III SA/Wa 1610/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alojzy Skrodzki, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Długosz -Szyjko, sędzia WSA Piotr Przybysz (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi A. Sp. z o.o. z siedzibą w B. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] marca 2016 r., [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę Pismem z dnia 6 kwietnia 2016r. A. Sp. z o.o. z siedzibą w B. (zwana dalej: "Spółka", "Zobowiązana" lub "Skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na wydane przez Ministra Finansów postanowienie z dnia [...] marca 2016r., nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] czerwca 2015r., nr [...], w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: W toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Dyrektora Izby Celnej w K. wobec Skarżącej organ egzekucyjny w dniu 18 maja 2015r. w lokalu w K. przy ul. [...] dokonał pobrania od Zobowiązanej gotówki w kwocie 580,00 zł. W dniu 22 maja 2015r. Spółka złożyła skargę na powyższą czynność egzekucyjną. W piśmie tym zawarto również wniosek o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego. Skarżąca podniosła, że egzekucja prowadzona przez Dyrektora Izby Celnej w K. jest niedopuszczalna z uwagi na to, iż tytuły wykonawcze obejmują należności, które powstały na podstawie nieobowiązujących przepisów. Wskazano również, iż organy celne z jednej strony uznają urządzanie gier za przestępstwo, a z drugiej egzekwują kwoty z tych urządzeń uznając je za legalną działalność. Podniesiono również uciążliwość zastosowanego środka egzekucyjnego, którego zastosowanie uniemożliwia prowadzenie działalności gospodarczej Spółki. Wskazano, iż automaty do gier nie stanowią jedynego majątku spółki, z którego organ mógłby prowadzić egzekucję. Dyrektor Izby Skarbowej w K. (dalej: "organ I instancji") postanowieniem z dnia [...] czerwca 2015r. oddalił skargę na czynność egzekucyjną dokonaną przez Dyrektora Izby C. w K. w dniu 18 maja 2015r. Organ I instancji wskazał na wstępie, że nie ma prawnej możliwości badania kwestii podstawy prawnej wystawienia tytułów wykonawczych, w kontekście obowiązywania przepisów prawnych ani oceny legalności prowadzonej przez Spółkę działalności gospodarczej. Dyrektor Izby Skarbowej w K. uznał, że organ egzekucyjny działał zgodnie z dyspozycją art. 68 u.p.e.a., zaś sporządzenie protokołu z czynności egzekucyjnych nie skutkuje wadliwością egzekucji z pieniędzy. Organ I instancji wskazał również, że w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy nie wystąpiły okoliczności uzasadniające wstrzymanie postępowania egzekucyjnego. Na powyższe postanowienie Skarżąca pismem z dnia 25 czerwca 2015r. wniosła do Ministra Finansów zażalenie. W uzasadnieniu zażalenia zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 97 § 2 u.p.e.a w zw. z art. 55 Kodeksu cywilnego poprzez skierowanie egzekucji na przedmioty nie będące własnością zobowiązanego. Skarżąca podniosła bowiem, że automaty do gier, z których pochodziły pieniądze zajęte w drodze egzekucji nie są własnością Zobowiązanej, tylko podmiotu zewnętrznego, z którym Zobowiązaną łączyła umowa dzierżawy automatu do gier, zatem zważając na cywilistyczną konstrukcję pożytków naturalnych, poborca skarbowy nie był uprawniony do zajęcia pieniędzy znajdujących się w automacie. Zdaniem Skarżącej dopiero w chwili wyjęcia pieniędzy z automatu stawały się one pożytkami, a tym samym własnością Zobowiązanej. W ocenie Spółki pieniądze znajdujące się w urządzeniu w momencie czynności poborcy skarbowego nie były samodzielną rzeczą ruchomą, tylko wchodziły w skład automatu. W dalszej części uzasadnienia zażalenia Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 45 § 1 u.p.e.a. poprzez niewzięcie pod uwagę słusznego stanowiska strony i przedstawionych przez nią dowodów, faktów i okoliczności wpływających na zasadność prowadzenia egzekucji. Skarżąca zarzuciła również naruszenie art. 45 Konstytucji w zw. z art. 89 § 1 pkt 2 ustawy grach hazardowych poprzez dokonanie egzekucji z wartości pieniężnej, która stanowiąc dochód z czynności uznanej za nielegalną, w przypadku istnienia podstawy prawnej, powinna ulec przepadkowi, a także naruszenie zasady niemożności czerpania korzyści przez państwo z popełnionego czynu niedozwolonego, bezprawnego lub nielegalnego, uznanego za taki przez organy państwowe. Konkretyzując zarzuty stricte dotyczące sposobu dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej, Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 68 § 1 i 3 w zw. z art. 47 § 2 w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a. poprzez zastosowanie przymusu w celu dokonania egzekucji, przy braku podstaw faktycznych i formalnoprawnych do zastosowania takiego przymusu oraz brak spełnienia przesłanki bezpośredniości podczas przeprowadzania czynności egzekucyjnych. Skarżąca wskazała, że poborca w pierwszej kolejności wezwał do otworzenia urządzenia do gry, zatem nakazanie otwarcia automatu należy interpretować jako dokonanie przeszukania, które to działanie powinno być poprzedzone stosownym zarządzeniem na podstawie art. 47 u.p.e.a. Minister Finansów (dalej: "organ nadzoru", "organ II instancji") postanowieniem z dnia [...] marca 2016r., utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] czerwca 2015 r. Na podstawie akt sprawy organ nadzoru ustalił, że na wezwanie poborcy skarbowego w dniu 18 maja 2015r. pełnomocnik Spółki otworzył urządzenia do gier w lokalu w K. przy ul. T. [...], w których znajdowała się gotówka w kwocie 580,00 zł. Powyższą kwotę poborca skarbowy pobrał od Zobowiązanego wystawiając pokwitowanie. Pełnomocnik Spółki nie stawiał żadnego oporu - na wezwanie poborcy otworzył przedmiotowe automaty, umożliwiając w ten sposób pobranie znajdującej się tam gotówki. Organ odwoławczy zauważył, że w przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny nie zarządził więc otwarcia automatów i nie dokonał ich przeszukania. W konsekwencji, zdaniem organu nadzoru, przepis art. 47 § 2 u.p.e.a. nie mógł więc zostać naruszony, bo nie miał w niniejszej sytuacji zastosowania. Minister Finansów zauważył także, że organ egzekucyjny, działając zgodnie z dyspozycją w/w art. 68 § 1 u.p.e.a., wystawił stosowne pokwitowanie zobowiązanej Spółce. W pokwitowaniu odbioru wskazał: podmiot dokonujący wpłaty, wysokość wpłaconej kwoty oraz zaległość, na którą dokonano pobrania pieniędzy. Organ odwoławczy wskazał także, że co prawda został sporządzony protokół z czynności egzekucyjnych, jednak powyższe nie skutkowało wadliwością egzekucji z pieniędzy. Chociaż organ poza pobraniem gotówki żadnych innych czynności egzekucyjnych nie podjął, to w protokole przedstawiciel Spółki wskazał na okoliczności świadczące w jego ocenie o wadliwości w postępowaniu wierzycielskim, oraz załączył kopię umowy dzierżawy urządzeń. Powyższe działanie poborcy skarbowego (sporządzenie protokołu z czynności egzekucyjnych) uzasadniał fakt, że informacje udzielone przez zobowiązanego nie mogły zostać umieszczone na prawidłowo sporządzonym kwitariuszu. Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia przepisów art. 97 § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 55 Kodeksu cywilnego poprzez skierowanie egzekucji na przedmioty nie będące własnością zobowiązanego, organ nadzoru wskazał, zaskarżona czynność egzekucyjna dotyczyła zajęcia gotówki, pochodzącej z automatów, a nie samych automatów, które dla celów zarobkowych Spółka wydzierżawiła. Natomiast fakt, iż gotówka znajdująca się w przedmiotowych automatach należała do zobowiązanej Spółki nie budzi wątpliwości. Minister Finansów uznał za bezzasadny zarzut naruszenia art. 45 § 1 u.p.e.a., podnosząc, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek odstąpienia od czynności egzekucyjnych przewidzianych w art. 45 § 1 u.p.e.a., a Skarżąca nie przedstawiła dowodów na ich istnienie. Minister Finansów odniósł się również do zarzutu naruszenia art. 46 Konstytucji RP w związku z art. 89 § 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, poprzez dokonanie egzekucji z wartości pieniężnej, która stanowiąc dochód z czynności uznanej za nielegalną, w przypadku istnienia podstawy prawnej, powinna ulec przepadkowi oraz naruszenia zasady niemożności czerpania korzyści przez państwo z popełnionego czynu niedozwolonego, bezprawnego lub nielegalnego, uznanego za taki przez organy państwowe. Minister Finansów wskazał, iż rozpoznając skargę na czynności egzekucyjne, nie ma prawnej możliwości odniesienia się do kwestii podstawy prawnej do wystawienia tytułów wykonawczych (kwestii obowiązywania przepisów), jak również do charakteru (w tym legalności) prowadzonej przez Spółkę działalności gospodarczej. Zagadnienia te bowiem wykraczają poza zakres postepowania prowadzonego w trybie art. 54 u.p.e.a. W skardze na powyższe postanowienie Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów: 1. art. 68 § 1 u.p.e.a. poprzez jego bezpodstawne zastosowanie przejawiające się w uznaniu, iż w sprawie doszło do dobrowolnej zapłaty dochodzonej należności, w wyniku czego organ egzekucyjny wydał Stronie pokwitowanie odbioru pieniędzy; 2. art. 67 § 1 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie przejawiające się w niewydaniu zawiadomienia o zajęcia prawa majątkowego zobowiązanego i nie sporządzenia protokołu z czynności egzekucyjnej według ustalonego w rozporządzeniu ministra właściwego do spraw finansów publicznych wzoru; 3. art. 97 § 2 u.p.e.a. poprzez skierowanie egzekucji na przedmioty nie będące własnością zobowiązanego, co stanowi rzeczywistą przeszkodę dla prowadzenia egzekucji; 4. art. 47 § 2 w związku z art. 7 § 2 u.p.e.a., poprzez zastosowanie przymusu w celu dokonania egzekucji, przy braku podstaw faktycznych do zastosowania takiego przymusu, w szczególności braku wyczerpania innych możliwości realizacji celu egzekucji; 5. art. 45 § 1 u.p.e.a. poprzez niewzięcie pod uwagę słusznego stanowiska Skarżącej i przedstawianych przez nią dowodów, faktów i okoliczności wpływających na zasadność prowadzenia egzekucji, w wyniku czego organ był zobowiązany do odstąpienia od dalszych czynności egzekucyjnych. Uzasadniając skargę Skarżąca zaznaczyła, iż czynność otwarcia automatów, które były nośnikiem pieniędzy pobranych przez poborcę została wykonana na wyraźne polecenie poborcy podatkowego, zatem samo uiszczenie kwot nie było dobrowolne. Odnośnie do zarzutu drugiego Skarżąca podniosła natomiast, że w niniejszej sprawie organ egzekucyjny miał obowiązek zastosowania dyspozycji art. 67 § 1 u.p.e.a., gdyż zastosował jeden ze środków egzekucyjnych, wymieniony w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. (egzekucja z pieniędzy). Zgodnie natomiast z art. 67 § 1 u.p.e.a. podstawę zastosowania środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 1a pkt 12 lit. a stanowi zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności albo protokół zajęcia prawa majątkowego, albo protokół zajęcia i odbioru ruchomości, albo protokół odbioru dokumentu, sporządzone według wzoru określonego w drodze rozporządzenia ministra właściwego do spraw finansów publicznych. Skarżąca wskazała także na treść, jaką powinien zawierać protokół zajęcia i odbioru ruchomości. Zaznaczyła dalej, że o skuteczności zawiadomienia decyduje jego kompletność oraz prawidłowe skonstruowanie. Brak któregoś z elementów stanowi wadę powodującą nieważność danego dokumentu. Spółka zaznaczyła, że w niniejszej sprawie brak jest protokołu, spełniającego wymogi z art. 67 § 1 u.p.e.a. W szczególności, protokół nie został sporządzony na formularzu, którego wzór określa rozporządzenie Ministra Finansów. Dokonane czynności nie mają zatem waloru skutecznych w obrocie prawnym i noszą cechy nieważności. Skarżąca stwierdziła też, że w niniejszej sprawie brak było prób dobrowolnego wyegzekwowania należności. Nadto, już przy pierwszej odmowie otwarcia urządzeń organy egzekucyjne sięgnęły do najbardziej dotkliwego środka, jakim jest przymusowe ich otwarcie. W dalszej części uzasadnienia skargi podniesiono, że działanie poborcy skarbowego w niniejszej sprawie nosi znamiona działania przymusowego, zatem wbrew twierdzeniom organu naruszony został art. 47 § 1 w zw. z § 3 u.p.e.a., poprzez niedoręczenie zarządzenia otwarcia urządzeń. Zdaniem Skarżącej, działanie poborcy skarbowego, który nakazuje otworzyć automat trudno inaczej interpretować niż dokonanie faktycznego przeszukania pomieszczenia i automatu do gry. Bez czynności imperatywnego, władczego nakazania otwarcia urządzenia do gry poborca skarbowy danej sumy by nie uzyskał, zatem otwarcie urządzeń nastąpiło pod przymusem. Następnie Skarżąca nie zgodziła się z twierdzeniem organu, że skoro dzierżawca mógł dysponować kwotami znajdującymi się w automatach, to uprawniona była egzekucja z pieniędzy znajdujących się w automatach. Wskazała na treść art. 97 § 2 u.p.e.a. i zaznaczyła, że egzekucji mogą podlegać tylko te przedmioty, które są własnością osoby zobowiązanej. W ocenie Skarżącej nie można natomiast skierować egzekucji do przedmiotów, które są przedmiotem stosunku obligacyjnego (dzierżawy). Skarżąca podniosła również, że w niniejszej sprawie mógł mieć pełne zastosowanie art. 45 u.p.e.a. Z literalnego brzmienia przepisu wynika bowiem, iż możliwość odstąpienia od czynności egzekucyjnych nie jest obwarowana czasem ani okolicznościami, w jakich wnosi się o odstąpienie od egzekucji. Każdorazowo, gdy organ uzyska informacje stanowiące podstawę do odstąpienia od egzekucji, powinien od przedmiotowej egzekucji odstąpić. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów uznał ją za bezzasadną i w całości podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Na wstępie należy wskazać, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do obowiązującego, od dnia 15 sierpnia 2015r., nowego brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie jest zgodne z obowiązującym prawem. Przedmiot sporu dotyczy prawidłowości dokonanej przez poborcę skarbowego czynności egzekucyjnej polegającej na pobraniu od skarżącej gotówki znajdującej się w automatach do gier dzierżawionych przez Skarżącą. Zgodnie z art. 54 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie przez czynności egzekucyjne należy rozumieć wszelkie działania podejmowane przez organ egzekucyjny i egzekutora, zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (art. 1a pkt 2 u.p.e.a.). Owe działania, jak podkreśla się w doktrynie, to czynności faktyczne (a nie akty prawne). Ten środek prawny służy wyłącznie zaskarżaniu czynności o charakterze wykonawczym. W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne ocenie podlegają zatem tylko zastrzeżenia odnoszące się do czynności egzekucyjnych dokonanych przez organ egzekucyjny, zaś przedmiotem skargi nie mogą być kwestie materialnoprawne. W wyroku z dnia 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt II FSK 1688/13 NSA stwierdził, że przedmiotem skargi mogą być tylko zarzuty formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości prowadzonego przez organ egzekucyjny oraz ewentualnego naruszenia przepisów regulujących sposób i formę dokonania czynności egzekucyjnych. W rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny wymieniony w art. 1a pkt 12 lit. a tiret 1 u.p.e.a., tj. egzekucję z pieniędzy. Podstawą prawną zajęcia pieniędzy był art. 68 § 1 u.p.e.a. stanowiący, że jeżeli zobowiązany na wezwanie poborcy skarbowego płaci dochodzoną należność pieniężną, poborca wystawia pokwitowanie odbioru pieniędzy, które wywiera ten sam skutek prawny, co pokwitowanie wierzyciela. Za pokwitowaną należność pieniężną organ egzekucyjny ponosi odpowiedzialność wobec wierzyciela. Zgodnie zaś z art. 68 § 2 u.p.e.a. do czynności egzekucyjnych, o których mowa w § 1, nie stosuje się przepisów art. 53. Natomiast art. 53 ustawy egzekucyjnej stanowi, że jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej, egzekutor sporządza protokół z czynności egzekucyjnych, który zawiera: 1) oznaczenie miejsca, czasu i rodzaju czynności, 2) imiona i nazwiska osób uczestniczących w czynności, 3) sprawozdanie z przebiegu czynności, 4) zgłoszone przez obecnych wnioski i oświadczenia, 5) podpisy obecnych lub wzmiankę o przyczynie braku podpisów, 6) podpis egzekutora (§ 1). Odpis protokołu, o którym mowa w § 1, doręcza się niezwłocznie zobowiązanemu (§ 2). Z powyższego wynika zatem, że w przypadku, gdy zobowiązany na wezwanie poborcy skarbowego płaci dochodzoną należność pieniężną, poborca wystawia tylko pokwitowanie odbioru pieniędzy. Nie ciąży na nim obowiązek sporządzenia protokołu. W rozpoznawanej sprawie poborca skarbowy dokonał pobrania gotówki w kwocie 580 zł. Pełnomocnik Spółki na wezwanie poborcy skarbowego otworzył automaty do gry, w których znajdowała się wskazana kwota. Następnie poborca skarbowy wystawił pokwitowanie oraz sporządził protokół z czynności egzekucyjnych. Chociaż organ egzekucyjny poza pobraniem gotówki żadnych innych czynności egzekucyjnych nie podjął, to do protokołu pełnomocnik Spółki załączył kopię umowy dzierżawy urządzeń (automatów do gier). W ocenie Sądu, dodatkowe sporządzenie protokołu nie skutkuje wadliwością przeprowadzonej czynności egzekucyjnej. Czynność poborcy skarbowego ma bowiem oparcie w treści art. 68 § 1 u.p.e.a., zaś protokół został sporządzony na podstawie art. 53 § 1 u.p.e.a. Nie można się zgodzić z argumentacją pełnomocnika Skarżącej, że skoro czynność otwarcia automatów do gry została wykonana na wyraźne polecenie poborcy skarbowego, to uiszczenie kwoty nie było dobrowolne, a w konsekwencji działanie poborcy skarbowego w rozpoznawanej sprawie nosiło znamiona działania przymusowego oraz że takie działanie poborcy skarbowego, który nakazuje otworzyć automat, trudno inaczej interpretować, niż dokonanie faktycznego przeszukania pomieszczenia i automatu do gry. Wbrew bowiem twierdzeniom autora skargi, ani pomieszczenie, ani automaty do gry nie zostały przeszukane, a pełnomocnik Spółki dysponując kluczami sam otworzył automaty do gry, a więc dobrowolnie wydał rzeczy w postaci znajdujących się w tych urządzeniach pieniędzy. W świetle powyższych rozważań niezasadne okazały się więc zarzuty naruszenia art. 68 § 1 u.p.e.a. oraz art. 47 § 2 w związku z art. 7 § 2 u.p.e.a. Zarzut naruszenia art. 67 § 1 u.p.e.a. należy uznać, za bezzasadny, przepis ten nie ma bowiem zastosowania w egzekucji z pieniędzy, o której mowa w art. 68 § 1 u.p.e.a. Również za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 97 § 2 u.p.e.a., albowiem wbrew twierdzeniom pełnomocnika, pieniądze znajdujące się w automatach do gry należały do Skarżącej. Ponadto, wskazać należy, iż celem zaskarżonej czynności egzekucyjnej było zajęcie gotówki, która znajdowała się w automatach, a nie samych automatów, które dla celów zarobkowych Spółka wydzierżawiła. Nie zasługuje na uwzględnienie także zarzut naruszenia art. 45 § 1 u.p.e.a. W sprawie nie nastąpiła żadna z okoliczności wskazanych w tym przepisie. Zgodnie bowiem z treścią tego przepisu organ egzekucyjny i egzekutor są obowiązani odstąpić od czynności egzekucyjnych, jeśli zobowiązany okazał dowody stwierdzające wykonanie, umorzenie, wygaśnięcie lub nieistnienie obowiązku, odroczenie terminu wykonania obowiązku, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnych, albo gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego. Skarżąca żadnych dowodów wskazujących na zaistnienie okoliczności wymienionych w tym przepisie w momencie przeprowadzania czynności egzekucyjnej nie przedstawiła. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 718, ze zm.).