III SA/Wa 1733/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2009 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący A. W. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazał, że obecnie nie osiąga żadnych dochodów, nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, ani nie jest zatrudniony na żadną umowę o pracę. Wyjaśnił, że nie może podjąć pracy, gdyż w ciągu dnia zajmuje się małoletnią córką, w czasie, gdy jej matka pracuje. Okres sprawowania opieki nad dzieckiem planowany jest na okres pójścia dziecka do szkoły. Skarżący oświadczył, że prowadzi sam gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego majątku, ani oszczędności. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Skarżący wskazał, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z córką i jej matką. Źródłem jego utrzymania jest wyłącznie nieregularna pomoc otrzymywana od rodziców. Wysokość tej pomocy jest zróżnicowana miesięcznie, w zależności od ich bieżących wydatków. Skarżący podał, iż z uwagi na konieczność opieki nad dzieckiem nie wykonuje żadnych prac dorywczych. Skarżący zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej. Zamieszkuje w niewielkim pokoju w domu należącym do ojca, za który nie ponosi opłat. Opłaty te obciążają rodziców. Skarżący wyjaśnił, że w celu pokrycia kosztów postępowania sądowego zaciągnął pożyczkę w wysokości 3.430 zł. Innego zadłużenia nie posiada. Nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. Wynagrodzenie pełnomocników pokrywają rodzice, którzy nie wyrażają zgody na ujawnienie wysokości tej należności. Skarżący przedstawił zeznanie podatkowe, deklarację PCC-3. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Strona powinna zatem wykazać przez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do Sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa na stronie. Wynika to z treści art. 252 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach oraz dokładne dane o stanie rodzinnym. Także z użytego w art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać Sąd, iż znajduje się w sytuacji, która usprawiedliwia przyznanie prawa pomocy. Co istotne przy rozpatrywaniu wniosku Sąd nie jest ograniczony do analizy złożonego formularza i zawartych w nim oświadczeń, lecz jest uprawniony – w przypadku uznania tychże oświadczeń za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego strony, a także w przypadku, gdy oświadczenia te budzą wątpliwości – do zobowiązania wnioskodawcy do złożenia na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Stanowi o tym art. 255 P.p.s.a. W niniejszej sprawie referendarz sądowy powziął wątpliwości co do dokładnego i - co ważne - wiarygodnego wyjaśnienia przez Skarżącego jego sytuacji majątkowej. I tak z jednej strony Skarżący twierdzi, że źródłem jego utrzymania jest pomoc otrzymywana od rodziców, z drugiej strony niewiele na temat tej pomocy wiadomo. Wiadomo jedynie, że jest "nieregularna" i "zróżnicowana miesięcznie, w zależności od bieżących ich wydatków". Wiadomo także, że to rodzice pokrywają wynagrodzenie pełnomocników oraz ponoszą wszelkie należności związane z utrzymaniem domu. Poza oświadczeniem Skarżącego nie ma dowodu, który potwierdzałby lub uprawdopodabniał ten fakt. Z powyższego nie wynika także, że rodzice pomocy takiej rzeczywiście są w stanie udzielić. Nic nie wiadomo bowiem na temat ich sytuacji majątkowej. Skarżący nie wyjaśnił zatem podstawowych okoliczności dotyczących swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Skoro nie wiadomo jakimi środkami de facto dysponuje, niemożliwe staje się przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Aby bowiem ocenić, czy dla strony wpis w określonej wysokości to dużo czy mało i czy jest ona w stanie go uiścić potrzebna jest pełna wiedza o jej sytuacji. W niniejszej sprawie zdobycie tej wiedzy Skarżący skutecznie utrudnił. Złożone przezeń wyjaśnienia są bowiem zbyt ogólne, aby na ich podstawie ustalić rzeczywistą sytuację majątkową Skarżącego oraz jego rodziców, z którymi – jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym wobec Skarżącego postanowieniu z 11 grudnia 2014 r. (II FZ 1920/14) – prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe. Nie przekonują również referendarza sądowego wyjaśnienia Skarżącego w kwestii niemożności podjęcia pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad córką. Po pierwsze z nadesłanych materiałów nie sposób wywnioskować ile w istocie córka ma lat. Skarżący posługuje się bowiem niewiele mówiącymi zwrotami "małoletnia" czy "nieletnia". Trudno jest więc zweryfikować, że rzeczywiście nie osiągnęła ona jeszcze wieku szkolnego, a tym samym nie nadszedł jeszcze "moment rozpoczęcia przez nią szkoły", który - jak twierdzi Skarżący – jest datą graniczną okresu sprawowania nad nią opieki. Zwłaszcza, że na konieczność sprawowania tej opieki Skarżący powołał się już w ubiegłym roku, kiedy to toczyło się postępowanie o przyznanie prawa pomocy w sprawie III SA/Wa 2464/14. Oświadczył on wówczas, że okres sprawowania opieki nad 5-letnią córką planowany jest na okres jeszcze ok. dwóch lat, tj. do momentu, kiedy dziecko pójdzie do szkoły i się tam zaaklimatyzuje. Już wtedy twierdzenia te wzbudziły wątpliwości z uwagi na aktualny obowiązek rocznego przygotowania przedszkolnego 5-latków oraz obowiązek szkolny 6-latków. Po drugie jakkolwiek rezygnacja z działalności zarobkowej - choćby dorywczej jest indywidualną sprawą Skarżącego i nie jest rzeczą referendarza sądowego ocena dokonanego przezeń wyboru, to jednak brak jest podstaw do przyznania mu prawa pomocy w sytuacji nieusprawiedliwionego niewykorzystywania możliwości zarobkowych, jak i niepodejmowania działalności zarobkowej (por. postanowienie NSA z 16 lipca 2015 r., I OZ 672/15). Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby Skarżący był całkowicie, czy też częściowo niezdolny do pracy, a twierdzeń o konieczności sprawowania opieki nad córką – o czym była już mowa - nie sposób zweryfikować. Jeśli zatem Skarżący posiada możliwości zarobkowe, to próbę przerzucenia ciężaru kosztów powstałych w związku z prowadzonym przezeń postępowaniem sądowym - na współobywateli, należy ocenić negatywnie. Stwierdzone nieścisłości niemożliwym czynią przeprowadzenie oceny sytuacji materialnej Skarżącego w taki sposób, by można było jednoznacznie stwierdzić, że poniesienie przezeń kosztów sądowych jest niemożliwe albo będzie wiązało się z uszczerbkiem w koniecznych kosztach utrzymania jego i jego rodziny. W konsekwencji zatem uznać należy, iż Skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy. Podobną ocenę wyrażono w postanowieniach z: 10 lipca 2015 r. (V SA/Wa 2626/15), 3 lipca 2015 r. (III SA/Wa 1508/15), czy w przywołanym wyżej postanowieniu NSA z 11 grudnia 2014 r. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.