III SA/Wa 1779/15

Starszy Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 4.09.2015 r. po rozpoznaniu wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] /4/2015 r Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień 2013 r p o s t a n a w i a odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym albo zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, o który wnioskuje strona – tj. zwolnienia od kosztów sądowych - następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje natomiast zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Skarżący, tj. J.K., zwrócił się, w piśmie z 28/7/2015 r oraz na formularzu PPF z 28/7/2015 r, z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu PPF oraz w dodatkowym oświadczeniu nadesłanym na wezwanie referendarza sądowego poinformował o tym, że: - kwota wpisu od skargi w wysokości 1500 zł przekracza możliwości strony; - z uwagi na orzeczony zakaz prowadzenia działalności gospodarczej nie dysponuje źródłem dochodu; - z uwagi na wiek ([...] lat) nie jest w stanie znaleźć pracy; - nie uzyskuje żadnego dochodu ani pomocy; - prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i trójka dzieci ([...] , [...] , [...] ); - mieszka w domu o pow. 200 m kw. (własność syna); - żona uzyskuje ok 2200 zł tytułem wynagrodzenia, jedna z córek – 2500 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego strona poinformowała o tym, że w 2014 r i 2015 r nie uzyskała dochodu z działalności gospodarczej; - nie posiada rachunku bankowego; - posiada rozdzielność majątkową z żoną; utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, które jest własnością żony; - żona pracuje jako [...] ; - skarżący posiada kredyt na kwotę 59 tys. zł, a miesięczna rata spłaty wynosi 950 zł. Skarżący załączył orzeczenie o zakazie prowadzenia działalności gospodarczej oraz umowę o rozdzielności majątkowej z żoną. Referendarz sądowy wskazuje, że wymagany wpis sądowy od skargi w kwocie 1500 zł jest jedynym kosztem wymagalnym obecnie w sprawie. Skarga do sądu jest związana z działalnością gospodarczą skarżącego, ponieważ dotyczy prawidłowości rozliczeń w podatku od towarów i usług. Referendarz sądowy – z żalem - zauważa, że wniosek skarżącego nie może zostać uwzględniony. Referendarz sądowy jest bowiem ograniczany w wolności podejmowanych rozstrzygnięć, niekiedy wbrew woli, nie tylko przez obowiązujące prawo, ale też przez dorobek prawny i wskazania sądów administracyjnych. Sygnalizowany powyżej fakt "nieuwzględnienia" przez urzędnika sądowego wniosku strony, może być wynikiem niewykonania wezwania z 5/08/2015 r, doręczonego 21/08/2015 r ("potwierdzenie doręczenia" w aktach sprawy). Szczególnie dotkliwie referendarz sądowy odczuwa, ze skutkiem dla sposobu rozpoznania wniosku, brak złożenia kalkulacji kosztów życia (pkt 4 wezwania jak też 5 i 6), oznaczenia wszystkich źródeł utrzymania życia i nienadesłania jakichkolwiek informacji o sytuacji finansowej żony. Skoro skarżący dysponuje – oprócz dóbr z gospodarstwa rolnego – miesięcznym przychodem w gospodarstwie domowym ponad 4 tys. zł, to w braku wykazania wydatków korzystających z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami z tytułu wpisu od skargi, brak jest podstaw do uznania braku możliwości wygospodarowania środków w wysokości wymaganego wpisu. Referendarz sadowy odnotowuje, że strona ponosi (przy braku zadeklarowanego dochodu) – jak wskazała – miesięczne obciążenia w wysokości 950 zł z tytułu kredytu (wartość kredytu – 59 tys. zł pismo z 27/05/2015 r, karta 21 akt sądowych). Wobec powyższego istnieje podejrzenie, ze strona nie deklaruje (ujawnia) wszystkich posiadanych przez nią zasobów finansowych. Referendarz sądowy nie znalazł też odpowiedzi na pytanie, jak ocenić zdolność płatniczą strony korzystnie dla niej, wobec braku złożenia przez nią informacji o rocznym dochodzie poszczególnych członków gospodarstwa domowego, nie wspominając o złożeniu deklaracji podatkowych. Brak tych informacji determinuje ocenę skuteczności złożonego wniosku o prawo pomocy. Przywołać należy nadto fakt, że z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz z utrwalonego – od kilkudziesięciu już lat – orzecznictwa sądów, nie tylko administracyjnych, ale i powszechnych, wynika, że ustrój rozdzielności majątkowej nie zwalnia małżonków ani z wzajemnej pomocy (w tym w uiszczaniu kosztów sądowych), ani z obowiązku ujawnienia sytuacji majątkowej. Uchylenie się skarżącego od przedstawienia tych informacji, których obowiązek dostarczenia wynikał przecież bezpośrednio z doręczonego mu wezwania, jak też niezłożenie kalkulacji kosztów życia oraz oznaczenia i wykazania źródeł utrzymania – nie mogło przynieść korzystnych dla strony skutków w zakresie prawa pomocy. Zarówno dochody z gospodarstwa rolnego, jak też dochody żony ze stosunku pracy należy uwzględniać przy szacowaniu zasobów i możliwości finansowych strony. Warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest rzetelne przedstawienie przez nią jej sytuacji życiowej i finansowej. Tymczasem w sprawie niepoznawalna pozostała zarówno wysokość środków, którymi dysponuje strona na potrzeby utrzymania jak też dokładna struktura jej wydatków. Dlatego urzędnik sądowy podjął przypuszczenie, że skarżący uchylił się jednak od przedstawienia rzetelnych i zupełnych informacji o swojej sytuacji bytowej. Referendarz sądowy, nie kwestionując możliwości samodzielnego gromadzenia środków finansowych na zakup domu o pow. 200 m kw. przez syna (ur. [...] r) strony zwraca uwagę na to, że zapisów kodeksu cywilnego wynika, że obdarowany ma obowiązek pomocy dla darczyńcy w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, w tym wypadku. Oznacza to, że jeżeli darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany jest zobligowany do dostarczania mu niezbędnych środków na utrzymanie bądź potrzebnych na uregulowanie świadczeń spoczywających na darczyńcy. Ta możliwość prawna stwarza dodatkowe możliwości dla skarżącego zgromadzenia środków na poczet należnych kosztów sądowych w sprawie. Nie jest okolicznością, która – w ocenie referendarza sądowego – samodzielnie uzasadnia odmowę przyznania stronie prawa pomocy fakt niezłożenia dokumentacji bankowej i księgowej (pkt 7, 8 i 2 wezwania) za ostatni okres, w którym strona prowadziła działalność gospodarczą ("ostatnie trzy miesiące prowadzenia działalności gospodarczej"). Zważywszy jednak, że z akt administracyjnych wynika, że podatnik, mimo zakazu, wciąż dokonywał (z dużym prawdopodobieństwem) czynności, które możnaby określić jako wykonywane w ramach działalności gospodarczej, informacje te mogłyby mieć wpływ, pozytywny dla strony, na ocenę zdolności finansowej strony. W każdym natomiast razie, niezależnie czy podatnik prowadzi działalność mimo zakazu (czy nie), nie złożył on żądanych od niego informacji, zatem nie można wywieść korzystnych dla niego skutków z tego faktu. Jak referendarz sądowy zasygnalizował powyżej, jego wolność w podejmowaniu rozstrzygnięć w zakresie dysponowania środkami publicznymi jest ograniczona zarówno przepisami prawa jak wskazaniami wynikającymi z dorobku prawnego sądów. Dlatego, po uwzględnieniu skutków wynikających z taktyki procesowej skarżącego oraz po analizie przedłożonych mu przez stronę materiałów, referendarz sądowy był zobowiązany uznać pierwszeństwo obowiązku, i, na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 § 1 i § 3 p.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowić jak w sentencji