III SA/Wa 1827/14

Dnia 2 czerwca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodnicząca Sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi P. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2007 r. i 2008 r. postanawia: przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata Skarżący – P.R. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W formularzu PPF wskazał, że jest osobą bezrobotną, na dowód czego przedstawił zaświadczenie. Podał, że zamieszkuje wraz z konkubiną i córką. Konkubina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę wynoszącego 1.450 zł, które przeznacza na utrzymanie córki. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnego majątku oraz przedłożył informację PIT-11 oraz zeznanie podatkowe za 2013 r. Skarżący wykonując wezwanie referendarza sądowego nadesłał informację PIT-11 konkubiny, dokumenty obrazujące wydatki oraz wyciąg bankowy z rachunku konkubiny. Nadto oświadczył, że nie posiada tytułu prawnego do zajmowanego lokalu. Jest zameldowany pod domowym adresem, a rachunki przychodzą na jego matkę i są płacone na połowę. Postanowieniem z 12 sierpnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania pomocy we wnioskowanym zakresie, wskazując, że Skarżący nie wykonał w pełni wezwania i nie przedstawi żądanych informacji. Skarżący w ustawowym terminie wniósł sprzeciw podnosząc, że jedynym stałym wynagrodzeniem rodziny, jest pensja konkubiny w wysokości 1.450 zł. Wskazał, że córka korzysta z bezpłatnych obiadów w szkolnej stołówce. Podkreślił, że konkubina często pożycza pieniądze od rodziny. Jednocześnie on sam nie posiada konta bankowego, a wszystkie jego dochody pochodzą z pracy "na czarno", zatem nie jest w stanie ich udokumentować. Odnosząc się do wpłaty na konto konkubiny Skarżący wskazał, że jest to rata pożyczki, którą zaciągnęła ona na okres siedmiu lat. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nadesłał oświadczenie z którego wynika, że ani on ani jego konkubina nie uzyskują żadnych dochodów z pracy zarobkowo-dorywczej. Załączył ponadto kserokopie: rachunków za gaz, prąd i wodę wystawionych na matkę, zaświadczenia o zarobkach konkubiny, odcinka dodatku mieszkaniowego z OPS L., decyzji przyznającej córce pomoc w zakresie dożywiania oraz zeznania PIT-37 swojego i konkubiny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 21 listopada 2014 r. przyznał Skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, przez zwolnienie z wpisu sądowego od skargi powyżej 1.000 zł (słownie tysiąca złotych) oraz ustanowienie adwokata z urzędu oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu zażalenia Skarżącego na ww. postanowienie, postanowieniem z dnia 13 stycznia 2015 r. sygn. akt I FZ 501/14 uchylił zaskarżone postanowienie z dnia 21 listopada 2014 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. NSA w uzasadnieniu wskazał, że w aktach znajdują się dokumenty świadczące o trudnej sytuacji Skarżącego, którą należałoby poddać ponownej analizie w kontekście ewentualnego przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Stosowne instytucje badały już sytuację materialną rodziny Skarżącego w oparciu o wywiad środowiskowy, na podstawie którego przyznały pomoc w postaci dodatku mieszkaniowego oraz bezpłatnych obiadów dla córki. Instytucje te mogły się więc zapoznać bezpośrednio z sytuacją materialną Skarżącego, która stanowi zasadniczy przedmiot analizy w niniejszym postępowaniu wpadkowym. Zdaniem NSA, powinien również zostać uwzględniony fakt, że konkubina Skarżącego pracując w charakterze [...] w ośrodku opiekuńczo-leczniczym otrzymuje skromne wynagrodzenie, z którego nie sposób utrzymać trzyosobową rodzinę. Sąd drugiej instancji wskazał, że nawet jeśli Skarżący podejmuje prace dorywcze, to należy, na podstawie zebranego materiału dowodowego rozważyć, czy jest możliwe, aby część uzyskiwanych w ten sposób środków Skarżący przeznaczył na koszty sądowe. W ocenie NSA, biorąc pod uwagę obiektywne przesłanki (fakt korzystania z pomocy społecznej, niskie dochody konkubiny, konieczność utrzymania dziecka w wieku szkolnym) można mieć wątpliwość, czy nie odbędzie się to kosztem podstawowego utrzymania skarżącego oraz jego rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 190 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej zwana: "P.p.s.a.") sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez NSA. Przez ocenę prawną, o której mowa w art. 190 P.p.s.a., należy zaś rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy, a ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak też kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku (postanowieniu) NSA, ciążący na sądzie rozpoznającym ponownie daną sprawę, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Stosownie do art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3). Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 1 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do § 1 pkt 2 ww. artykułu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W rozpoznawanej sprawie Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika tj. w zakresie całkowitym. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów postpowania, w tym niezbędnych dla ustanowienia pełnomocnika. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (zob. H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). W rozpoznawanej sprawie Skarżący wykazał, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Mając bowiem na uwadze wskazania NSA, należało uznać za wiarygodne wyjaśnienia wnioskodawcy zawarte w formularzu PPF, a także w późniejszych pismach składanych w sprawie. Z oświadczeń tych wynika, że Skarżący jest osobą bezrobotną, bez stałego źródła utrzymania. Skarżący przedstawił też dokumenty - decyzję o przyznaniu córce pomocy w zakresie dożywiania oraz dopłatę mieszkaniową z OPS, z których wynika, że jego rodzina korzysta z różnych form pomocy społecznej. Z oświadczenia Skarżącego wynika również, iż z uzyskiwanych dochodów rodzina nie jest w stanie regulować miesięcznych opłat i w tym zakresie zmuszona jest korzystać z pomocy matki Skarżącego. Sąd zauważa, iż jedynym stałym źródłem utrzymania Skarżącego i jego rodziny jest stosunkowo niskie wynagrodzenie konkubiny, pracującej w charakterze salowej w ośrodku opiekuńczo-wychowawczym. Podkreślenia ponadto wymaga, iż pomoc społeczna przyznana Skarżącemu i jego rodzinie, o której mowa powyżej, przyznana została przez stosowne instytucje w oparciu o wywiad środowiskowy, który niewątpliwie pozwala na wnikliwą ocenę rzeczywistej sytuacji majątkowej rodziny. Przy tak trudnej sytuacji materialnej, Skarżący nie jest w stanie, nawet częściowo, ponieść kwoty wpisu sądowego, ani kosztów profesjonalnej pomocy prawnej. Tym samym, w ocenie Sądu, przewidziana w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przesłanka zwolnienia Skarżącego od kosztów sądowych oraz ustanowienia w sprawie pełnomocnika z urzędu została spełniona w stopniu pozwalającym na uwzględnienie złożonego wniosku w całości. Ocena możliwości finansowych wnioskodawcy oraz jego stanu majątkowego, dokonana na podstawie podniesionych okoliczności oraz załączonych do akt dokumentów, prowadzi do wniosku, że Skarżący wykazał w dostateczny i przekonujący sposób, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych i kosztów zastępstwa procesowego. Sąd, z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 190 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.