr 1, poz. 7) Sąd Najwyższy podkreślił, że wspólny majątek wspólników jest majątkiem odrębnym od niewchodzących w jego skład majątków poszczególnych wspólników. W skład tego majątku wchodzą własność i inne prawa majątkowe wniesione do spółki lub też uzyskane dla spółki w czasie jej trwania, łącznie ze środkami pieniężnymi i wierzytelnościami. Każdy wspólnik ma we wspólnym majątku swój udział, ale nie stanowi on żadnej określonej części wspólnego majątku i wspólnik nie może tym udziałem dysponować (art. 863 k.c.). Ta zasada wspólności łącznej utrzymuje wyodrębnienie majątku wspólnego i jego niepodzielność, co sprzyja osiągnięciu wspólnego celu ustalonego w umowie spółki (por. wyrok Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2007 roku sygn. akt. V CSK 132/07). W konsekwencji, podzielić należy stanowisko Skarżącej, zgodnie z którym w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy ocenie winna podlegać sytuacja materialna wspólników spółki cywilnej ale wyłącznie w zakresie wyodrębnionej masy majątkowej jaką jest majątek objęty wspólnością łączną wspólników. Tym niemniej, w ocenie Sądu, Skarżąca nie wykazała, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania. Na wstępie należy zaznaczyć, że Skarżąca składając wniosek o prawo pomocy zażądała częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. Wniosek ten, obejmował więc żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Mając to na uwadze, zauważyć należy, że zgodnie z art. 246 §2 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Strona Skarżąca wezwaniem z 29 kwietnia 2009 roku została zobowiązana m.in. do wyjaśnienia z jakiego źródła wygospodarowała środki na opłacenie wynagrodzenia radcy prawnego ustanowionego przez nią w sprawach III SA/WA 1589/09 i III SA/Wa 1590/09. Odpowiadając na powyższe wezwanie Skarżąca wskazała, że pytanie to uważa za oczywistą omyłkę. Sąd powyższego poglądu nie podziela. W sprawach III SA/Wa 1589/09 i III SA/Wa 1590/09 (jak również w sprawie III SA/Wa 1588/09) Skarżąca złożyła trzy skargi kasacyjne na postanowienia o odrzuceniu skargi. Uwzględniając wysokość wpisów w tychże sprawach (3x100 złotych), jak również minimalne wynagrodzenie radcy prawnego (3x120 złotych) uznać należy, że na przełomie 2009 i 2010 roku Skarżąca dysponowała kwotą co najmniej 660 złotych. Powyższą okoliczność zestawić należy z zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy stwierdzeniem Skarżącej, że na skutek działań Urzędu Skarbowego zmuszona została do wstrzymania się z prowadzeniem działalności, o czym świadczyć mają decyzje administracyjne dotyczące wykreślenia z ewidencji działalności gospodarczej z [...] grudnia 2008 roku i [...] stycznia 2009 roku (również nie dołączone do akt sprawy pomimo wezwania ). W tej sytuacji, w ocenie Sądu, Skarżąca nie wykazała, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy. Powstrzymała się bowiem od wyjaśnienia z jakich źródeł pochodzą środki finansowe na opłacenie kosztów postępowania w innych toczących się na skutek wniesionych przez nią skarg. Sąd wskazuje w tym miejscu, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). W związku z powyższym, na podstawie art. 243 §1, art. 245 §1, §3, art. 246 §1 pkt 2 oraz art. 260 P.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.