III SA/Wa 1575/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Golec, Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Kleiber, Sędzia WSA Artur Kot (sprawozdawca), Protokolant Edyta Żyśkiewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 sierpnia 2010 r. sprawy ze skargi S. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległych rat podatku rolnego oddala skargę 1.1. Zaskarżoną do Sądu decyzją z [...] czerwca 2009 r., po rozpatrzeniu odwołania S. G. (dalej: "skarżący") od decyzji Wójta Gminy L. (dalej: "organ I instancji" lub "Wójt") z [...] kwietnia 2009 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. (dalej: "organ odwoławczy" lub "SKO") utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Przedmiotem decyzji była odmowa umorzenia zaległych rat podatku rolnego wraz z należnymi odsetkami. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięć stanowił art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.; dalej: "O.p."). 1.2. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane na podstawie następującego stanu faktycznego. Pismem z 30 grudnia 2007 r. skarżący wystąpił do organu I instancji o umorzenie zaległych rat podatku rolnego. Powołał się na trudną sytuację jego gospodarstwa rolnego związaną z klęskami żywiołowymi, tj. skutkami pożaru, który miał miejsce w 2000 r. oraz skutkami suszy, która dotknęła jego gospodarstwo w latach 2000, 2002, 2003 i 2006. Wójt trzykrotnie wzywał skarżącego do usunięcia braków wniosku o udzielenie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych (podania) poprzez załączenie protokołu o stanie majątkowym, dowodów potwierdzających wysokość osiąganych przez skarżącego dochodów oraz ponoszonych wydatków związanych z kosztami utrzymania, a także dowodów dotyczących sytuacji materialnej wnioskodawcy. Skarżący w odpowiedzi złożył oświadczenie o stanie majątkowym oraz oświadczył, że jego sytuacja nie uległa zmianie od czasu poprzednio złożonego podania, a organ posiada związane z tym dowody, potwierdzające jego trudną sytuację majątkową. Nie wskazał wysokości swoich dochodów i wydatków na utrzymanie. 1.3. Po uchyleniu przez SKO postanowień Wójta pozostawiających podanie skarżącego bez rozpatrzenia, organ I instancji wydał decyzję z [...] kwietnia 2008 r. odmawiająca skarżącemu umorzenia zaległych rat podatku rolnego. W uzasadnieniu Wójt wyjaśnił, że skarżący posiada zaległości w łącznej kwocie 3.009,79 zł za lata 2005 – 2007. Posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 35,45 ha, w skład którego wchodzą zabudowania mieszkalne i gospodarcze (częściowo do remontu), inwentarz żywy (4 sztuki bydła) oraz samochód osobowy marki [...]. Wnioskodawca oświadczył, że sporadycznie osiąga dochody, ale nie wskazał ich źródła i wysokości. Organ I instancji wyjaśnił, że skarżący otrzymywał w przeszłości pomoc w postaci umorzenia jego zaległości podatkowych za lata 2000 – 2001 oraz w postaci zasiłku celowego w wysokości 1.392 zł z 2006 r. Wójt uznał nadto, że skarżący nie wykazał, iż w ostatnich latach wystąpiły nadzwyczajne okoliczności uzasadniające umorzenie jego zaległości podatkowych. Nie przedstawił dowodów potwierdzających jego trudną sytuację majątkową. Brak było zatem podstaw do pozytywnego rozparzenia jego wniosku. Wójt zauważył, że wskazywane przez skarżącego okoliczności faktyczne nie stanowią podstawy do ponownego udzielenia ulgi w spłacie zaległości podatkowych. Dodał, że istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy należy przypisać okolicznościom występujących w chwili rozstrzygania, a zdarzenia wcześniejsze mają drugorzędne znaczenie. Powołał się przy tym na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31 stycznia 2006 r. (I FSK 570/05). 1.4. W odwołaniu skarżący podniósł, ze organ I instancji nie przeanalizował należycie sprawy i działał tendencyjnie. Podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko, że nie było potrzeby uzupełniania materiału dowodowego. Uzupełniając odwołanie skarżący dodał, że jego gospodarstwo jest dzierżawione i to dzierżawca ewentualnie osiąga związane z tym dochody. Zaległości podatkowe dotyczą okresu, w którym gospodarstwo rolne prowadził skarżący. Powołał się na fakt udzielenia innemu podatniku ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowych (ok. 8.000 zł). 1.5. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji SKO wyjaśniło znaczenie nieostrych pojęć "interes publiczny" i "ważny interes podatnika". Powołało się także na zasadę uznania administracyjnego przy rozstrzyganiu tego typu spraw. Organ odwoławczy zauważył, że skarżący nie przedstawił dowodów dotyczących jego aktualnej sytuacji majątkowej oraz okoliczności faktycznych innych od tych, które wystąpiły w przeszłości, uzasadniających przyznanie ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowych. Nie wykazał zatem, że wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 67a § 1 pkt 3 Op. Czyli brak było podstaw do pozytywnego rozpatrzenia jego wniosku. Organ odwoławczy zauważył przy tym, że skarżący posiada gospodarstwo rolne o znacznym areale (35,45 ha) i nie może przerzucać na organ samorządowy odpowiedzialności za efekty prowadzonej działalności. Zdaniem SKO, przyznanie skarżącemu ulgi w postaci umorzenia jego zaległości podatkowych stawiałoby beneficjenta w uprzywilejowanej sytuacji w stosunku do innych osób, pozostających w podobnym położeniu. 2. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący. Pismem z 10 sierpnia 2009 r. wniósł zatem do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej: "Sąd" lub "WSA") skargę na ostateczną w administracyjnym toku instancji decyzję organu odwoławczego. Występując o uchylenie zaskarżonego aktu, postawił zarzuty naruszenia art. 122 i art. 187 § 1 Op. Pełnomocnik skarżącego (adwokat ustanowiony z urzędu) pismem z 14 lipca 2010 r. uzupełnił skargę stawiając zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 67a § 1 pkt 3 Op poprzez odmowę umorzenia skarżącemu zaległości podatkowych z odsetkami, gdy ważny interes podatnika uzasadnia ich umorzenie w całości. Powołał się przy tym na pożar, który miał miejsce w 2000 r. oraz suszę, która dotknęła gospodarstwo rolne skarżącego w latach 2000, 2002, 2003 i 2006., tj. okoliczności, na które powoływał się skarżący w trakcie postępowania podatkowego. Dodał, że skarżący osiąga niewielkie dochody (kilkaset złotych miesięcznie), które uniemożliwiają zaspokojenie jego podstawowych potrzeb życiowych. Podniósł, że stan zdrowia i kwalifikacje zawodowe jego mocodawcy realnie uniemożliwiają podjęcie stałego zatrudnienia. Postawił nadto zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 i art. 85 k.p.a. w związku z art. 122, art. 187, art. 188 i art. 192 Op poprzez niepodjęcie przez organ wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Uchybienia dotyczące postępowania dowodowego związane były zdaniem pełnomocnika skarżącego z tym, że organ nie przeprowadził dowodów zgłaszanych przez skarżącego, dotyczących zdarzeń, które miały miejsce w przeszłości (pożar i susza), odstąpienie od oględzin gospodarstwa rolnego skarżącego, a w konsekwencji bezpodstawne przyjęcie, że brak jest okoliczności uzasadniających umorzenie przedmiotowych zaległości podatkowych. Pełnomocnik skarżącego dodał, że organ nie rozważył skutków, jakie dla skarżącego może spowodować egzekucja zaległości podatkowych. 3. Odpowiadając na skargę, organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wystąpił o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga nie zasługuje na uwzględnienie. 4.1. Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się zatem do zbadania, czy organy administracji (podatkowe) w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w sposób przewidziany w przepisach art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: "u.p.p.s.a."). 4.2. Sąd, w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie, nie znalazł podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Nie dopatrzył się też naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub wystąpienia przesłanek pozwalających na stwierdzenie nieważności zaskarżonych decyzji. 5.1. Przesłanką materialnoprawną zaskarżonej decyzji jest przepis art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, z którego treści wynika, że organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Decyzja wydana w tym trybie ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że do organu należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy. To od decyzji organu zależy bowiem, czy uzna on, że w konkretnej sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w tym przepisie, tj. ważny interes podatnika lub interes publiczny. Jednocześnie ich wystąpienie nie determinuje pozytywnej decyzji organu podatkowego. Jest on bowiem uprawniony, a nie zobowiązany, do rozważenia, czy w ogóle, a jeżeli tak, to w jakiej części, zaległość może być umorzona. Zauważyć przy tym należy, że umorzenie zaległości podatkowych jest instytucją nadzwyczajną, skoro zasadą jest płacenie podatków, a nie zwalnianie podatników z tego obowiązku. Ważnego interesu podatnika, będącego jedną z przesłanek udzielenia ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowej (z odsetkami za zwłokę), nie można zatem utożsamiać z subiektywnym przekonaniem podatnika o potrzebie umorzenia zaległości podatkowej. Przeciwnie, przyjmuje się, że przez ważny interes podatnika należy rozumieć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika oraz, że umorzenie zaległości podatkowych (odsetek) uzasadnione będzie jedynie w takich wypadkach, które spowodowane zostały działaniem czynników, na które podatnik nie może mieć wpływu, i które są niezależne od sposobu jego postępowania. Ustalenia faktyczne dotyczące okoliczności powstania zaległości podatkowych podmiotu wnioskującego o ich umorzenie lub rozłożenie na raty, oczywiście mieszczą się w zakresie badania istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie tej ulgi płatniczej. W szczególności co do przesłanki interesu publicznego. Nakaz uwzględniania interesu publicznego, o którym mowa w tym przepisie, oznacza bowiem dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 października 2009 r., sygn. akt II FSK 805/08, niepubl.). 5.2. Uznanie administracyjne nie oznacza oczywiście zupełnej dowolności sposobu rozstrzygnięcia wniosku o umorzenie zaległości podatkowych (odsetek). Jednak kontrola legalności tego rozstrzygnięcia przez sąd administracyjny jest w tym wypadku ograniczona. Sprowadza się ona w istocie do badania legalności przeprowadzonego organy postępowania dowodowo–wyjaśniającego i poprawności oceny dokonanej przez organy na podstawie stanu faktycznego sprawy. Sądowa kontrola decyzji o charakterze uznaniowym obejmuje więc samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie, będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była wyżej mowa. Sąd administracyjny dokonuje wyłącznie kontroli legalności zaskarżonej decyzji. Nie jest zaś władny wkraczać w sferę uznania organów podatkowych. Sąd nie jest bowiem uprawniony, ani do oceny słuszności, ani celowości zaskarżonej decyzji. Jeżeli więc organ podatkowy, dokonując koniecznych ustaleń w sprawie, nie dopuścił się naruszenia prawa procesowego i ustalenia faktyczne są wystarczające do merytorycznego załatwienia wniosku o umorzenie zaległości podatkowych, przy tym ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego dokonanej przez organ nie można zarzucić dowolności, to wyprowadzenie z takiej oceny wniosku, czy należy umorzyć zaległości podatkowe, czy też nie, jest zagadnieniem natury słusznościowej, które uchyla się spod kontroli sądu administracyjnego sprawującego tylko kontrolę zgodności decyzji organów administracyjnych z prawem. 6.1. Zdaniem Sądu, organy podatkowe trafnie przyjęły, że stan faktyczny sprawy oraz postawa skarżącego, których uchylał się od wskazania wysokości osiąganych dochodów i kosztów utrzymania, uzasadniają odmowę umorzenia jego bezspornych zaległości podatkowych. Podkreślenia wymaga, że prawidłowo organ odwoławczy stwierdził, że wezwania organu I instancji adresowane do skarżącego celem uzupełnienia podania, a także postawa skarżącego, nie uzasadniają pozostawienia wniosku podatnika bez rozpatrzenia. Merytorycznie rozpoznając sprawę organy podatkowe trafnie przyjęły, że skarżący nie wykazał w trakcie postępowania wystąpienia choćby jednej z przesłanek, o których mowa w art. 67a § 1 pkt 3 Op. Zdarzenia, które miały miejsce w dalekiej przeszłości, nie mogą stanowić wystarczającej podstawy do umorzenia zaległości podatkowych, jeżeli wnioskodawca nie wykaże, iż wywierają one istotny wpływ na jego obecną sytuację majątkową. Takiego wpływu skarżący nie wykazał. Skoro skarżący posiada gospodarstwo rolne o znacznym areale (35,45 ha), osiąga dochody i nie wykazał wystąpienia przesłanki niezbędnej do umorzenia jego bezspornych zaległości podatkowych, to uznać należy, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. 6.2. Odnosząc się do zarzutów skargi zauważyć należy, że w postępowaniu podatkowym w sprawie udzielenia ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych, inicjatywa dowodowa leży po stronie skarżącego, który powinien wskazać okoliczności uzasadniające pozytywne rozpatrzenie jego wniosku i przedstawić stosowne dowody potwierdzające wystąpienie choćby jednej z przesłanek, o których mowa w art. 67a § 1 pkt 3 Op. Skoro tego nie uczynił pomimo inicjatywy dowodowej ze strony organu I instancji oraz stosownych wyjaśnień ze strony organu odwoławczego, to znaczy, że jedynym słusznym rozstrzygnięciem była w realiach niniejszej sprawy odmowa umorzenia jego zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę. Skoro organy podjęły inicjatywę dowodową, to mając na względzie postawę skarżącego, chybione są wszystkie zarzuty skargi. Organy wyciągnęły bowiem prawidłowe wnioski na podstawie oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Nie naruszyły granic uznania administracyjnego. Nie miały obowiązku prowadzenia w sposób nieograniczony postępowania dowodowego wbrew skarżącemu, w celu potwierdzenia zasadności umorzenia jego zaległości podatkowych lub potwierdzania okoliczności, które nie mają wpływu na wynik sprawy (zdarzeń z przeszłości). Nie miały także obowiązku prezentowania swoich przypuszczeń co do konsekwencji ewentualnego postępowania egzekucyjnego skierowanego do majątku skarżącego, skoro skarżący nie powoływał się w trakcie postępowania podatkowego na możliwe dolegliwości z tym związane. Powoływanie się dopiero na etapie skargi, jako spóźnione, na bliżej nieokreślone okoliczności związane ze stanem zdrowia skarżącego i jego kwalifikacjami zawodowymi, z oczywistych względów nie mogło mieć wpływu na decyzje organów podatkowych, a przez to na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd. Dodać należy, że zaskarżona decyzja nie może naruszać przepisów ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: "K.p.a."), skoro przepisy K.p.a. nie były stosowane przez organy podatkowe orzekające w niniejszej sprawie. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 151 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.