III SA/Wa 1562/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Sędzia WSA Małgorzata Długosz - Szyjko po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia postanowienia w sprawie udzielenia pisemnej interpretacji co do zakresu i sposobu zastosowania prawa podatkowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie K. C., na urzędowym formularzu PPF złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, przy czym w dalszej części formularza sprecyzował, iż wnosi o zwolnienie od wpisu sądowego. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, iż nie stać go na poniesienie kosztów sądowych bez znacznego uszczerbku finansowego. Wyjaśnił, że został wezwany do uiszczenia wpisów sądowych na łączną kwotę 3.000 zł. Do tej pory uiścił już 600 zł na poczet innych spraw, które mają być rozpoznane, przy czym kolejne sprawy dotyczące jego skarg na postanowienia i decyzje organów podatkowych czekają na przekazanie do Sądu. Skarżący wskazał, iż nie ma możliwości poniesienia ciążących na nim kosztów sądowych, dlatego też wnosi o zwolnienie od wpisu w przedmiotowej sprawie, albo przynajmniej o rozłożenie wpłaty wpisów na raty po 100 zł miesięcznie. Z oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę wynika, iż prowadzi on samodzielnie gospodarstwo domowe, nie posiada majątku nieruchomego, oszczędności, ani przedmiotów wartościowych o wartości powyżej [...] euro. Uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości 4.600 zł brutto miesięcznie. Skarżący oświadczył, że utrzymuje się sam, a uzyskiwany dochód w całości pokrywa koszty zamieszkania, wyżywienia, dojazdu do pracy i nie daje możliwości uzyskania żadnych oszczędności. Pismem z 26 września 2008 r., Skarżący został wezwany do nadesłania dodatkowych dokumentów dotyczących jego sytuacji materialnej. W odpowiedzi nadesłał kopię zeznania PIT-37 za 2007 r., zaświadczenie o wysokości dochodów, wyciąg z rachunku bankowego. Ponadto oświadczył, że ponosi wydatki na żywność, ubrania, środki czystości, leki, wizyty u lekarzy, dojazdy itp. w łącznej wysokości ok. 3.300 zł). Postanowieniem z [...] października 2008 r., referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwaną dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko z opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246§ 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, wysokość wpisu sądowego, w kwocie 200,00 zł jak i stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, iż w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony. Jednocześnie jednak należało mieć na uwadze, że Skarżący został wezwany do uiszczenia wpisów sądowych w innych sprawach zawisłych przez tutejszym Sądem, w łącznej wysokości ponad 6.000 zł. – jak podaje Skarżący w sprzeciwie od zaskarżonego postanowienia. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Z oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę wynika, iż prowadzi on samodzielnie gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego majątku nieruchomego, ruchomego ani oszczędności. Uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości 4.600 zł brutto. Przy czym skarżący oświadczył, że ponosi miesięczne wydatki w kwocie około 3.300 zł., w tym, opłata za lokal wynosi -264 zł energię 110 zł, gaz – 30 zł, telefon stacjonarny – 100 zł, artykuły biurowe – 100 zł, znaczki pocztowe – 100 zł, Internet – 70 zł, telewizję kablową – 70 zł, telefon komórkowy – 150 zł, środki czystości – 100 zł,, żywność – 1.700 zł, odzież – 200 zł, koszty przejazdów – 100 zł, leki – 200 zł. Ustosunkowując się do złożonych oświadczeń, uznać należało, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi nie zasługuje na uwzględnienie. Zauważyć bowiem należy, iż skarżący dysponuje miesięcznie kwotą w wysokości. 3.321 zł netto. Kwota ta pozostaje do dyspozycji jednej osoby i przeznaczona jest wyłącznie na utrzymanie skarżącego. Nie można więc zgodzić się z twierdzeniem wnioskodawcy, iż uzyskiwane wynagrodzenie nie pozwala na poczynienie oszczędności w celu wygospodarowania środków na uiszczenie wpisów sądowych we wszystkich sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem. Wprawdzie wnioskodawca wskazał, iż miesięcznie ponosi również wydatki w wysokości ok. 3.300 zł, przy czym nie można przyjąć, iż są to wydatki konieczne do utrzymania skarżącego (np. opłata za telewizję kablową). Wątpliwości budzi zwłaszcza miesięczna kwota przeznaczana na wyżywienie wnioskodawcy (jednej osoby) w wysokości 1.700 zł. Skarżący w sprzeciwie wyjaśnił co prawda, że tak wysoka kwota przeznaczana na wyżywienie wynika z faktu, iż skarżący stołuje się "na mieście". Wskazać zatem należy, iż bez wątpienia, wydatki na spożywanie posiłków w restauracjach nie należą do koniecznych wydatków – wręcz przeciwnie z faktu tego wynika, iż Skarżący znajduje się w bardzo dobrej kondycji finansowej. Skarżący podniósł również argument, iż referendarz sądowy wydając zaskarżone postanowienie nie mógł wiedzieć, czy Skarżący wydaje na żywność kwotę 1.700 zł w związku z tym, że jest osobą chorą i musi spożywać specjalistyczny pokarm przystosowany do jego choroby. Argumentu tego zdaniem Sądu nie można uznać za uzasadniony. Skarżący bowiem ani we wniosku o przyznanie prawa pomocy ani też w sprzeciwie nie wskazał, ani też w żaden inny sposób nie udokumentował, że choruje ani też jakie wydatki z tego tytułu ponosi. Jedynie w przesłanych na wezwanie referendarza sądowego dokumentach źródłowych zawarta jest informacja, że Skarżący na leki wydaje miesięcznie kwotę 200 zł. Dodatkowo twierdzenie Skarżącego, - że w związku z chorobą musi spożywać specjalistyczne pożywienie – osłabia fakt, iż skarżący żywi się "na mieście". Posiłki bowiem w restauracjach czy barach trudno uznać za specjalistyczne i dostosowane do potrzeb osób schorowanych. Jednocześnie podkreślić należy, iż porównując oświadczenia wnioskodawcy złożone m.in. w sprawach o sygn. akt III SA/Wa 1072/08, III SA/Wa 1074/08, III SA/Wa 1181/08, III SA/Wa 1182/08, III SA/Wa 1414/08 z oświadczeniem złożonym w niniejszej sprawie, zauważyć należy, iż na przestrzeni kilku miesięcy miesięczne wydatki wnioskodawcy wzrosły z kwoty 2.250 zł do kwoty 3.300 zł. W związku powyższym, przyjąć należy, iż skarżący celowo zawyża wysokość miesięcznych wydatków, zrównując je z uzyskiwanymi dochodami, aby wykazać, iż nie dysponuje wolnymi środkami, które mógłby przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych. Dlatego też, w tym zakresie oświadczenie wnioskodawcy uznać należy za niewiarygodne i nieodzwierciedlające rzeczywistości. Ponadto, podkreślić należy, iż ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Przyjmując, iż niezbędne miesięczne wydatki wnioskodawcy kształtują się na poziomie ok. 2.250 zł (które w przeliczeniu na jedną osobę i tak uznać należy za bardzo wysokie), skarżący dysponuje miesięcznie wolnymi środkami w wysokości ok. 1.000 zł miesięcznie. Powyższa kwota pozwala na poczynienie oszczędności wystarczających na pokrycie ciążących na wnioskodawcy kosztów sądowych. Dodatkowo trzeba pamiętać, iż prawo pomocy to inaczej "prawo ubogich", a do takiej kategorii skarżących, nie można zaliczyć wnioskodawcy, który posiada stałe źródło dochodów. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 niepubl., prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Bez wątpienia, skarżącego nie można zaliczyć do takiej kategorii wnioskodawców. Warto również zauważyć, iż o ile prawem skarżącego jest zaskarżanie wszelkich aktów administracyjnych do niego skierowanych, o tyle musi się on liczyć z koniecznością partycypowania w kosztach wszczynanych postępowań. Przy czym uiszczenie wpisu spowoduje merytoryczne rozpoznanie sprawy. W przypadku zaś uwzględnienia skargi zostanie on – na wniosek strony – zasądzony przez Sąd od organu podatkowego. Podsumowując wskazać należy, iż okoliczności podnoszone we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz informacje wynikające z akt sprawy, nie uzasadniają twierdzenia, że skarżący nie jest w stanie wygospodarować środków niezbędnych do uiszczenia wpisu sądowego. Brak więc podstaw do zastosowania w tym przypadku wyjątku od zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania. Odnosząc się z kolei do wniosku skarżącego o rozłożenie wpłaty wpisów na raty po 100 zł miesięcznie, wyjaśnić należy, iż postępowanie w przedmiocie prawa pomocy nie przewiduje takiej możliwości. Kwestię rozłożenia na raty, ale tylko w odniesieniu do nieuiszczonych należności sądowych orzeczonych w postępowaniu przed sądem administracyjnym reguluje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania i rozkładania na raty oraz cofania odroczenia lub rozłożenia na raty nieuiszczonych należności sądowych orzeczonych w postępowaniu przed sądem administracyjnym (Dz.U. Nr 221, poz. 2194). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1 oraz art. 245, a także art. 246 § 1 p.p.s.a., Sąd postanowił, jak w sentencji.