III SA/Wa 1727/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – Sędzia WSA Jarosław Trelka po rozpoznaniu w dniu 15 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z 24 września 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z [...] kwietnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2014 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z 24 września 2018 r. A.W. (dalej zwany "Skarżącym, "Stroną"), działając poprzez pełnomocnika, wnioskiem na formularzu PPF z 21 sierpnia 2018 r. (data wpływu do Sądu), zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych z uwagi na sytuację finansową, rodzinną (faktyczna separacja z żoną i obowiązek utrzymywania dwójki dzieci) oraz konieczność zabezpieczenia dalszej egzystencji. Skarżący posiada samochód [...] (wartość 30 000 zł) i naczepę (7 500 zł). Utrzymuje się z umowy o pracę (3 300 zł), z czego pokrywa czynsz najmu mieszkania (1 600 zł), koszty utrzymania (970 zł) oraz koszty utrzymania dzieci. Strona została wezwana o złożenie wyciągów z rachunków bankowych, zeznań podatkowych, danych odnośnie wynagradzania pełnomocnika i innych informacji o stanie majątkowym. Pełnomocnik Skarżącego pismem z 3 września 2018 r. w pierwszej kolejności wniósł o przedłużenie terminu do przedstawienia dokumentów. Następnie poinformował, że w drodze ustnej umowy Skarżący jest zobowiązany do pokrywania bieżących wydatków dwójki dzieci oraz stałego wypłacania alimentów na rzecz żony. Nie korzysta przy tym ani z pomocy rodziny, ani z zasiłków, ani nawet z pomocy społecznej. Jeżeli chodzi o ujawnienie kosztów obsługi prawnej pełnomocnik Skarżącego wskazał, że "z uwagi na obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej pozwolę sobie nie przedłożyć umowy (...) do zapłaty dojdzie po zakończeniu postępowania (...)". Również żona Skarżącego odmówiła przekazania informacji o jej kondycji finansowej. Skarżący zadeklarował nadto, że "koszty sądowe będzie pokrywać we własnym zakresie". Skarżący, uzupełniającym pismem z 10 września 2018 r., zadeklarował wysokość dochodów osiągniętych w Republice Czeskiej w latach 2017-18 w kwocie 48 000 zł i sprecyzował sposób świadczenia pracy (m.in. w zakresie zastępstw za nieobecnych kierowców). Poinformował, że przekazuje miesięcznie ok 3 400 zł. Sprecyzował również inne miesięczne wydatki (koszt najmu lokalu - 690 zł, media - 800 zł, koszt wyżywienia - 1100 zł). Przedstawił także wyciągi z rachunku bankowego. Postanowieniem z 24 września 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia referendarz wskazał, iż pomimo deklaracji Strony nie wyjaśniła ona wszystkich elementów sytuacji finansowej, których dotyczyło wezwanie – nie tylko do 10 września 2018 r., ale nawet do momentu rozpoznania wniosku. W szczególności z treści oświadczeń złożonych przez nią (pod rygorem odpowiedzialności karnej) wynika, że z miesięcznego dochodu 3 300 zł, przy braku oszczędności, pokrywa wydatki w kwocie znacznie przekraczającej wysokość uzyskanego wynagrodzenia: same miesięczne wydatki na dzieci wynoszą 3 300 zł, nie wspominając o kosztach utrzymania Skarżącego (ok 2 590 zł). Nieznane jest pochodzenie ponad 2 000 zł. Zdaniem referendarza wezwanie o udzielenie szczegółów informacji gospodarki finansowej Skarżącego było skierowane do Skarżącego, a nie – jak zrozumiał to pełnomocnik – do pełnomocnika. Urzędnik sądowy nie może zatem uznać za trafne argumenty, zgodnie z którymi "tajemnica zawodowa" uniemożliwia Skarżącemu przekazanie postulowanych informacji. Pismem z 3 października 2018 r. Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł sprzeciw od ww. postanowienia referendarza. Skarżący podkreślił, że pełnomocnik działa w imieniu i na rzecz Skarżącego, w związku z czym oświadczenia pełnomocnika wyrażają wolę i stanowisko Skarżącego, a zatem nie jest istotne, kto przekazuje informacje, lecz jakie informacje one niosą ze sobą. Skarżący wskazał, że wbrew temu, co twierdzi referendarz, przedłożył wyciągi z rachunków bankowych. Skarżący podkreślił, że rzetelnie wykazał stan swoich rachunków oraz z jego informacji wynika ewidentnie, jakie kwoty Skarżący otrzymuje i wydatkuje. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw jest niezasadny, a zaskarżone nim postanowienie starszego referendarza sądowego należało utrzymać w mocy. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "Ppsa"), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 Ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności, jak i przedstawione dokumenty, powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Zatem inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne, leży po stronie wnioskodawcy. Nie budzi wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 Ppsa). Należy także pamiętać, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, określonych w ustawie. Tym samym przyznanie prawa pomocy oznacza w istocie obciążenie kosztami postępowania pozostałych podatników. Zawarte w sprzeciwie twierdzenia nie wnoszą nic nowego do sprawy. Skarżący nie wyjaśnił wskazanych w zaskarżonym postanowieniu zastrzeżeń co do możności pokrycia przez Skarżącego kosztów sądowych. Choć Skarżący istotnie przedstawił wyciągi z rachunków bankowych, to nie rozwiewają one wątpliwości co do stanu majątkowego Skarżącego i nie uzasadniają spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Ponadto Skarżący nie wskazał, skąd posiada środki pieniężne do dyspozycji ponad kwoty, które zadeklarował w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Treść analizowanego sprzeciwu nie rozwiewa tych wątpliwości. Należy podkreślić, że w orzecznictwie wielokrotnie akcentowano, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Obowiązek ten wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód albo orzeczenia separacji. Skarżący wskazał jedynie, że jest w separacji faktycznej. Bez względu zatem na fakt pozostawania w separacji faktycznej, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z 15 lipca 2015 r., II FZ 568/15 i przywołane tam orzeczenie). Odnosząc się do kwestii tajemnicy zawodowej pełnomocnika, należy wskazać, że specyfika postępowania o prawo pomocy wymaga podania wszelkich informacji dotyczących dysponowania środkami finansowymi przez stronę, także przeznaczanymi na wynagrodzenie pełnomocników. Wreszcie art. 3 ust. 3 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1870) zobowiązuje do zachowania w tajemnicy faktów i informacji, z którymi pełnomocnik zapoznał się w związku z wykonywaniem zawodu (obowiązek ten nie może być ograniczony w czasie), ale dotyczy to, co do zasady, tego, że klient nie powinien mieć żadnych obaw przed powierzeniem pełnomocnikowi tajemnic dotyczących wszelkich swoich interesów. Przepis ten jest podobny w treści i zakresie do analogicznego przepisu ustawy art. 37 ust. 1 ustawy o doradztwie podatkowym, zatem powyższe rozważania można odnieść do doradców podatkowych. Obowiązek tajemnicy obejmuje także składanie zeznań w postępowaniu karnym oraz rozciąga się na dokumenty znajdujące w posiadaniu pełnomocnika. W żadnym natomiast aspekcie nie dotyczy zakazu ujawniania przez mocodawcę szczegółów gospodarki finansowej w tym wypłat wynagrodzenia pełnomocnika. Zdaniem Sądu starszy referendarz sądowy wszechstronnie rozpatrzył przedstawiony materiał dowodowy i klarownie przedstawił wnioski wywiedzione na podstawie dostępnych dokumentów. Twierdzenia zawarte w sprzeciwie nie wpływają na ocenę rozstrzygnięcia z 24 września 2018 r. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 245 i art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa, orzeczono, jak w sentencji.