III SA/Wa 1564/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Dziełak (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego w sprawie ze skargi K. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia postanowienia w sprawie udzielenia pisemnej interpretacji co d zakresu i sposobu zastosowania prawa podatkowego postanawia - odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie - W dniu 14 lipca 2008 r. K. C. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, przy czym w dalszej części formularza sprecyzował, iż wnosi o zwolnienie od wpisu sądowego. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, iż nie stać go na poniesienie kosztów sądowych bez znacznego uszczerbku finansowego. Wyjaśnił, że został wezwany do uiszczenia wpisów sądowych w kwocie przekraczającej 3.000 zł. Przy czym kolejne sprawy dotyczące jego skarg na postanowienia i decyzje organów podatkowych czekają na przekazanie do Sądu. Skarżący wskazał, iż nie ma możliwości poniesienia ciążących na nim kosztów sądowych, dlatego też wnosi o zwolnienie od wpisu w przedmiotowej sprawie. Z oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę wynika, iż nie pozostaje on z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym, nie posiada majątku nieruchomego, oszczędności, ani przedmiotów wartościowych o wartości powyżej [...] euro. Uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości 4.600 zł brutto miesięcznie. Skarżący oświadczył, że utrzymuje się sam i uzyskiwany dochód w całości pokrywa koszty zamieszkania, wyżywienia, dojazdu do pracy i nie daje możliwości uzyskania żadnych oszczędności. Pismem z 26 września 2008 r. skarżący został wezwany do nadesłania dodatkowych dokumentów dotyczących jego sytuacji materialnej. W odpowiedzi nadesłał kopię zeznania PIT-37 za 2007 r., zaświadczenie o wysokości dochodów, wyciąg z rachunku bankowego. Ponadto oświadczył, że ponosi wydatki na żywność, ubrania, środki czystości, leki, wizyty u lekarzy, dojazdy itp. w łącznej wysokości ok. 3.300 zł). Postanowieniem z 29 października 2008 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego. Od postanowienia tego Skarżący w terminie wniósł sprzeciw. Zdaniem skarżącego, w składanych pismach wykazał, że poniesienie kosztów sądowych niewątpliwie będzie miało wpływ na konieczne utrzymanie jego osoby. Zarzucił, iż referendarz sądowy nie dokonał analizy przedstawionych materiałów, a także nie uwzględnił zasad logicznego myślenia i doświadczenia życiowego. Ponadto Skarżący podniósł, że wysokość wpisów, jakie obowiązany jest uiścić we wszystkich sprawach wynosi ok. 6.000 zł, a nie jak twierdzi referendarz – 3.000 zł. Skarżący nie zgodził się również ze stwierdzeniem referendarza, iż wydatki w kwocie 3.300 zł miesięcznie na jedną osobę, nie są wydatkami koniecznymi do utrzymania Skarżącego. Skarżący zwrócił uwagę, że chociaż referendarz powziął wątpliwość co do miesięcznej kwoty wydawanej na wyżywienie wnioskodawcy, wynoszącej 1.700 zł, nie uzasadnił tego stwierdzenia, co uniemożliwia merytoryczną z nim polemikę. Zdaniem Skarżącego osoba, która nie potrafi gotować i żywi się na tzw. "mieście" może wydawać tego rzędu kwoty na wyżywienie. Ponadto Skarżący wskazał, iż referendarz nie wie co jada wnioskodawca, a być może jest on osobą chorą na specjalnej diecie i może wydawać więcej na jedzenie niż referendarz sądowy. Wnioskodawca nie zgodził się również z twierdzeniem, że wzrost jego niezbędnych wydatków o kwotę 1.000 zł w porównaniu z wydatkami sprzed kilku miesięcy ma na celu ich zawyżenie, aby zrównać wydatki z dochodami. W ocenie Skarżącego powyższe twierdzenia nie są oparte na analizie faktów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje więc usunięcie z obrotu prawnego wcześniejszego orzeczenia, co niemożliwym czyni wypowiedzenie się Sądu co do jego treści. Skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego. Tak określony zakres prawa pomocy mieści się w częściowym zwolnieniu od kosztów sądowych, przewidzianym w art. 245 § 3 p.p.s.a. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, jest wykazanie przez tę osobę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyznanie prawa pomocy należy traktować jako odstępstwo od ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez tego, kto wnosi do sądu pismo, podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na stan finansowy, majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Ocena przytoczonych przez niego okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., FZ 760/04). Podkreślić należy, iż dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dlatego też zasadność wniosku Sąd rozpatruje w dwóch aspektach, uwzględniając z jednej strony wysokość obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym, z drugiej zaś strony - wysokość środków, którymi ona dysponuje. W sprawie niniejszej Sąd rozważył również znaczenie podnoszonej przez Skarżącego okoliczności, że został on wezwany do uiszczenia wpisów sądowych w innych sprawach zawisłych przez tutejszym Sądem, aktualnie w łącznej wysokości 6.000 zł (na dzień złożenia wniosku ponad 3.400 zł). Po przeanalizowaniu wniosku Skarżącego oraz przedstawionych przez niego danych o sytuacji finansowej Sąd stwierdza, że w jego przypadku przesłanki warunkujące udzielenie prawa pomocy nie występują. Na obecnym etapie postępowania jedynym obciążającym Skarżącego kosztem sądowym jest wpis od skargi w wysokości 200 zł, wskazanej w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 września 2008 r. sygn. akt I FZ 344/08. W ocenie Sądu kwota ta nie jest obciążeniem finansowym ponad możliwości Skarżącego. Wydatek w tej wysokości nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego. Prawem Skarżącego jest zaskarżanie wszelkich skierowanych do niego aktów administracyjnych. Jednakże musi się on w związku z tym liczyć z obowiązkiem ponoszenia lub partycypowania w kosztach wszczynanych postępowań, co z kolei może skutkować koniecznością dokonania zmian rodzajów i zakresu ponoszonych wydatków. Okoliczność, że wszczętych przez Skarżącego spraw jest wiele, nawet jeżeli skutkuje powstaniem obciążeń w kwocie przekraczającej jego miesięczne wynagrodzenie, sama sobie nie uzasadnia uwolnienia Skarżącego od obowiązku uiszczenia wpisu w sprawie, w której wynosi on 200 zł. Oceniając sytuację materialną Skarżącego należy mieć na względzie, iż uzyskuje on wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w kwocie 4.600 zł miesięcznie (brutto). Zgodnie z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 września 2007 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2008 r. (Dz.U. Nr 171, poz. 1209) od 1 stycznia 2008 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wnosi 1.126 zł. Natomiast z Komunikatu Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 12 listopada 2008 r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia w trzecim kwartale 2008 r. (M.P. Nr 87, poz. 769) wynika, że wynagrodzenie to wyniosło 2.968,55 zł. Porównanie wynagrodzenia Skarżącego z kwotą wynagrodzenia uznanego za minimalne oraz aktualnego wynagrodzenia przeciętnego, pozwala stwierdzić, że sytuacja finansowa Skarżącego jest dobra, pozwalając mu nie tylko na zaspokojenie własnych, niezbędnych potrzeb, ale też uiszczenie wpisu od skargi w niniejszej sprawie. Skarżący wskazał kwoty ponoszonych wydatków, a mianowicie opłata za lokal – 246 zł; energia – 110 zł; gaz – 30 zł; telefon stacjonarny – 100 zł; artykuły biurowe – 100 zł; znaczki do korespondencji – 100 zł; Internet – 70 zł; telewizja kablowa – 70 zł; telefon komórkowy – 150 zł; środki czystości – 100 zł; żywność 1.700 zł; odzież – 200 zł; koszty przejazdów – 100 zł; leki 200 zł. Jakkolwiek Skarżący nie udokumentował takich kwot wydatków, Sąd przyjął, iż w istocie stanowią swojego rodzaju "uśredniony" obraz tych wydatków. Trudno bowiem przyjąć, aby kwoty poszczególnych wydatków w każdym miesiącu były takie same. Podkreślić należy, iż nie jest rzeczą Sądu ocena sposobu, w jaki Skarżący gospodaruje posiadanymi środkami. Wyłącznie Skarżącego decyzją jest, na jaki cel środki te przeznaczy. Efektem tego jest jednak i to, że konsekwencje wynikające z podejmowanych decyzji obciążają Skarżącego. Swoboda w dysponowaniu posiadanymi środkami nie oznacza zaś, że Skarżący może nie liczyć się koniecznością poniesienia wydatków innych niż te, które sam uznał za istotne. W ocenie Sądu wysokość i rodzaj poszczególnych wskazanych przez Skarżącego wydatków pozwala stwierdzić, że w ramach uzyskiwanych dochodów posiada on możliwość wygospodarowania środków na uiszczenie wpisu. Ponad połowę kosztów Skarżącego stanowią wydatki na wyżywienie, co jak wynika z jego wyjaśnień spowodowane jest brakiem umiejętności gotowania i "żywieniem się na mieście". Skarżący ma pełne prawo "żywić się na mieście", ale to nie znaczy, że realizacja przyjętego przez niego sposobu żywienia ma skutkować uznaniem go za osobę uprawnioną do uzyskania prawa pomocy. Jeżeli rzeczywiście istnieją okoliczności, takie jak wynikająca ze stanu zdrowia potrzeba zapewnienia specjalnej diety, to rzeczą Skarżącego było ich wykazanie. Skarżący jednakże okoliczność tę wskazał jedynie jako ewentualną przyczynę korzystania z barów i restauracji. Skarżący, który uzyskuje wynagrodzenie znacznie przekraczające średnią krajową i przeznacza je wyłącznie na własne potrzeby, nie może oczekiwać, że Państwo, a w istocie współobywatele Skarżącego, przejmie na siebie koszty związane z samym złożeniem skargi. Jak już wyjaśniano, prawo pomocy służyć ma osobom, w przypadku których uiszczenie kosztów sądowych wywoła negatywny wpływ na możliwość utrzymania siebie i rodziny. Nie chodzi tu przy tym o utrzymanie na określonym poziomie, zwykłym dla wnioskodawcy i o wpływ polegający na obniżeniu tego poziomu, czy też jedynie ograniczeniu określonych wydatków. Ustawodawca utrzymanie, jakie nie może doznać uszczerbku, określił "koniecznym" dla wnioskodawcy i jego rodziny. Oznacza to, że prawo pomocy może być przyznane, jeżeli uiszczenie kosztów zagrozi możliwości zapewnienia potrzeb życiowych, rozumianych jako obiektywnie niezbędne. Uiszczenie kosztów sądowych, jak każdy wydatek finansowy (zwłaszcza nieplanowany) powodować może konieczność poczynienia pewnych zmian i oszczędności w wydatkach. Prawo pomocy przysługuje jednak osobom, które w istocie rzeczy zmian tych i oszczędności nie mają możliwości dokonać, a wygospodarowanie środków na pokrycie kosztów sądowych odbędzie się kosztem wydatków na konieczne utrzymanie. Zdaniem Sądu sytuacja materialna Skarżącego, oceniana z perspektywy nie tylko uzyskiwanych dochodów z pracy, ale też ponoszonych wydatków umożliwia mu uiszczenie wpisu, nie powodując uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla Skarżącego. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.