III SA/Wa 167/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Starszego Referendarza sądowego z dnia 12 kwietnia 2018 r. III SA/Wa 167/18 w sprawie ze skargi R.K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2017 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2014 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Skarżący R.K. (dalej także jako "Strona") wnioskiem zawartym na formularzu PPF r., a potem w piśmie z 30 marca 2018 r. zwrócił się o przyznanie "prawa ubogiego" w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Powołał się na to, że płaci alimenty w wysokości 800 zł na córkę, spłaca kredyt, którego rata wynosi 460 zł, dojeżdża do pracy 40 km użyczonym przez rodziców samochodem. Skarżący dokłada się również do utrzymania domu rodziców: latem - 250 zł, zimą 600 zł. Kwota, która pozostaje, wystarcza skarżącemu na wyżywienie i wyjazdy na wizyty do 3-letniej córki, która mieszka z matką. Miesięczne wynagrodzenie netto skarżącego wynosi 3.800 zł. Skarżący przekazał umowy o rozdzielności majątkowej, wyciąg z rachunku bankowego, umowę o prace. Starszy referendarz sądowy, zaskarżonym postanowieniem z 12 kwietnia 2018 r., na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej – "P.p.s.a."), zwolnił Skarżącego od wpisu od skargi powyżej 1000 zł i odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie, ponieważ niewykazane pozostało w jaki sposób zmieniła się sytuacja majątkowa Skarżącego w stosunku do tej ocenionej już przez Sąd w postępowaniu, gdzie przedmiotem badania była tożsama sytuacja majątkowa (życiowa) Skarżącego. Skarżący nie złożył również informacji o kondycji majątkowej żony. Skarżący w sprzeciwie z 6 maja 2018 r. zarzucił, że urzędnik sądowy nie wziął pod uwagę argumentów Strony i nie potrafi zrozumieć tego, że "(...) na opłaty sądowe za każdym razem pożycza od rodziców". Zobowiązania względem rodziców musi spłacać, zaś kolejna pożyczka "zrujnuje (jego) płynność i uniemożliwi (mu) obronę interesów w przyszłości". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017r. poz. 1369; dalej: "p.p.s.a.") wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Co do zasady przyznawane jest osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Sąd wskazuje, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a. zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 p.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). Z przywołanego przepisu wynika, iż na Stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J. P. Tarno, Prawo..., s. 320). Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, nie publ.) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Skarżący uzasadniając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 12 kwietnia 2017 r. wskazał, w szczególności, na fakt, że Sąd "nie potrafi zrozumieć trudnej sytuacji", natomiast uiszczenie kolejnej opłaty grozi Skarżącemu zrujnowaniem płynności finansowej. Sąd zauważa jednak, że okoliczności tych Skarżący, nawet na etapie sprzeciwu, nie wykazał, co już w zalążku niweczy skuteczność postawionych zarzutów. W szczególności, pomimo, że referendarz sądowy zaakcentował tę okoliczność w zakwestionowanym postanowieniu, Skarżący nie wykazał, na czym polegała zmiana jego sytuacji w stosunku do tej, ocenionej już przez Sąd we wskazanych przez urzędnika sądowego sprawach. Sąd nie doszukał się wad w ocenie popełnionej przez referendarza sądowego, że kondycja życiowa i finansowa Skarżącego nie zmieniła się w sposób uzasadniający przyznanie mu prawa pomocy. Nie ma też wad w przyjęciu przez urzędnika sądowego poglądu, zgodnie z którym Skarżący posiada miesięczne wpływ w wysokości umożliwiającej mu poczynienie oszczędności na poczet kosztów postępowania wskazanych w sentencji. Wynika to z zestawienia wysokości wymaganego wpisu, tj. 1000 zł z kwotą 3800,- zł uzyskiwanych tytułem wynagrodzenia. Z orzecznictwa sądowego wynika bowiem, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że prawo to może zostać przyznane tylko takim podmiotom, które spełniają warunki określone w ustawie. W rezultacie osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może wystąpić o pomoc państwa. Przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. mówiący o możliwości przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym stanowi o zagrożeniu utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (postanowienie z 17 kwietnia 2014 r. II FZ 493/14, CBOSA). W tym też kontekście należy oceniać wydatki poczynione na paliwo, spłatę kredytu, partycypowanie w kosztach utrzymania domu rodziców. Dlatego też pomoc rodziców, na którą Skarżący – jak wskazał – może liczyć, nie jest elementem decydującym o wyniku sprawy. Drugorzędne znaczenie również wobec uwag poczynionych powyżej ma to, że istniały – i nie zostały usunięte - również inne przyczyny, dla których utrudnione było przyznanie Skarżącemu prawa pomocy, tj. nieprzekazane zostały wnioskowane przez referendarza sądowego informacje o kondycji majątkowej matki dziecka (żony). Z tych wszystkich względów nie może mieć decydującego znaczenia argumentacja Skarżącego skupiająca się na subiektywnym (jego) odbiorze przyznania mu ograniczonego – bo tylko do 1000 zł – obowiązku poniesienia kosztów sądowych w sprawie będącej następstwem korzystania z faktur niedokumentujących rzeczywistego obrotu. Stąd też pogląd, że referendarz sądowy zbadał ujawnione przez Stronę okoliczności i przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy, zasadnie uznając, że wnioskodawca nie przedstawił okoliczności, które przemawiałyby za przyznaniem mu prawa pomocy. Wątpliwości co do sytuacji materialnej stanowią nieprzezwyciężalną przeszkodę w przyznaniu prawa pomocy. Z powyższych względów, w ocenie Sądu, Skarżącemu zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący nie wykazał, by spełnił przesłanki przyznania prawa pomocy wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. – nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia