III SA/Wa 1934/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 5 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "R." Sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "R" Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [..] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad 2013 r. postanawia 1. przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi ponad kwotę 2.000 zł (słownie: dwa tysiące złotych), 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. "R. " Sp. z o.o. (dalej – "skarżąca", "spółka") wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, ze nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bowiem nie posiada wolnych środków na rachunkach ani w kasie. Działalność gospodarcza spółki w zasadniczej mierze skupiła się bowiem na transakcji dotyczącej zakupu nieruchomości, sprzedaży jej części i pobieraniu pożytków cywilnych z pozostałej części. Spółka prowadziła także działalność w zakresie obrotu i sprzedaży kruszywa. Transakcja w zakresie nabycia całości i odsprzedaży części nieruchomości zakładała zysk, pod warunkiem płynnego zrealizowania transakcji, co wiązało się z konicznością otrzymania zarówno należności za sprzedaż nieruchomości, jak i zwrotu podatku VAT. Bez uzyskania w/w kwot spółka nie mogła zapłacić w terminie za zakup nieruchomości. Zdaniem skarżącej, odmowa zwrotu VAT jest w zasadzie czynnikiem decydującym w zakresie braku możliwości zapłacenia wpisu sądowego oraz braku środków pieniężnych. Znaczenie ma również znacząca strata za 2014 i 2015 r. Wprawdzie spółka w pozostałej, niesprzedanej części nieruchomości prowadzi działalność gospodarczą polegającą na wynajmie, lecz roczny przychód z tego tytułu w wysokości 48.000 zł nie jest wystarczający by zagwarantować spółce płynność finansową i krótkoterminowe środki obrotowe. Należności krótkoterminowe, które w większości wynikają z tytułu sprzedaży części nieruchomości, są przeterminowane a prawdopodobieństwo szybkiego wpływu pieniędzy z tego tytułu jest niewielkie. Dodatkowo majątek spółki podlega zabezpieczeniom. Spółka oświadczyła, że jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł, wysokość środków trwałych na 31 grudnia 2015 r. – [...] zł, a strata z działalności – 58.391,26 zł. Rachunki bankowe spółki są zajęte. Do wniosku spółka załączyła sprawozdanie finansowe za 2015 r., zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego oraz tytuły wykonawcze. W toku postępowania spółka nadesłała również bilans oraz rachunek zysków i strat na dzień 31 sierpnia 2016 r., kalkulację dla potrzeb podatku dochodowego, zawiadomienie o wszczęciu egzekucji z nieruchomości. Ponadto wyjaśniono, że pełnomocnik został opłacony bezpośrednio przez prezesa zarządu w imieniu spółki. Z kolei w kwestii ewentualnych dopłat wskazano, że większościowym udziałowcem skarżącej jest B. Sp. z o.o., która prowadzi działalność znikomych rozmiarów. Uzyskuje dochód w wysokości 2.000 zł rocznie z najmu nieruchomości. Nie posiada środków na zasilenie spółki. Do wniosku załączono rachunek zysków i strat B. Sp. z o.o. za ostatnie osiem miesięcy. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej – "P.p.s.a."). W rozpoznawanej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W pierwszej kolejności, zauważyć należy, że zasadą jest, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Powyższe oznacza, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 P.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Na obecnym etapie postępowania kosztem, którego poniesienie jest niezbędne do prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego jest wpis od skargi w wysokości 16.790 zł. W ocenie referendarza sądowego, z oświadczeń i dokumentów dotyczących sytuacji finansowej spółki wynika, że aktualnie nie jest ona w stanie uiścić wpisu sądowego w całości. Jak wynika bowiem z nadesłanego sprawozdania finansowego, za 2015 r. spółka uzyskała przychód netto jedynie w wysokości 32.059 zł. Strata za ten rok wyniosła 58.391,26 zł. Spółka nie posiada środków na rachunkach bakowych. Rachunki te zostały zajęte w prowadzonym w stosunku do spółki postępowaniu egzekucyjnym. Jedyny majątek spółki stanowi nieruchomość, w stosunku do której w styczniu 2016 r. wszczęte zostało postępowanie egzekucyjne. Spółka posiada należności w kwocie ponad 3,8 mln zł, które wynikają ze sprzedaży nieruchomości na rzecz spółki I., a których nieściągalność została uprawdopodobniona. Przy czym, w ocenie referendarza sądowego fakt, że spółka nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego w całości nie oznacza, że w ogóle nie jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania. Skarżąca bowiem, mimo trudności finansowych, w dalszym ciągu pozostaje w obrocie gospodarczym. Istotnym jest również, że osoba prawna wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Warszawa 2010 r., str. 568, postanowienie NSA z dnia 13 czerwca 2014 r., sygn. akt I FZ 171/14). Tym samym, skoro prezes zarządu spółki, jest w stanie przeznaczyć środki na wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika – którego udział na obecnym etapie postępowania nie jest obowiązkowy – to nie sposób przyjąć, że nie jest również w stanie, chociaż częściowo partycypować w kosztach wszczętego postępowania. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej, a ich wystąpienie wchodzi w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej jest w takiej sytuacji pochopne przerzucenie całości ciężaru poniesienia kosztów ze skarżącej na Budżet Państwa, tym samym ogół obywateli. W konsekwencji, referendarz sądowy przyjął, że zasadne jest zwolnienie skarżącej od wpisu od skargi ponad kwotę 2.000 zł. Jeżeli chodzi z kolei o koszty sądowe, które ewentualnie mogą pojawić się na dalszych etapach postępowania, uznać należy, iż sytuacja finansowa spółki może ulec poprawie, w związku np. z odzyskaniem części należności dochodzonych na drodze sądowej. W przeciwnym wypadku, w razie takiej potrzeby, skarżąca może złożyć kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.