III SA/Wa 1889/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA Grażyna Nasierowska po rozpoznaniu w dniu 29 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. F. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. F. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie skarg na czynności egzekucyjne postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie - T.F. (zwany dalej "Skarżącym" lub "Stroną") pismem z dnia 8 czerwca 2015 r. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] maja 2015 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postepowania w sprawie skarg na czynności egzekucyjne. Skarżący w odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału III o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia go od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że przyznano mu już prawo pomocy w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 1317/14 prowadzonej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (dalej "WSA w Gdańsku"), na dowód czego przytoczył uzasadnienie wydanego w tej sprawie postanowienia. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do nadesłania wypełnionego formularza wniosku PPF oraz dodatkowych informacji dotyczących jego stanu majątkowego oraz dochodów, Skarżący nadesłał wymagany formularz, z którego treści wynikało, że nie posiada obecnie stałej pracy. Utrzymuje się z prac dorywczych, z których osiąga dochód w wysokości ok. 1.000 zł. Podał, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną i córką. Żona otrzymuje wynagrodzenie ze stosunku pracy w wysokości 1.750 zł brutto. Poza domem, którego zakup sfinansowano kredytem Skarżący nie posiada innych nieruchomości, oszczędności czy też przedmiotów wartościowych. Strona do comiesięcznych kosztów utrzymania zaliczyła: spłatę raty kredytu (1.086 zł), opłaty za: energię elektryczną (ok. 190 zł), wodę (150 zł), wywóz odpadów (50 zł) oraz podatek od nieruchomości (ok. 93 zł). Skarżący załączył zeznanie podatkowe żony, zaświadczenie o wysokości jej wynagrodzenia, zawiadomienia o terminach spłaty kredytu, dokumenty obrazujące bieżące wydatki, wyciągi bankowe. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 18 września 2015 r. odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona sprzeciwem z dnia 7 października 2015 r. zarzuciła naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej zwanej "P.p.s.a.") poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnej odmowie przyznania mu prawa pomocy, podczas gdy jego wniosek zasługiwał na uwzględnienie w całości. Podkreślił, że przedłożył dokumenty potwierdzające jego sytuację majątkową i rodzinną. Jednocześnie za bezpodstawne uznał stwierdzenie, że kwota zadeklarowanych wydatków przewyższa wykazane dochody. Zaznaczył, że korzysta z pomocy rodziny, a okoliczność ta została uwzględniona w przedłożonym przez niego postanowieniu WSA w Gdańsku. Skarżący zaznaczył, że teściowa świadczyła pomoc jego rodzinie w prowadzeniu gospodarstwa domowego dokonując na własny rachunek drobnych zakupów żywnościowych, odzieżowych oraz środków czystości. Oświadczył, że nie może podjąć lepiej płatnej pracy, bo "w tym roku zostałem sierotą i muszę opiekować się swoją starszą siostrą, która jest bardzo ciężko chora." Końcowo wnosząc o dołączenie do sprawy dokumentów dotyczących jego sytuacji materialnej zgromadzonych w aktach sprawy prowadzonej przed WSA w Gdańsku za niezrozumiałe uznał dokonanie odmiennej oceny tego samego oświadczenia i dokumentów przez dwa sądy administracyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze P.p.s.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji wprowadzonej ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przechodząc do oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy należy podkreślić, że występująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od zasady, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy może mieć, zatem miejsce w przypadkach wyjątkowych, kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 P.p.s.a. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego jedynym wymagalnym kosztem Skarżącego jest wpis sądowy od skargi w wysokości 100 zł. Skarżący jest także zobowiązany do uiszczenia wpisów sądowych w 8 innych sprawach przed tut. Sądem w kwocie po 100 zł każdy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przytoczonej regulacji wynika, że ciężar dowodu spoczywa na Skarżącym, bowiem zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że składający wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zobligowany z mocy ustawy do wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, gdyż nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. postanowienie z 30 listopada 2005 r. sygn. akt II FZ 781/05), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Jak wskazano powyżej, ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (zob. postanowienie NSA z 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Przy czym, jeżeli oświadczenia strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd może wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Z kolei, niedopełnienie obowiązku przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 P.p.s.a. Jest to, bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz ustalenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy (zob. np. postanowienia NSA z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, z 18 października 2011 r., sygn. akt II GZ 460/11, z 15 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 175/12). Tymczasem w niniejszej sprawie Skarżący – mimo przedłożenia szeregu dokumentów - nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości (jak to miało miejsce w sprawie I SA/Gd 1317/14,) że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Po pierwsze, należy zwrócić uwagę na rozbieżności pomiędzy deklarowanym przez niego dochodem a wydatkami. Źródłem utrzymania trzyosobowej rodziny jest wynagrodzenie żony wynoszące średnio 1.286,16 zł netto oraz kwota ok. 1.000 zł z prac dorywczych w postaci pomocy na roli, przy zakupach czy drobnych pracach wokół domu oraz zbierania metali kolorowych. Tymczasem tylko ujawnione przez Skarżącego stałe obciążenia finansowe wynoszą ok. 1.569 zł miesięcznie. Skarżący nie wyjaśnił, w jaki sposób pokrywa opłaty za ogrzewanie, telefon, czy wydatki na zakup biletu miesięcznego, a także koszty utrzymania i eksploatacji dwóch samochodów (wymienione jako składnik majątku w postepowaniu toczącym się w innych sprawach), które przecież niewątpliwie obciążają jego domowy budżet. Powyższe stawia, zatem pod znakiem zapytania wiarygodność twierdzeń Skarżącego, co do jego rzeczywistej kondycji finansowej. Strona, co prawda w sposób ogólnikowy wyjaśniła, że drobne wydatki na wyżywienie, odzież i środki czystości pokrywa treściowa, nie wskazała jednak czy pomoc ta ma charakter systematyczny, jaka jest jej wartość i czy związku z tym nie ponosi on już żadnych dodatkowych wydatków na bieżące utrzymanie. W związku z powyższym uznać należy, iż twierdzenia Skarżącego zgodnie z którymi, nie posiada on żadnych oszczędności lub dodatkowych źródeł dochodu budzą uzasadnione wątpliwości. Po drugie, skoro jak twierdzi Skarżący, jego sytuacja materialna jest trudna, to zdaniem Sądu za niezrozumiałe należy uznać brak aktywnego dążenia do podjęcia stałej, lepiej opłacanej pracy. Oświadczenie Skarżącego, że z uwagi na konieczność opieki nad chorą siostrą nie może podjąć "bardziej intratnej pracy" ma charakter ogólnikowy i jako takie nie zostało w żaden sposób uprawdopodobnione. W konsekwencji nie można stwierdzić czy, okoliczności usprawiedliwiające, niewykorzystywanie przez Skarżącego swoich możliwości zarobkowych, istnieją obiektywnie. Wobec tego stwierdzić należy, że Skarżący nie ujawnił wszystkich informacji dotyczących jego sytuacji materialnej i rodzinnej, czym pozbawił Sąd możliwości pełnej oceny kondycji finansowej. Tymczasem, do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie wystarczy ogólne twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej. Uwzględnienie żądania jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego, klarownego i zgodnego z prawdą przedstawienia informacji w zakresie źródeł dochodów i wysokości wydatków. Nierzetelne wykonanie przez Skarżącego obowiązków związanych z wykazywaniem sytuacji majątkowej, nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 i z 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, w szczególności uznając, iż Skarżący nie wykazał zaistnienia przesłanek przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, Sąd działając na podstawie art. 260, art. 246 § 1 pkt 2, art. 243 § 1, art. 245 § 1 i § 3 w zw. z art. 254 § 1 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.