III SA/Wa 1681/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska po rozpoznaniu w dniu 9 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. K. na interpretację Ministra Finansów z dnia [...] lutego 2008 r., nr [...] w przedmiocie skargi na interpretację indywidualną w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie – Pismem datowanym na dzień 19 maja 2008r. P. K. – Skarżący w niniejszej sprawie, wniósł skargę na interpretację Ministra Finansów z dnia [...] lutego 2008r. W odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 26 czerwca 2008r. do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł, Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W związku z faktem, iż przedmiotowy wniosek nie został przez Skarżącego złożony na urzędowym formularzu PPF pismem z dnia 16 lipca 20008r. referendarz sądowy wezwał Skarżącego do złożenia wypełnionego i podpisanego wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF oraz do nadesłania dokumentów obrazujących jego sytuację finansową. W wykonaniu wezwania skarżący nadesłał wypełniony formularz PPF i wniósł o przedłużenie o 14 dni terminu do złożenia pozostałych dokumentów. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, iż nie stać go na ponoszenie nieusprawiedliwionych opłat. Stwierdził, że obok zabezpieczenia środków finansowych na bieżącą działalność, wynagrodzenia pracownicze itp., jest obowiązany poczynić oszczędności na zapłacenie - jego zdaniem - nienależnego podatku. Podniósł, iż nie stać go na ponoszenie żadnych kosztów. Z oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę wynika, iż prowadzi on samodzielnie gospodarstwo. Skarżący do swojego majątku zaliczył ½ udziału w mieszkaniu o pow. 58 m², ok. 100 ha nieruchomości rolnej (w tym 7,5 ha - szklarnie), ok. 6 ha - lasy i łąki. Ponadto wnioskodawca oświadczył, iż posiada ok. 4.000.000 zł oszczędności, są to środki przeznaczone na prowadzoną działalność (opał, nawozy itp. - do końca roku środki te zostaną wydatkowane). Wskazał również, że posiada samochód osobowy BMW (współwłasność), forda transit, samochód ciężarowy Tatra, wyposażenie szklarni, wózki widłowe, kotły, dozownie. Skarżący poinformował, że posiada zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów wysokości ok. [...] zł. Z kolei jego dochód miesięczny brutto z tytułu prowadzonej działalności wynosi 19.455.70 zł. W dniu 14 lipca 2008 r. do Sądu wpłynęły dodatkowe dokumenty tj. zeznanie PIT-36 za 2007 r. oraz kopie umów kredytowych. Skarżący nie nadesłał natomiast wyciągów z rachunków bankowych, ani nie przedstawił zestawienia miesięcznych dochodów i wydatków. Mając tak przedstawiony stan faktyczny Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2008r. odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniesionym w terminie sprzeciwie Skarżący zarzucił, że referendarz sądowy eksponuje zgromadzone przez niego oszczędności, pomijając całkowicie, iż są to oszczędności przeznaczone na prowadzoną działalność i obsługę zaciągniętych kredytów. Pominął natomiast fakt, iż niekorzystna dla niego interpretacja Ministra Finansów doprowadzi do znacznego obciążenia go pod względem finansowym, a w związku z tym wymusza konieczność zabezpieczenia środków na zapłatę nienależnego, jego zdaniem, podatku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej "ppsa", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje więc usunięcie z obrotu prawnego wcześniejszego orzeczenia. Zgodnie z art. 245 § 1 ppsa stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Częściowe zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje zgodnie z art. 245 § 3 ppsa zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, jest zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa, wykazanie przez tę osobę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w przypadku częściowego zwolnienia z kosztów sądowych, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 ppsa. Zaznaczyć należy, że celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na stan finansowy, majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja ta stanowi wyjątek od zasady, że to strona ponosi koszty sądowe. Zasadność wniosku Sąd rozpatruje w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony wysokość środków, którymi ona dysponuje. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania, tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, str. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający - tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Z oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę wynika, iż prowadzi działalność gospodarczą, z tytułu której uzyskuje bardzo duże dochody. Z zeznania PIT-36 wynika, iż w 2007 r. wnioskodawca osiągnął dochód z tytułu prowadzonej działalności w wysokości [...] zł. Zgodnie natomiast z oświadczeniem skarżącego jego miesięczny dochód brutto wynosi 19.455,70 zł. Ponadto wnioskodawca posiada bardzo duży majątek ruchomy i nieruchomy w tym m.in. ½ udziału w mieszkaniu (58 m²), nieruchomości rolną (ok. 100 ha), wysokiej klasy samochód osobowy, samochód dostawczy, samochód ciężarowy. W przedmiotowej sprawie zważyć należy, że jedynym kosztem na obecnym etapie postępowania jest koszt wpisu od skargi w kwocie 200 zł. Po przeanalizowaniu wniosku Skarżącego oraz złożonych informacji dotyczących sytuacji finansowej Sąd stwierdza, że przesłanki będące warunkiem niezbędnym do zwolnienia od kosztów sądowych nie mają zastosowania w odniesieniu do Skarżącego. Zauważyć bowiem należy, iż Skarżący uzyskuje miesięczny dochód brutto w wysokości [...] zł, a także posiada oszczędności w kwocie 4.000.000zł, w związku z czym już samo proste zestawienie wysokości miesięcznych dochodów, majątku oraz oszczędności Skarżącego z wysokością wymagalnych kosztów sądowych, jednoznacznie przesadza o tym, iż w rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie zasługuje również na uwzględnienie argument skarżącego, iż skoro posiada zadłużenie na kwotę ok. 5.000.000 zł, natomiast oszczędności w wysokości ok. [...] zł będą do końca roku wydatkowane, to nie stać go na poniesienie kosztów sądowych. Nie sposób bowiem przyjąć, iż osoba obracająca tak ogromnymi kwotami nie jest w stanie wygospodarować środków na uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 200 zł (pozostałe ewentualne koszty postępowania będą kształtować się na podobnym poziomie). Przy stanie ok. 4.000.000 zł oszczędności, kwota 200 zł wydaje się jedynie kwotą "symboliczną". Poza tym, spłata zaciągniętych kredytów, oraz pozostałe wydatki (poza wydatkami koniecznymi na utrzymanie) nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnością publicznoprawną jaką jest wpis sądowy. Dodatkowo trzeba pamiętać, iż prawo pomocy to inaczej "prawo ubogich", a do takiej kategorii skarżących, nie można zaliczyć wnioskodawcy, który prowadzi dochodową działalność gospodarczą. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 niepubl., prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Bez wątpienia skarżącego nie można zaliczyć do takiej kategorii wnioskodawców. Zaznaczyć też należy, że Skarżący mimo wezwania Sądu nie załączył wyciągu bankowego z konta bieżącego, na które otrzymuje wynagrodzenie ze stosunku pracy. Skoro Skarżący nie dostrzega potrzeby wszechstronnego naświetlenia swojej rzeczywistej sytuacji materialnej, nie wykazuje się w tym zakresie stosowną inicjatywą, udostępnia niektóre tylko istotne dla kompleksowej oceny sprawy dokumenty, Sąd nie ma obowiązku żądania dalszego uzupełniania wniosku o przyznanie prawa pomocy o stosowne oświadczenia i dokumenty. Do Sądu nie należy bowiem prowadzenie dochodzenia co do faktycznego stanu majątkowego Skarżącego, a to z tej przyczyny, iż prowadziłoby to do nieograniczonego przewlekania postępowania o przyznanie prawa pomocy, które ze swej istoty jest postępowaniem wpadkowym i jako takie nie powinno w sposób długotrwały uniemożliwiać zakończenia postępowania głównego (por. postanowienie NSA z dnia 10 maja 2004 r., sygn. akt FZ 17/04). Podkreślić należy, że to Skarżący występuje o przyznanie prawa pomocy i nawet niezależnie od obowiązków prawnych w tym zakresie jakie przewidział dla niego prawodawca, w jego dobrze pojętym interesie winno leżeć pełne i rzeczowe przedstawienie Sądowi tego wszystkiego, co świadczy o niemożności uiszczenia wpisu od skargi. Skoro Skarżący tego nie czyni, wówczas musi liczyć się z odmownym rozpatrzeniem wniosku. Podsumowując podkreślić należy, że rozpatrując wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych Sąd nie uwzględnia dochodów oraz wydatków strony w skali miesiąca. Sąd ma na względzie ogólną sytuację materialną strony i w świetle tego sytuacja Skarżącego nie daje podstaw do uznania, że można dokonać odstępstwa od zasady, że to strona ponosi koszty sądowe i przyznać jej prawo, które ze swojej natury należne jest ubogim. W świetle powyżej ustalonej sytuacji majątkowej Skarżącego, zdaniem Sądu, Skarżący nie wykazał, że zapłacenie kwoty 200 zł spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego, wobec czego Sąd na podstawie art. 243 § 1 w zw. z art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, orzekł jak w sentencji postanowienia.