III SA/Wa 1577/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA Marta Waksmundzka – Karasińska po rozpoznaniu w dniu 16 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P.D. na postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lipca 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 1577/16 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P.D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. postanawia zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy Skarżący – P.D., wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] marca 2016 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. W jej treści zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W załączonym formularzu PPF wskazał, iż nie posiada żadnego stałego źródła dochodu, co sprawia, że nie stać go na ponoszenie stałych opłat. Obciąża go zadłużenie z tytułu czynszu, wynoszące kilkanaście tysięcy złotych. Skarżący powołał się także na zły stan zdrowia, wymagający stałego leczenia. Wyjaśnił przy tym, że niemal każde środki finansowe przeznacza na ratowanie zdrowia – część pieniędzy uzyskuje od rodziny, która pomaga mu zachować minimum egzystencji. Podkreślił, że prowadzone są przeciwko niemu postępowania egzekucyjne, które – z uwagi na brak majątku – są następnie umarzane. Podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwójką małoletnich dzieci. Na wezwanie starszego referendarza sądowego Skarżący przesłał pismo, w którym wyjaśnił, że nadesłanie kopii zeznań podatkowych za lata 2014-2015 nie jest możliwe, ponieważ w latach tych nie osiągał dochodu i nie miał obowiązku składania zeznań rocznych. Za niemożliwe uznał także przedstawienie zaświadczeń o stanie zdrowia, jako że nie posiada ubezpieczenia zdrowotnego, a zatem nie ma podmiotu uprawnionego do wystawienia takiego zaświadczenia. Skarżący podniósł, iż obecnie nie posiada żadnego majątku wskutek "konsekwencji prawnych i toczących się przeciwko niemu postępowań egzekucyjnych". Wyjaśnił, że stwierdzenie o utrzymaniu, czynszu i uzyskiwaniu pieniędzy od rodziny odnosi się do możliwości zamieszkiwania i żywienia się u matki dziecka. Pełnomocnik pomaga mu pro publico bono. Do pisma załączył wyciąg z historii rachunku bankowego. Postanowieniem z 6 maja 2016 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uznał bowiem, iż nie wykazał on, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zamiast udzielić stosownych wyjaśnień, Skarżący pogłębił wątpliwości co do swego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Starszy referendarz sądowy za nieprzekonywujące uznał oświadczenie Skarżącego o niemożności udokumentowania stanu zdrowia w sytuacji, gdy istniał podmiot, który zdiagnozował chorobę i mógł tę okoliczność potwierdzić stosownym zaświadczeniem. W jego ocenie wyjaśnienia Skarżącego dotyczące wydatkowania przychodu uzyskanego w latach 2009-2010 z tytułu transakcji kupna-sprzedaży nieruchomości; wskazanie tytułu prawnego do zajmowanego lokalu i kosztów bieżącego utrzymania siebie i dwójki małoletnich dzieci, udokumentowanie zadłużenia z tytułu czynszu i faktu uzyskiwania pieniędzy od rodziny są wybiórcze i ogólnikowe. Natomiast tłumaczenia co do zadłużenia z tytułu czynszu oraz uzyskiwania pieniędzy od rodziny stanowią próbę uchylenia się od wykonania wezwania z 10 czerwca 2016 r. Gołosłowne były również twierdzenia Skarżącego o prowadzonych wobec niego postępowaniach egzekucyjnych. W sprzeciwie złożonym 19 lipca 2016 r. Skarżący zarzucił błędną ocenę oświadczeń złożonych w formularzu o przyznanie prawa pomocy oraz dodatkowych wyjaśnień zawartych w piśmie z 18 kwietnia 2016 r. przez niewłaściwe uznanie, że posiada on środki finansowe na uiszczenie opłaty od skargi, podczas gdy obiektywna ocena materiału dowodowego prowadzi do wniosków odmiennych. Wniósł o zmianę postanowienia z 6 lipca 2016 r. i przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący podniósł, że nie ma możliwości przedłożenia zaświadczenia o stanie zdrowia, diagnozie i obowiązku stosowania leków, ponieważ korzysta z pomocy specjalistów leczących ziołami lub medycyną naturalną, co jest tańsze. Zaległości w czynszu wynikają z umownych relacji pomiędzy nim a matką jego dziecka. Z uwagi na trudną sytuację majątkową Skarżący nie jest w stanie spełnić ciążącego na nim obowiązku wychowania dziecka. Do sprzeciwu Skarżący załączył zawiadomienie o wszczęciu egzekucji z 26 października 2015 r. oraz postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z 29 kwietnia 2014 r. Jego zdaniem, świadczą one o całkowitej nieściągalności zaległości, a tym samym iż nie posiada on jakichkolwiek aktywów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718) – dalej "p.p.s.a.", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Na podstawie art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, uregulowana w art. 243-262 p.p.s.a., stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Stosownie zaś do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.) obejmującym, np. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku strony składanym na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Jeżeli oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony, albo budzi wątpliwości, strona obowiązana jest na wezwanie złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Obowiązek ten rozciąga się na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy następuje, jeżeli wnioskodawca wykaże istnienie przesłanek przemawiających za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 p.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić lub poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Chcąc skorzystać z prawa pomocy, wnioskodawca powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W niniejszej sprawie starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy z tego względu, że nie było możliwe dokonanie pełnej oceny sytuacji majątkowej Skarżącego. W ocenie Sądu, starszy referendarz sądowy miał podstawy, aby stwierdzić, że Skarżący nie wykazał w sposób należyty, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wprawdzie we wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżący zawarł szereg oświadczeń dotyczących jego sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej, ale nie umożliwił dokonania weryfikacji tych oświadczeń. Na wezwanie starszego referendarza sądowego, sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a., Skarżący nie nadesłał żądanych dokumentów, poprzestając na oświadczeniach, których nie można uznać za spójne i logiczne. Skarżący twierdzi, że zdiagnozowano u niego [...] wymagającą przyjmowania [...]. Nie przedłożył jednak żadnego dokumentu, który potwierdzałby taką diagnozę i przyjmowanie leków. Nie sposób zaś przyjąć, że specjalista medycyny naturalnej przypisuje Skarżącemu insulinę. Jeżeli zaś specjalistą tym jest lekarz, to nie ma przeszkód, aby wystawił dokument potwierdzający zdiagnozowanie [...]. Sąd nie podważa prawa Skarżącego do korzystania z pomocy specjalistów leczących metodami niekonwencjonalnymi. Rzecz w tym, że Skarżący nie uczynił nic, aby wykazać że istotnie z pomocy tych specjalistów korzysta. Dlatego też gołosłowne wyjaśnienia Skarżącego, że do korzystania z pomocy specjalistów medycyny niekonwencjonalnej zmusza go brak ubezpieczenia zdrowotnego, Sąd uznaje za próbę ominięcia konieczności udokumentowania choroby wymagającej ponoszenia wydatków na leczenie. Z wyjaśnień Skarżącego nie wynika przy tym, aby starał się o status osoby bezrobotnej, choć rejestracja w urzędzie pracy zapewnia ubezpieczenie zdrowotne. W przekonaniu Sądu wyjaśnienia, jakich udzielił Skarżący w kwestii ciążących na nim umownych zaległości w czynszu na rzecz matki dziecka również są niekompletne i wybiórcze. Twierdzenie Skarżącego jakoby "zadłużenie wynoszące kilkanaście tysięcy z tytułu nieuregulowanych zobowiązań z tytułu czynszu" wynika z umownych relacji pomiędzy nim a matką jego dziecka, jest prawdopodobne. Jednakże nie zostało ono w żaden sposób uprawdopodobnione poprzez złożenie stosownych oświadczeń czy też deklaracji. Skarżący nie udzielił nawet odpowiedzi na pytanie, czy ponosi wydatki na utrzymanie dwojga dzieci wskazanych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na wezwanie oraz w sprzeciwie pisze natomiast o "matce jego dziecka". Podobnie Sąd ocenił wyjaśnienia Skarżącego, że środki finansowe, chociażby "na ratowanie zdrowia" otrzymuje od członków rodziny. Skarżący twierdzi, że nie posiada obecnie i nigdy nie posiadał stałego źródła dochodu, zatrudnienia z zarobkami umożliwiającymi ponoszenie kosztów bieżącego utrzymania. Jednakże nie odniósł się do podniesionej w wezwaniu Starszego referendarza sądowego kwestii wydatkowania przychodu uzyskanego w latach 2009-2010 z tytułu sprzedaży nieruchomości. W świetle powyższego starszy referendarz sądowy słusznie przyjął, że brak żądanych dokumentów, uniemożliwił mu pełną ocenę, czy w przypadku Skarżącego wystąpiły przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, co z kolei musiało skutkować odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Znamienne, że także na obecnym etapie postępowania, oprócz kserokopii zawiadomienia o wszczęciu egzekucji i postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, Skarżący nie przedstawił dokumentów, które przemawiałyby za uznaniem twierdzeń za zasadne. W świetle powyższego Sąd uznał, że okoliczności podane w sprzeciwie nie podważyły prawidłowości rozstrzygnięcia starszego referendarza sądowego. Sąd nie podziela poglądu Skarżącego, iż nie można udowodnić braku majątku i dochodów. Sytuacja taka wiąże się bowiem zwykle z koniecznością uzyskania pomocy finansowej od osób bliskich (członków rodziny), znajomych lub od Państwa. Uzyskanie takiej pomocy można udokumentować, a nawet tego – jak już Sąd wskazał – Skarżący nie uczynił. Wynikający z art. 255 p.p.s.a. obowiązek przedłożenia dowodów dotyczy wszelkich dokumentów, które mogą wyjaśnić stan majątkowy i dochody strony. Wezwanie starszego referendarza sądowego obejmowało dokumenty, których zdobycie nie wiąże się z nadmierną trudnością. Przy dołożeniu więc minimum staranności Skarżący mógł wezwanie to wykonać w sposób umożliwiający weryfikację jego twierdzeń. Skoro zaś dane zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego Skarżącego i jego możliwości płatniczych, to wezwanie było niezbędne. Skoro zaś Skarżący nie zastosował się do wezwania w sposób właściwy, starszy referendarz sądowy nie mógł poczynić ustaleń dotyczących sytuacji rodzinnej i majątkowej Skarżącego, a zwłaszcza jego dochodów i ponoszonych wydatków. Skarżący twierdzi, że nie sposób odmówić prawa pomocy osobie, która nie posiada żadnego majątku, a jedynie zobowiązania. Rzecz jednak w tym, że Skarżący nie wykazał aby znajdował się w takiej właśnie sytuacji. Nie podał on nawet, jakie dokładnie ciążą na nim zobowiązania i z jakiego tytułu. Sąd mógłby jedynie przyjąć, że ma on długi wynikające z przedłożonych dokumentów egzekucyjnych. Jednakże nie są to dokumenty aktualne i w związku z tym nie dowodzą one, że zobowiązania te wciąż istnieją. Ponadto w sytuacji, gdy wyjaśnienia Skarżącego co do jego stanu majątkowego pozostały nieudokumentowane nie można ocenić wpływu tych zobowiązań na zdolność Skarżącego do poniesienia kosztów postępowania sądowego. Sąd stwierdza zatem, iż w zaskarżonym postanowieniu starszy referendarz sądowy zasadnie przyjął, że nieprzedłożenie przez Skarżącego wymaganych dokumentów nie rozwiało wątpliwości dotyczących jego kondycji finansowej i rzeczywistych możliwości płatniczych. Starszy referendarz sądowy umożliwił Skarżącemu przedłożenie dowodów na poparcie jego wniosku o prawo pomocy. Wyłącznie od Skarżącego zależało w jaki sposób z pomocy tej skorzysta. Skarżący, na którym spoczywa obowiązek wykazania istnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, nie tylko odpowiadając na wezwanie Starszego referendarza sądowego, ale również wnosząc sprzeciw nie przedłożył stosownej dokumentacji poprzestając na ogólnikowych oświadczeniach. Zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 p.p.s.a. Sąd postanowienie starszego referendarza sądowego utrzymał w mocy.