III SA/Wa 1565/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 21 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] stycznia 2004 r. nr [...] w przedmiocie wniosku o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] grudnia 2004 r. sygn. akt III SA/Wa 295/04 postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie - W skardze o wznowienie postępowania z [...] września 2009 r. D. C. (dalej - Skarżący), zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu wskazał, iż nie stać go na ich poniesienie bez uszczerbku w utrzymaniu dla siebie i rodziny. Pismem z 17 września 2009 r. referendarz sądowy wezwał Skarżącego do złożenia przedmiotowego wniosku na urzędowym formularzu PPF oraz do nadesłania dokumentów dotyczących jego sytuacji materialnej. W odpowiedzi Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, w którym powtórzył, iż wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnień wskazał, iż obecnie nie stać go na uiszczenie wpisu sądowego, bowiem dochody jego dwuosobowej rodziny oscylują w granicach 500 zł miesięcznie. Dochody te uzyskuje z działalności gospodarczej. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Do swojego majątku Skarżący zaliczył udział w domu (w części 1/8 z 1/4 tj. ok. 15 m²). Wskazał, iż koszty utrzymania zajmowanego mieszkania wynoszą 200 zł miesięcznie, a pozostała kwota ok. 300 zł wydawana jest na żywność. Wyjaśnił ponadto, że nie posiada żadnych rachunków bankowych. Z kolei zeznania podatkowe i zaświadczenie z Urzędu Skarbowego zobowiązał się nadesłać po ich otrzymaniu. Z uwagi na fakt, iż oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłane dokumenty okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącego, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej - P.p.s.a.), referendarz sądowy ponownie wezwał Skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia wyjaśnień odnośnie jego sytuacji majątkowej tj. nadesłania zeznań podatkowych Skarżącego oraz osób pozostających ze Skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym za 2008 r., udokumentowania wysokości dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskanych w 2009 r., zaświadczenia z urzędu pracy potwierdzającego, że żona Skarżącego pozostaje bez zatrudnienia, bez prawa do zasiłku, przedstawienia miesięcznego, łącznego zestawienie wszystkich dochodów i wydatków rodziny Skarżącego. W odpowiedzi na wezwanie Skarżący poinformował, że w związku z formą opodatkowania nie składał zeznań podatkowych za 2008 r. Zeznania nie składała również jego żona, ponieważ w 2008 r. nie osiągnęła żadnego dochodu. Ponadto oświadczył, iż rachunki dotyczące utrzymania domu w wysokości 600 zł są regulowane wspólnie przez dwóch dorosłych synów Skarżącego oraz zamieszkujących połowę domu rodziców. Dochody osiągane przez Skarżącego są przeznaczane na bieżące potrzeby tj. żywność i ubrania. Do pisma Skarżący załączył dwie kopie decyzji Starosty Powiatu P. - z [...] sierpnia 2005 r. orzekającą o utracie przez Panią H. C. prawa do zasiłku od dnia 10 sierpnia 2005 r. oraz z 10 września 2009 r. o utracie przez Panią H. C. statusu osoby bezrobotnej (na jej wniosek). Skarżący oświadczył, ze od 2009 r. prowadzi rozliczenie działalności na podstawie książki przychodów i rozchodów. W okresie od stycznia do września uzyskał dochód netto z prowadzonej działalności w wysokości 3.863,26 zł. Na potwierdzenie załączył kopie dwóch stron podatkowej księgi przychodów i rozchodów oraz kopię deklaracji o wysokości składki na ubezpieczenie zdrowotne PIT-16A. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Na podstawie art. 243 §1 oraz art. 245 §1 P.p.s.a. właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 258 §1 powołanej ustawy, czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi. Zgodnie z art. 245 §2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 §3 P.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. W niniejszej sprawie Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tj. w zakresie częściowym. Przepis art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże (podkreślenie własne), że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, iż dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Rozpoznając wniosek należało zatem uwzględnić sytuację majątkową Skarżącego oraz jego zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. W związku powyższym wskazać trzeba, iż na dzień rozpoznania wniosku do kosztów sądowych zaliczyć można jedynie wpis sądowy w wysokości 100 zł, tj. w najmniejszej wysokości, jaką przewidziano w art. 233 P.p.s.a. oraz wydanym na podstawie tego przepisu rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193). Po przeanalizowaniu wniosku Skarżącego oraz przedstawionych przez niego danych o sytuacji finansowej, Referendarz sądowy stwierdza, że w jego przypadku przesłanki warunkujące udzielenie prawa pomocy nie występują. Jak już było wyżej podnoszone, instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też - jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej (podkreślenie własne) kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W pierwszej kolejności Referendarz sądowy poddaje w wątpliwość wiarygodność składanych przez Skarżącego oświadczeń i stwierdza, że na ich podstawie rzetelna analiza jego zdolności płatniczych nie jest możliwa. W konsekwencji niemożliwe jest też ustalenie czy sytuacja, w której się znajduje rzeczywiście wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 P.p.s.a. Skarżący twierdzi, iż jedynym źródłem utrzymania jego rodziny (Skarżącego i jego żony) jest dochód z tytułu prowadzonej przez Skarżącego działalności gospodarczej w wysokości ok. 500 zł miesięcznie. Przy czym, mimo dwukrotnego wezwania, Skarżący nie udokumentował wysokości dochodów uzyskanych w 2009 r. Za wywiązanie się z nałożonego nań obowiązku nie można uznać nadesłania kopii dwóch stron podatkowej książki przychodów i rozchodów, która zwiera wyłącznie wykaz zdarzeń gospodarczych pomiędzy 25 a 30 września 2009 r. oraz kopii deklaracji PIT-16A o wysokości składki na ubezpieczenie zdrowotne, która też nic nie wyjaśnia. Wątpliwość odnośnie wysokości dochodów uzyskiwanych przez Skarżącego budzi również fakt, iż z nadesłanej kopii ksiązki przychodów wynika, iż wypłaca pracownikowi wynagrodzenie w wysokości 700 zł, czyli w wyższej niż dochód, który sam uzyskuje. Dodatkowo niejasna jest sytuacja dotycząca żony Skarżącego, z nadesłanej kopii decyzji Starosty Powiatu P. wynika, iż żona Skarżącego utraciła z dniem 10 września 2009 r. status osoby bezrobotnej na swój wniosek. Z powyższego wynikać może, iż znalazła zatrudnienie lub uzyskała prawo do innego świadczenia, kwestii tej Skarżący nie wyjaśnił. Ponadto, trudno dać wiarę twierdzeniom Skarżącego, iż nie posiada żadnych rachunków bankowych. Aktualnie, praktycznie nie zdarza się, aby osoba prowadząca działalność gospodarczą dokonywała jedynie transakcji gotówkowych. Takie uchylanie się od obowiązków nałożonych w toku postępowania uzupełniającego, co do przedstawienia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skutkuje brakiem uprawdopodobnienia informacji wskazanych przez skarżącego we wniosku, a tym samym stanowi przeszkodę do przyznania prawa pomocy. Przy czym, w ocenie Referendarza sądowego, gdyby nawet uznać, że oświadczenia Skarżącego, są rzetelne, to i tak nie byłoby podstaw do przyznania mu prawa pomocy. Jak już było wskazywane, na obecnym etapie postępowania jedynym obciążającym Skarżącego kosztem sądowym jest wpis od skargi w wysokości 100 zł. Pamiętać z kolei należy, iż prawo pomocy to inaczej "prawo ubogich", a do takiej kategorii skarżących, nie można zaliczyć Skarżącego, który posiada stałe źródło dochodów, z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie handlu artykułami spożywczymi. Ponadto zamieszkuje z dorosłymi synami i rodzicami, którzy partycypują w kosztach utrzymania i prowadzenia domu. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 niepubl., prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. W ocenie Referendarza sądowego, Skarżącego nie można zaliczyć do takiej kategorii wnioskodawców. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. 243 §1, art. 245, art. 246 §1 pkt 2 oraz art. 258 §1 i §2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.