III SA/Wa 1814/06

WyrokWSA w Warszawie2006-10-23

Skład orzekający: Małgorzata Długosz-Szyjko, Artur Kot, Alojzy Skrodzki

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy decyzje odmawiające umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności zasady czynnego udziału strony i obowiązku należytego uzasadnienia?
Ratio decidendi
Zaskarżone decyzje odmawiające umorzenia należności składkowych zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, w tym zasady czynnego udziału strony (art. 10 § 1 K.p.a.) oraz obowiązku należytego uzasadnienia (art. 107 § 1 i § 3 K.p.a.). Organ odwoławczy nie odniósł się należycie do argumentacji skarżącego i nie zapewnił mu możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego. W związku z tym, uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Stan faktyczny
J.S. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za lata 1997-1998, powołując się na trudną sytuację majątkową i osobistą. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia, uznając, że nie występuje całkowita nieściągalność należności. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Skarżący złożył skargę do WSA w Warszawie, kwestionując ustalenia faktyczne i prawne organów.
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, stwierdzając, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, Asesor WSA Artur Kot (spr.), Asesor WSA Alojzy Skrodzki, Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2006 r. sprawy ze skargi J.S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości. Pismem z 22 listopada 2006 r., uzupełnionym następnie pismem z 5 grudnia 2005 r., J.S. wystąpił z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za lata 1997 - 1998, tj. zarówno składek na ubezpieczenie skarżącego, jak i składek na ubezpieczenia za zatrudnianych przez niego pracowników. Uzasadniając wniosek zobowiązany powołał się na swoją trudną sytuację majątkową i osobistą. Wskazał, że działalność gospodarcza zarejestrowana na jego nazwisko prowadzona była w rzeczywistości przez jego szwagra, który zobowiązał się do opłacania należności składkowych. Nie wywiązał się jednak ze swoich zobowiązań, doprowadzając do powstania zaległości. Skarżący oświadczył, że posiada znaczne zadłużenie, zarówno publicznoprawne (należności składkowe i zaległości podatkowe), jak i prywatnoprawne (niespłacone kredyty bankowe). Jedynym źródłem jego utrzymania są świadczenia rentowe w wysokości 843,49 zł brutto miesięcznie. Osiągane dochody nie pozwalają na spłatę zadłużenia. Do jego majątku prowadzona jest egzekucja. Skarżący przedstawił również swoją sytuację rodzinną. Odpowiadając na wezwanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - zwanego dalej "Zakładem" - przedstawił kopie szeregu dokumentów dotyczących jego sytuacji majątkowej. Decyzją z [...] stycznia 2006 r., działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ze zm. - powoływanej dalej jako "u.s.u.s."), odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia własne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej z odsetkami za zwłokę, dodatkową opłatą i kosztami upomnień za okres od sierpnia 1997 r. do grudnia 1998 r. w łącznej kwocie 14.180,20 zł oraz należności składkowych za zatrudnianych pracowników w okresie od czerwca 1997 r. do maja 1998 r. w łącznej kwocie 13.565,72 zł. Uzasadniając swoje stanowisko Zakład powołał treść przepisów art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 144, poz. 1365). Wskazał nadto na dziesięcioletni termin przedawnienia należności składkowych. Odnosząc się do sytuacji wnioskodawcy Zakład wyjaśnił, że składki mogą być umarzane w przypadku całkowitej nieściągalności. Zdaniem organu, w przypadku skarżącego taka sytuacja nie występuje, bowiem posiada on prawo do "świadczenia emerytalnego" i jest współwłaścicielem nieruchomości, do której może być prowadzona skutecznie egzekucja. Podniósł nadto, że skarżący nie przedstawił dostatecznych dowodów potwierdzających jego trudną sytuację finansową i wystąpienie nadzwyczajnych zdarzeń, uzasadniających umorzenie należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Dostrzegając trudną sytuację skarżącego, Zakład stwierdził, że posiada on jednak możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Pismem z 10 stycznia 2006 r. Joachim Suchy wystąpił do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - zwanego dalej "Prezesem Zakładu" - z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Uzasadniając swoje stanowisko, zakwestionował ustalenia faktyczne Zakładu. Powtórzył, że jego sytuacja materialna jest bardzo trudna. Osiąga niewielkie dochody, a nadto prowadzona jest do jego majątku egzekucja. Wyraził przypuszczenie, że stan jego zdrowia ulegnie w przyszłości pogorszeniu. Przedstawił wyliczenia związane z utrzymaniem lokalu mieszkalnego. Oświadczył, że żyje w ubóstwie, a nieruchomość gruntowa, której jest współwłaścicielem, posiada niewielką wartość (ok. 3.000 zł). Samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Nie posiada możliwości udzielenia studiującej córce jakiejkolwiek pomocy. Do wniosku załączył kopie szeregu dokumentów dotyczących jego sytuacji majątkowej i zdrowotnej. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, powołując się na art. 86 ust 4 u.s.u.s. oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. - zwanej dalej jako "K.p.a."), decyzją z [...] marca 2006 r. Prezes Zakładu postanowił utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję Zakładu z [...] stycznia 2006 r. Uzasadniając swoje stanowisko powtórzył argumentację prawną i faktyczną organu pierwszej instancji. Następnie stwierdził, że nie znalazł podstaw do umorzenia należności składkowych. Zauważył bowiem, że do majątku zobowiązanego prowadzona jest skutecznie egzekucja ze świadczenia rentowego. Skarżący nie przedstawił nadto żadnych dowodów potwierdzających wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do umorzenia należności składkowych. Stan zdrowia skarżącego nie wyklucza zdaniem organu możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia. Niezadowolony z rozstrzygnięcia Prezesa Zakładu, pismem z 18 kwietnia 2006 r. J.S. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na jego decyzję z [...] marca 2006 r. W uzasadnieniu, kwestionując stanowisko i ustalenia faktyczne Prezesa Zakładu, powtórzył w zasadzie prezentowaną w trakcie postępowania administracyjnego argumentację. Oświadczył, że jego sytuacja stale się pogarsza. Wskazując na swój wiek i stan zdrowia, za nieuzasadnioną uznał argumentację Prezesa Zakładu o możliwości podjęcia zatrudnienia. Odpowiadając na skargę, pełnomocnik organu podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko i wniósł o jej oddalenie w całości. Wyjaśnił, że aktualna sytuacja skarżącego nie oznacza, iż nie ma szans na jej poprawę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych względów niż w niej podniesione. I. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - powoływanej dalej jako "u.p.p.s.a."), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Podkreślić na wstępie należy, że Sąd nie ma kompetencji do zmiany merytorycznej wydanego przez organ, a następnie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Bada jedynie, czy nie doszło do naruszenia przepisów postępowania lub niewłaściwej wykładni przepisu materialnoprawnego. Odnosząc powyższe uwagi do sprawy niniejszej Sąd wyjaśnia, że nie jest władny orzec o umorzeniu należności składkowych strony skarżącej, gdyż kompetencję wydania rozstrzygnięcia w powyższej kwestii ustawodawca powierzył w pierwszej instancji Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, zaś w drugiej Prezesowi Zakładu - zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., w brzmieniu obowiązującym od 24 sierpnia 2005 r. II. Przedmiotem sporu w sprawie niniejszej jest decyzja Prezesa Zakładu w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych. Zastosowanie mają zatem przepisy art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 144, poz. 1365 - zwanego dalej "rozporządzeniem". Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 - 4. Z przepisów tych wynika zaś, że należności składowe mogą być umarzane, z zastrzeżeniem ust. 3a, tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, tj. gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej, 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W myśl natomiast art. 28 ust 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Na mocy ustawowej delegacji (art. 28 ust. 3b u.s.u.s.) Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej określił w drodze rozporządzenia szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie zaś z § 3 ust. 1 rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Wymienił przy tym przykładowe sytuacje, uzasadniające umorzenie należności składkowych w całości lub w części. III. Analizując treść powyższych przepisów warto podkreślić, że prawodawca, dopuszczając możliwość umorzenia należności z tytułu składek, posłużył się zwrotem "może umorzyć" ("mogą być umorzone"). Oznacza to, że w każdym wypadku decyzja będzie wydana w ramach uznania organu. Uznanie administracyjne jest natomiast konstrukcją prawną, pozwalającą organowi administracji publicznej na wybór konsekwencji prawnych powstałej sytuacji, do której odnosi się hipoteza normy prawnej. Inaczej mówiąc, dysponując prawem do umorzenia należności na zasadzie uznania administracyjnego, organ może, ale nie musi, umorzyć należność z tytułu składek lub odsetki za zwłokę, mimo zajścia określonych przesłanek. Uznanie to jest ograniczone kierunkowymi dyrektywami wyboru wskazanymi w przywołanych przepisach, co oznacza, że należy odnieść się do przesłanek w nich wskazanych. Tak duży zakres swobody decyzyjnej oznacza jednocześnie, że na organie spoczywa szczególny obowiązek pełnego uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia, celem wykazania, że zbadał on sprawę w zakresie ustawowych dyrektyw, jak również zebrał i rozważył cały materiał dowodowy. W przypadku decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego uzasadnienie spełnia bowiem szczególnie istotną rolę, gdyż pozwala na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Powyższe stanowisko znalazło wielokrotnie wyraz w ugruntowanym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. wyrok z 28 lutego 1996 r., sygn. akt SA/Gd 320/95; wyrok z 30 września 1996 r., sygn. akt SA/Wr 3095/95; wyrok z 26 października 1995 r., sygn. akt SA/Gd 2096/95 lub wyrok z 21 lutego 1997 r., sygn. akt SA/Bk 1120/95). Wydanie przez Zakład decyzji w przedmiocie umorzenia należności poprzedza postępowanie, które prowadzone jest w oparciu o przepisy K.p.a., zgodnie z art. 180 § 1. Na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s., stronie niezadowolonej z rozstrzygnięcia Zakładu przysługuje prawo do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek ten rozpatrywany jest przez Prezesa Zakładu, na podstawie przepisów K.p.a. dotyczących postępowania odwoławczego. Oznacza to, że wydając decyzję w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezes Zakładu związany jest ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, określonymi w Rozdziale 2 Działu I K.p.a., w tym zasadą praworządności, wyrażoną w art. 6 K.p.a. Obowiązany zatem jest prawidłowo stosować zarówno przepisy prawa materialnego, jak również przepisy postępowania. IV. Przechodząc na grunt sprawy niniejszej Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu oraz poprzedzająca ją decyzją Zakładu wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wypełniona została zatem przesłanka uchylenia tych decyzji, określona w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a. Sąd zauważył, że dokonując analizy zgromadzonego w sprawie materiału, Prezes Zakładu nie dopatrzył się przesłanek umorzenia zaległości, wymienionych zarówno w art. 28 u.s.u.s., jak i w § 3 rozporządzenia, a w konsekwencji utrzymał w mocy decyzję Zakładu. Swojego stanowiska w tej mierze nie uzasadnił jednakże w sposób należyty. W ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. Z przepisów tych wynika, że decyzja powinna zawierać uzasadnienie faktyczne, wskazujące w szczególności fakty, które organ uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także uzasadnienie prawne, obejmujące wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Sąd stwierdził nadto, że uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Prezes Zakładu nie odniósł się należycie do argumentacji i zarzutów podniesionych przez skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zapewniając o ponownym rozpatrzeniu sprawy, nie dał jednak temu wyrazu w lakonicznym uzasadnieniu swojej decyzji. V. Istota postępowania prowadzonego w trybie art. 138 K.p.a. polega na ponownym, merytorycznym rozpoznaniu sprawy, z uwzględnieniem ewentualnej zmiany zakresu wniosku. Za niedopuszczalne należy uznać przy tym uzależnienie rozstrzygnięcia wydanego po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od tego, czy zobowiązany przedstawił nowe okoliczności w sprawie, czy też ich nie przedstawił. Rozpoznając sprawę w trybie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., organ odwoławczy (w tym przypadku Prezes Zakładu) obowiązany jest ponownie rozpatrzyć ją w całości i dokonać oceny prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji, po ponownym zapoznaniu się ze stanem faktycznym sprawy i dokonaniu jego oceny. Organ odwoławczy musi zatem ocenić, czy na tle określonego stanu faktycznego organ I instancji podjął właściwe rozstrzygnięcie. Obowiązany jest nadto odnieść się szczegółowo do argumentacji skarżącego podniesionej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a jego rozstrzygnięcie powinno uwzględniać zmianę zakresu wniosku. Może przy tym prowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, jeżeli uzna to za konieczne. Sąd zauważył nadto, że odpowiadając na skargę Prezes Zakładu wypowiada się niekiedy w imieniu Zakładu, co mogłoby wskazywać na to, że decyzja została wydana przez niewłaściwy organ. Taki stan rzeczy powodowałby zaś konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Prezes Zakładu obowiązany będzie zatem konsekwentnie wskazywać właściwy organ, jeżeli będzie ponownie rozpoznawał sprawę. Podkreślenia wymaga, że badając stan faktyczny w celu rozpoznania wniosku o umorzenie należności, organy administracji publicznej obowiązane są brać pod uwagę przede wszystkim okoliczności bieżące sprawy. Zdarzenia przyszłe i niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym, nie mogą stanowić wyłącznej (podkreślenie Sądu) podstawy do wydania rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie. Mogą mieć oczywiście pewien wpływ na orzeczenie, ale wtedy powinny zostać uprawdopodobnione, zgodnie z zasadami logiki, dostępnej wiedzy i doświadczenia życiowego (zdrowego rozsądku). Rozstrzygnięcie sprawy nie może ograniczać się do lakonicznego stwierdzenia, że sytuacja majątkowa zobowiązanego może ulec w przyszłości poprawie, jeżeli podejmie zatrudnienie. Szczególne w sytuacji, gdy organ nie bada zdolności zarobkowych zobowiązanego i ogranicza się wyłącznie do przypuszczeń oraz negowania argumentacji skarżącego dotyczącej jego stanu zdrowia wyłącznie na podstawie orzeczenia o częściowej niezdolności skarżącego do pracy . VI. W ocenie Sądu, działanie organów dotknięte jest wadą naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 7 K.p.a., w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Jest ono również sprzeczne z zasadą pogłębiania zaufania do organu, wyrażoną w art. 8 K.p.a. Prawidłowość uzasadnienia decyzji należy oceniać również w kontekście zawartej w art. 11 K.p.a. zasady przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony określonego obowiązku, bez potrzeby stosowania środków przymusu. Kolejnym naruszeniem przepisów, którego dopatrzył się Sąd w sprawie niniejszej jest niedopełnienie przez organ wymogu zapewnienia skarżącej czynnego udziału w każdym stadium postępowania, w tym stworzenia stronie możliwości wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego, przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie. Wymóg ten ciąży na organach zgodnie z art. 10 § 1 K.p.a. Zgodnie z § 2 powyższego przepisu organ może odstąpić od zasady czynnego udziału stron wyłącznie w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego, albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną, zaś przyczyny tego odstąpienia organ powinien utrwalić w aktach sprawy. W sprawie niniejszej Sąd nie stwierdził, aby którakolwiek z przesłanek odstąpienia od zasady miała miejsce. Żadna taka okoliczność nie została również udokumentowana przez organ. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie tylko nie miał możliwości dokonania i przedstawienia swojej oceny co do kompletności zebranego materiału dowodowego, ale przede wszystkim do zapoznania się z dowodami zgromadzonymi w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji. Wypowiedzenie się w kwestii materiału dowodowego wymaga bowiem uprzedniego zapoznania się z nim. Niewywiązanie się przez Prezesa Zakładu oraz Zakład z obowiązków nałożonych na mocy art. 10 § 1 K.p.a. mogło mieć wpływ na możliwość uznania podnoszonych przez niego okoliczności faktycznych za udowodnione, a tym samym zasadność oparcia na nich rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z art. 81 K.p.a., okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 K.p.a. W aktach sprawy, stanowiących dla Sądu - zgodnie z art. 133 § 1 u.p.p.s.a. - podstawę rozstrzygnięcia, brak jest informacji o zapoznaniu zobowiązanego z całością materiału zgromadzonego w sprawie. Tym samym Sąd uznał, że zarówno Prezes Zakładu, jak też Zakład, naruszyli jedną z podstawowych zasad postępowania, wyrażoną w art. 10 § 1 K.p.a., w sposób mogący mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a zatem również w tym zakresie wypełniona została przesłanka z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a. VII. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Zakładu naruszają przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, powodując konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Ponownie rozpoznając sprawę Zakład obowiązany przy tym będzie do przedstawienia w decyzji zarówno uzasadnienia faktycznego jak i uzasadnienia prawnego, a po dokonaniu oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie, zobowiązany będzie także do wyciągnięcia stosownych wniosków, pozwalających w konsekwencji zakończyć postępowanie w sprawie umorzenia należności składkowych w zgodzie z zasadami postępowania administracyjnego. Obowiązany nadto będzie odnieść się należycie do argumentacji i zarzutów podniesionych przez stronę skarżącą oraz wyjaśnić, czy należności składkowe wymagalne przed końcem 1997 r. nie uległy przedawnieniu. Przed wydaniem decyzji obowiązany będzie wyznaczyć stronie termin do zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym oraz zgłoszenia żądań - zgodnie z art. 10 K.p.a. Podkreślenia wymaga, że organy obowiązane są podjąć stosowną inicjatywę w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy, a Prezes Zakładu nie podjął żadnych działań zmierzających do ustalenia sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącego. Zauważyć należy, że nie istnieje wskazany przez ten organ jako podstawa jego rozstrzygnięcia przepis art. 86 ust. 4 u.s.u.s. Lakoniczne uzasadnienie decyzji organów, pomimo zebranego w sprawie materiału dowodowego, uniemożliwia w zasadzie Sądowi ocenę ich merytorycznej poprawności. Uchylenie decyzji nastąpiło z przyczyn procesowych i nie oznacza, że sytuacja strony skarżącej uzasadnia umorzenie w całości należności składkowych. Z uwagi na przedstawione wyżej rozważania, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 134 § 1, art. 135 oraz art. 152, mając na względzie art. 210 § 1 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło