III SA/Wa 1756/15

Starszy Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 4.09.2015 r. po rozpoznaniu wniosku A. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] /4/2015 r Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r p o s t a n a w i a odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym albo zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, o który wnioskuje strona – tj. zwolnienia od kosztów sądowych - następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje natomiast zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Skarżący, tj. A. K., zwrócił się na formularzu PPF z 28/7/2015 r, z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu PPF oraz w dodatkowym oświadczeniu nadesłanym w wykonaniu wezwania z 5/08/2015 r referendarza sądowego poinformował o tym, że: - nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi w kwocie 1258 zł; - ma na utrzymaniu dziecko, na rzecz którego egzekwowane są alimenty; - nie posiada majątku, który mógłby spieniężyć; - nie posiada żadnych oszczędności, wartościowych przedmiotów, dóbr materialnych; - mieszka u matki, utrzymującej się z emerytury; - jest w trakcie rozwodu z żoną; - zasądzono na rzecz dziecka tytułem alimentów kwotę 1900 zł miesięcznie (skarżący uiszcza jedynie 400 zł). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z 5/08/2015 r, strona poinformowała o tym, że: - działalności gospodarczej nie prowadzi od czasu rozwiązania spółki cywilnej w 2012 r; - nie posiada rachunków bankowych, na których znajdowałyby się środki pieniężne; - nie dysponuje zestawieniem faktur za ostatnie trzy miesiące prowadzenia działalności gospodarczej z uwagi na zaprzestanie prowadzenia działalności w 2012 r; - nie posiada "należności przysługujących (mi) wobec osób trzecich"; - jest w stanie partycypować w kosztach postępowaniach sądowego w kwocie 200 zł. Skarżący przekazał PIT-36L za 2012 r, PIT/B za 2012 r, RZIS A. za styczeń i Luty 2015 r, komornicze zajęcie wynagrodzenia za pracę, decyzję o waloryzacji emerytury K. K., PIT-40A K.K. , umowę o pracy strony z D.S. M. sp z o.o.), PIT-36 za 2014 r, PIT-36 L za 2014 r. Nadto strona załączyła kalkulację kosztów życia, z której wynika, ze osiąga wraz z matką kwotę ok 1700 zł netto (dochód z emerytury i dochód z tytułu stosunku pracy). Z tej kwoty ponosi wydatki z tytułu alimentów, czynszu, kosztów jedzenia, bieżących opłat, pozostałych wydatków – w sumie 2897, 72 zł miesięcznie. Referendarz sądowy wskazuje, że wymagany wpis sądowy od skargi w kwocie 1258 zł jest jedynym kosztem wymagalnym obecnie w sprawie. Skarga do sądu jest związana z działalnością gospodarczą skarżącego, ponieważ dotyczy prawidłowości rozliczeń w podatku dochodowym (fikcyjne faktury, podwójne księgowanie etc). Referendarz sądowy – ze szczerym smutkiem - zauważa, że wniosek skarżącego nie może zostać uwzględniony. Referendarz sądowy jest bowiem ograniczany w wolności podejmowanych rozstrzygnięć nie tylko przez obowiązujące prawo, ale też przez wskazania wnikające z dorobku prawnego. Nie jest okolicznością, która – w ocenie referendarza sądowego – uzasadnia uwzględnienie przyznania stronie prawa pomocy niezłożenie dokumentacji bankowej i księgowej (pkt 3, 2, 8) za ostatni okres, w którym strona prowadziła działalność gospodarczą ("ostatnie trzy miesiące prowadzenia działalności gospodarczej") z uwagi na "brak" dokumentacji. Wyciągi z rachunków bankowych są dostępne "na żądanie" w bankach, które mają obowiązek archiwizacji danych przez okres nie mniejszy niż 5 lat, natomiast na każdym spoczywa obowiązek przechowywania dokumentacji finansowej przez wskazany w Ordynacji podatkowej okres czasu (co najmniej 5 lat). Bank obowiązany jest, przy każdej zmianie rachunku bankowego, przesyłać jego posiadaczowi wyciąg z rachunku z oznaczeniem salda (art. 728 kodeksu cywilnego). Przyjęte też jest w obrocie, że wyciąg z rachunku bank wydaje posiadaczowi rachunku na każde jego żądanie. O odpisy deklaracji podatkowych można ubiegać się także bezpośrednio w organach podatkowych. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się przy tym – ograniczając przez to swobodę decyzyjną referendarza sądowego - że to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 – nie publikowane). Niedopełnienie obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r. I OZ 744/09, Lex 552404). Skarżący, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien bowiem liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Być może to niepełne wykonanie wezwań referendarza sądowego jest przyczyną konieczności uznania przez orzecznika, ze zadeklarowane przez stronę dochody w gospodarstwie domowym, tj. kwota 1696,63 zł netto nie wystarczą na pokrycie comiesięcznych wydatków gospodarstwa domowego, tj. ok 2890 zł? To dlatego, niezależnie od uwag poczynionych powyżej, urzędnik sądowy mógł przyjąć, że skarżący posiada nieujawnione w trakcie postępowania o prawo pomocy źródła dochodu, co wyklucza przyznanie mu prawa pomocy. Obowiązek "lojalności" względem Sądu, spoczywający na stronie, jest bardzo silnie akcentowany i rygorystycznie przestrzegany przez Trybunał Praw Człowieka, co wynika z orzecznictwa (wyrok z 17 lutego 2009 r Gospodarczyk p. Polsce, nr 6134/03; wyrok z 19 kwietnia 2011 roku Elcomp sp. z o.o. p. Polsce, nr 37492/05, HUDOC). Strona, która nie wykonuje zobowiązań sądu, w zakresie ujawnienia jej majątku i nie przedstawia sądowi dokumentów finansowych, których sąd żąda, nie może powoływać się na naruszenie jej prawa do Sądu. Oczywistym jest według Trybunału, że nieprzedstawienie wymaganych dokumentów (wskazanych powyżej) świadczy o niedochowaniu przez stronę staranności przy ubieganiu się o zwolnienie od kosztów sądowych. Skoro zatem magistratum legem esse loquentem, legem autem mutum magistratum (recte dici potest) - (urzędnik jest mówiącym prawem, prawo zaś niemym urzędnikiem), to referendarz sądowy był zobowiązany uwzględniać wskazania Trybunału. Dlatego należało, mając na uwadze zgromadzony materiał dowodowy i wskazania z tradycji prawniczej (Ei incumbit probatio, qui dicit non qui negat – Ciężar dowodu spoczywa na tym, kto twierdzi, a nie na tym, kto zaprzecza), na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 § 1 i § 3 p.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało uznać, że niewykazane pozostały przesłanki przyznania prawa pomocy i – wobec powyższego - należało postanowić jak w sentencji.