III SA/Wa 1739/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Hieronim Sęk, , po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia[...] sierpnia 2007 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Pismem z dnia 12 września 2007 r. J. Z. (dalej powoływany jako "Skarżący"), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] sierpnia 2007 r. w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych. W odpowiedzi na pismo Sądu z 9 października 2007 r., w którym przesłano Skarżącemu odpis zarządzenia Przewodniczącego do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł, wniósł "zażalenie" na to zarządzenie. W jego uzasadnieniu stwierdził, że nie jest w stanie zapłacić wpisu ze względu na sytuację materialną spowodowaną brakiem dochodów. Uwzględnienie zażalenia będzie, jego zdaniem świadczyło, że brak pieniędzy nie pozbawi Skarżącego praw określonych w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Pismo Skarżącego zostało zakwalifikowane jako wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wezwano zatem Skarżącego do nadesłania wypełnionego formularza PPF oraz do nadesłania informacji dotyczących jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. W odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 18 października 2007 r. Skarżący przesłał wypełniony formularz PPF, w którym powtórzył argumenty uzasadniające, jego zdaniem, skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. W oświadczeniu o stanie majątkowym wyjaśnił, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i synem. Posiada mieszkanie spółdzielcze lokatorskie o powierzchni 51 m2 i nie wskazał innych składników majątkowych, oszczędności i przedmiotów wartościowych. Wyjaśnił również, że chociaż prowadzi działalność gospodarczą to nie osiąga z niej dochodów, a koszty utrzymania mieszkania ponosi jego żona, która zaprasza go na śniadania i kolacje. Dodatkowo poinformował, że długoletnie spory prowadzone z organami państwowymi oraz bankiem doprowadziły go do ruiny i stały się przyczyną konfliktu z żoną oraz z synem. W związku z tą sytuacją nie posiada informacji o wysokości emerytury żony i majątku oraz dochodach studiującego syna. Do formularza PPF Skarżący dołączył zeznanie podatkowe PIT-36 za 2006 r. W piśmie załączonym do formularza PPF Skarżący wyjaśnił, że w 2007 r. nie składa deklaracji PIT-5, ponieważ nie uzyskuje dochodów. Oświadczył również, że nie posiada i nie zbywał nieruchomości o wartości ponad 5 000 zł w ciągu dwóch ostatnich lat, nie posiada rachunków i lokat bankowych, stałych kosztów utrzymania oraz źródeł utrzymania i nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Stwierdził również, że nie może przedstawić zeznań podatkowych żony i syna oraz wyciągów z ich kont i lokat bankowych, ponieważ odmówili ich przekazania. Nie wie też, czy członkowie jego rodziny korzystali z pomocy opieki społecznej i nie posiada informacji o ich źródłach utrzymania. Skarżący wyjaśnił także, że niechęć żony i syna do udzielania informacji wynika z niezrozumienia spraw prowadzonych przez Skarżącego oraz z "dystansu" wobec jego osoby. W tak przedstawionym stanie faktycznym postanowieniem z [...] listopada 2007 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia Referendarza sądowego pismem z dnia 14 grudnia 2007 r., dochowując terminu ustawowego, Skarżący wniósł sprzeciw. Ponownie podkreślił, że nie uzyskuje żadnych dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej oraz, że nie posiada rachunku bankowego, ponieważ nie prowadzi żadnych operacji finansowych. Stwierdził również, że konflikt z żoną i synem spowodował, iż nie może dostarczyć dokumentów, które obrazowałyby sytuację materialną rodziny. Do sprzeciwu Skarżący dołączył: 1) kserokopię listu skierowanego do żony, z prośbą aby przesłała na adres Sądu zaświadczenie o swoich dochodach oraz z uczelni syna, że studiuje, a także informacje o ich stanie majątkowym, 2) postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] grudnia 2007 r. odmawiające wydania zaświadczenia o wysokości dochodu uzyskanego z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej w 2007 r. W motywach rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że od dnia 1 stycznia 2007 r. nie występuje obowiązek składania deklaracji na zaliczkę miesięczną na podatek dochodowy, w związku z czym organ podatkowy nie posiada informacji o wysokości uzyskanych przez Skarżącego dochodach w poszczególnych miesiącach 2007 r., 3) zaświadczenie z Ośrodka Pomocy Społecznej W. o niekorzystaniu przez Skarżącego oraz jego rodzinę z pomocy finansowej Ośrodka. W ocenie Skarżącego sytuacja w jakiej się znajduje uprawnia go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Na wstępie należy wskazać, że stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej powoływanej jako "P.p.s.a."), właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Jednocześnie podkreślić należy, że występująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od zasady, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy może mieć zatem miejsce w przypadkach wyjątkowych, kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 2 tegoż artykułu Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sadowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Na stronie skarżącej spoczywa obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie. W ocenie Sądu przedstawione oświadczenia Skarżącego nie daje dostatecznych podstaw do zwolnienia z kosztów sądowych. Trzeba podkreślić, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Zasadą jest bowiem ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.), co oznacza, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia kosztów sądowych (art. 211 P.p.s.a.). Opłaty sądowe tj. wpisy i opłaty kancelaryjne, stanowią dochód budżetu państwa (art. 212 P.p.s.a.), a zatem zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia oznacza zmniejszenie jego dochodów, które należy pokryć, uzyskując wpływy z innych źródeł. Oceniając więc, czy w danej sytuacji zasadne jest zwolnienie strony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, należy rozważać nie tylko realizację zasady prawa do sądu, ale również uwzględniać zasadę powszechności i równości obywateli w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. Rozpoznając wniosek, trzeba także mieć na uwadze, że to na Skarżącym spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, która uzasadnia przyznanie prawa pomocy, do Sądu należy natomiast ocena przytoczonych okoliczności. W niniejszej sprawie analiza przedstawionej przez Skarżącego sytuacji materialnej i rodzinnej, doprowadziła Sąd do przekonania, że nie znajduje się on w sytuacji wyjątkowej, która uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, że Skarżący nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej i nie uprawdopodobnił, iż zapłacenie kosztów sądowych spowoduje uszczerbek w utrzymania koniecznym dla niego i rodziny. Nie nadesłał do Sądu zaświadczenia o wysokości emerytury otrzymywanej przez żonę, informacji o sytuacji studiującego syna oraz nie przedstawił żadnych dokumentów, które umożliwiłyby Sądowi dokonania oceny sytuacji materialnej rodziny Skarżącego. Braku tych informacji nie może Skarżący skutecznie tłumaczyć lakonicznym twierdzeniem, że jego prośba o udzielenie tych danych "wyprowadziła żonę z równowagi i doprowadziła do kolejnej awantury." Za przyznaniem prawa pomocy nie mogło przemawiać też wyjaśnienie, że "gdyby posiadał z żoną jakąkolwiek wspólność majątkową, to poborcy podatkowi już dawno by zajęli to co wartościowe, na poczet należnych zobowiązań podatkowych i składkowych". Przypomnieć należy, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Zgodnie z treścią art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.; powoływanej dalej jako "K.r.o."), małżonkowie są zobowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokojenia potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli Nie bez znaczenia jest ten fakt, ponieważ nawet rozdzielność majątkowa małżonków nie zwalnia drugiego małżonka z obowiązku udzielenia pomocy (art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), również przy ponoszeniu kosztów postępowania. Dlatego także i te okoliczności muszą być brane pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienia NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04 i GZ 64/04, niepublikowane oraz z tej samej daty, sygn. akt GZ 71/04, ONSA WSA 2005, nr 1, poz. 6; zob. też M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. Zakamycze 2005, s. 595). Ponadto, Sąd nie mógł uznać za wiarygodne oświadczenia Skarżącego (zawartego w piśmie z dnia 14 grudnia 2007 r.), że "nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną i synem" oraz, że nie uzyskuje żadnych dochodów, a żona zapewnia mu tylko skromne wyżywienie. Skarżący nie wyjaśnił w jaki sposób zapewnia pozostałe swoje potrzeby egzystencjalne, na które bez wątpienia także są potrzebne środki finansowe. Skąd bierze środki chociażby na zakupy środków czystości, odzieży, butów. Tym większe budzi to wątpliwości, zważywszy, że w świetle dołączonego do sprzeciwu Zaświadczenia z 14 grudnia 2007 r. wydanego przez Ośrodek Pomocy Społecznej W. ani Skarżący, ani jego rodzina nie korzystają z pomocy finansowej Ośrodka. W związku z powyższym, skoro to na Skarżącym ciąży obowiązek wyczerpującego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej powodującej konieczność przyznania mu prawa pomocy, Sąd nie może zwolnić od kosztów sądowych w oparciu o niespójne i niepełne oświadczenia Skarżącego, nie poparte przy tym wystarczająco innymi dowodami dającymi obraz rzeczywistej sytuacji majątkowej jego i pozostałych członków rodziny, którzy pozostają ze Skarżącym w relacji powinności alimentacyjnych. Mając na uwadze całokształt przedstawionych wyżej rozważań Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 254 § 1 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.