III SA/Wa 1779/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Śledzik, po rozpoznaniu w dniu 28 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień 2013 r postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący, tj. J.K. , zwrócił się, w piśmie z 28 lipca 2015 r oraz na formularzu PPF, z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu PPF oraz w dodatkowym oświadczeniu nadesłanym na wezwanie referendarza sądowego poinformował o tym, że: kwota wpisu od skargi w wysokości 1500 zł przekracza możliwości strony; z uwagi na orzeczony zakaz prowadzenia działalności gospodarczej nie dysponuje źródłem dochodu; z uwagi na wiek ([...] lat) nie jest w stanie znaleźć pracy; nie uzyskuje żadnego dochodu ani pomocy; prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i trójką dzieci ([...] , [...] , [...] ); mieszka w domu o pow. 200 m kw. (własność syna); żona uzyskuje ok 2200 zł tytułem wynagrodzenia, jedna z córek – 2500 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego strona poinformowała o tym, że w 2014 r i 2015 r nie uzyskała dochodu z działalności gospodarczej; - nie posiada rachunku bankowego; - posiada rozdzielność majątkową z żoną; utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, które jest własnością żony; - żona pracuje jako [...] wynosi 950 zł. Skarżący załączył orzeczenie o zakazie prowadzenia działalności gospodarczej oraz umowę o rozdzielności majątkowej z żoną. Postanowieniem z dnia 4 września 2015 r. Referendarz Sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z 24 września 2015 r. Skarżący złożył sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. W sprzeciwie podniósł, iż w sytuacji gdy w swojej działalności gospodarczej zawsze starał się postępować zgodnie z prawem, trudno jest mu zarzucić że powinien spodziewać się konieczności przeznaczenia środków na spory z Urzędami Państwowymi. Skarżący wskazał, iż orzeczono wobec niego zakaz prowadzenia działalności przez co pozbawiono go możliwości zarobkowych. Będąc w wieku [...] lat mieszka na terenach wiejskich, gdzie brak jest możliwości podjęcia pracy dla osoby w jego wieku. Ogranicza się do prowadzenia małego gospodarstwa rolnego. Żona Skarżącego pracuje jako [...] . Zaznaczył, iż powszechnie wiadomo, że zarobki [...] nie są duże. W ocenie Skarżącego brak jest także podstaw aby obowiązkiem utrzymania jego osoby obciążać córkę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. postanowienia z dnia 4 września 2015 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Zgodnie z art. 2 ustawy ustawą z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015r. poz. 658) do postępowań w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy zainicjowanych przed dniem 15 sierpnia 2015 r. stosuje się przepis art. 260 P.p.s.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji wprowadzonej powołaną ustawą. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, nie publ.) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt p.p.s.a Ocena możliwości finansowych wnioskodawcy dokonywana jest z uwzględnieniem sytuacji finansowo-majątkowej skarżącego jego małżonki jak i pełnoletniej, pracującej córki, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Sąd przy ocenie sytuacji finansowej strony winien ustalić, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie, jak też przy pomocy osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe oraz innych osób (tj. członków najbliższej rodziny zobowiązanych do alimentacji). Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a także osób bliskich, pozwala podjąć rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania prawa pomocy z budżetu państwa. Jak bowiem wynika z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012r. poz. 788, dalej: k.r.o.) małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Obowiązek poszerzenia ustaleń faktycznych o informacje dotyczące stanu posiadania małżonka osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych odnosi się bowiem również do sytuacji, gdy o zwolnienie z kosztów zabiega osoba pozostająca w związku małżeńskim. Przyjmuje się bowiem, że w takiej sytuacji wnioskodawcę obciąża obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania nawet z pomocą małżonka. Wynika to z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb stworzonej przez nich rodziny, co znajduje umocowanie w przepisach art. 13 i art. 27 k.r.o. W świetle orzecznictwa sądów administracyjnych obowiązek ten rozciąga się również na prowadzenie postępowania sądowego i to niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego. Przy ocenie sytuacji materialnej skarżącego nie można zatem pominąć sytuacji materialnej jego żony, z którą wspólnie mieszka. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II OZ 1266/11). Stosownie do art. 87 k.r.o. rodzice i dzieci zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji. Powyższy obowiązek obejmuje także obowiązek w zakresie ponoszenia kosztów sądowych. Tym samym w przedmiotowej sprawie wnioskodawcę obciąża obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania także z pomocą jego pracującej córki, która zamieszkuje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Sąd zauważa, iż Skarżący nie przedłożył, pomimo wezwania informacji, dotyczących kalkulacji kosztów życia oraz oznaczenia i wykazania źródeł utrzymania. Skarżący nie złożył informacji o rocznym dochodzie poszczególnych członków gospodarstwa domowego, w tym deklaracji podatkowych. Ponadto nie nadesłał jakichkolwiek informacji o sytuacji finansowej żony oraz pracującej córki. Skarżący ponosi (przy braku zadeklarowanego dochodu) – jak wskazał – miesięczne obciążenia w wysokości 950 zł z tytułu kredytu (wartość kredytu – 59 tys zł pismo z 27/05/2015 r, karta 21 akt sądowych). Ponadto Skarżący prowadzi gospodarstwo rolne. Jak wynika z oświadczeń zawartych w formularzu PPF gospodarstwo rolne o powierzchni 14 ha. należy do żony Skarżącego. Skarżący nie wskazał jednak jakie dochody uzyskuje z tego tytułu. Tym samym nie została wykazana sytuacja majątkowa strony, co jest przesłanką (i warunkiem) przyznania jej prawa pomocy. Uchylenie się od przedłożenia dokumentów i oświadczeń umożliwiających poczynienie stosownych ustaleń w ww. zakresie stanowi przeszkodę wykluczającą przyznanie prawa pomocy (por. np. post. NSA z 8 listopada 2006 r., II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007/4/79). W ocenie Sądu, szczątkowe i wybiórcze informacje przekazane przez skarżącego na temat jego sytuacji majątkowej nie mogą być podstawą przyznania prawa pomocy. Dopiero ustalenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny (żony oraz dzieci) Skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania pozwalałaby rozstrzygnąć o możliwości pomocy z budżetu państwa. Jedynym kosztem sądowym wymagalnym w sprawie Skarżącego jest koszt wpisu od skargi w kwocie 1500 zł. Skarżący posiada do dyspozycji w gospodarstwie domowym miesięczne dochody około 4,7 tys. zł brutto przekraczające wysokość wymagalnych kosztów sądowych w sprawie (zgodnie z zadeklarowanym w formularzu PPF dochodem żony i córki Skarżącego). Reasumując dotychczasowe ustalenia tylko pełne zobrazowanie sytuacji majątkowej pozwala na dokonanie obiektywnej oceny możliwości finansowych strony starającej się o zwolnienie z kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z 24.01.2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Brak współpracy Skarżącego przy ustalaniu jego sytuacji finansowej uniemożliwia w chwili obecnej uznanie zasadności złożonego wniosku. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.