III SA/Wa 1947/07

Referendarz sądowy Lucyna Kaligowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłat sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2007 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia ustanowić na rzecz Skarżącego adwokata 1. Skarżący Z. D. złożył na dwóch urzędowych formularzach wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych "za uzasadnienie wyroku z 15.X.2008 r." i "za skargę kasacyjną" oraz o ustanowienie adwokata, argumentując, iż jedynym jego źródłem utrzymania jest świadczenie przedemerytalne w wysokości 672,75 zł miesięcznie. Skarżący zamieszkuje sam. Nie posiada żadnego majątku. Do formularzy dołączył odcinek przekazu pocztowego za wrzesień 2008 r. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje. 2. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. 3. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). 4. Ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Ocena przytoczonych przez niego okoliczności należy zaś do Sądu (por. postanowienie NSA z 14 lutego 2005 r., FZ 760/04, niepubl.). 5. Skarżący wniósł o zwolnienie od opłat sądowych (wpis od skargi kasacyjnej i opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia z uzasadnieniem) oraz o ustanowienie adwokata. 6. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga to, iż sytuacja materialna Skarżącego była już wcześniej przedmiotem analizy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w efekcie której postanowieniem z 26 lutego 2008 r., przyznano mu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, odmawiając mu jednocześnie ustanowienia zawodowego pełnomocnika. U podstaw takiego rozstrzygnięcia legło przekonanie Sądu, iż brak jest procesowej konieczności jego powołania na ówczesnym etapie postępowania. W ocenie Sądu w sprawie zaistniały natomiast przesłanki do zwolnienia Skarżącego od kosztów sądowych, dlatego, że jego miesięczne dochody z tytułu świadczenia przedemerytalnego wynoszą 633,81 zł, Skarżący jest osobą schorowaną i niezdolną do pracy, samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe co oznacza, że wszystkie związane z tym wydatki musi ponosić z własnych dochodów. Z rozstrzygnięciem tym zgodził się następnie Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z 24 czerwca 2008 r. (I FZ 240/08) zażalenie Skarżącego oddalił. 7. Skoro zatem – rozpoznając wcześniejszy wniosek Skarżącego – Sąd uznał, że sytuacja materialna uniemożliwia mu poniesienie kosztów sądowych, a sytuacja procesowa nie powoduje konieczności przyznania mu pomocy profesjonalnego pełnomocnika, to oceną tą referendarz sądowy jest związany. Zwłaszcza, że sytuacja Skarżącego nie uległa zmianie. W demokratycznym państwie prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), nie powinny bowiem występować przypadki, gdy organy władzy publicznej, czy też sądy, z takich samych stanów faktycznych będą wyprowadzały zasadniczo odmienne orzeczenia. 8. Z tych też względów referendarz sądowy doszedł do przekonania, że Skarżący wykazał, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów wynagrodzenia względem wybranego pełnomocnika, a zatem jego ustanowienie na jego rzecz jest zasadne. Decydując o jego ustanowieniu referendarz sądowy kierował się także argumentacją zaprezentowaną przez Naczelny Sąd Administracyjny we wspomnianym postanowieniu z 24 czerwca 2008 r. Sąd ten stanął wówczas na stanowisku, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie pełnomocnika Sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania, tj. powinien brać pod uwagę takie elementy jak: aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych - przymus adwokacko-radcowski (podkr. własne). W niniejszej sprawie szczególnego znaczenia nabiera ostatnio wymieniony element. Jak bowiem wynika z treści wniosku Skarżący zamierza wnieść skargę kasacyjną od wyroku z 15 października 2008 r., którym to wyrokiem Sąd oddalił jego skargę. Tymczasem w świetle art. 175 p.p.s.a. wyłącznie uprawnionym do sporządzenia skargi kasacyjnej jest profesjonalny pełnomocnik w osobie adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego. Wobec powyższego, a nadto wobec złożonych przez Skarżącego oświadczeń o wysokości uzyskiwanych dochodów (672,75 zł), uzasadnione jest stwierdzenie, że uiszczenie wynagrodzenia względem wybranego przez niego profesjonalnego pełnomocnika mogłoby skutkować pogorszeniem, trudnej już, sytuacji życiowej. 9. Odnosząc się natomiast do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych "za uzasadnienie wyroku z 15.X.2008 r." i "za skargę kasacyjną" referendarz sądowy zauważa, że wzmiankowanym wyżej postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zwolnił go od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 211 p.p.s.a. koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków, stosownie zaś do art. 212 § 1 p.p.s.a. opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna. Inaczej mówiąc zwolnienie od kosztów sądowych przyznane Skarżącemu na mocy postanowienia z 26 lutego 2008 r. obejmuje swym zakresem także zwolnienie od opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem oraz od wpisu od (ewentualnej) skargi kasacyjnej. Referendarz sądowy nie ma więc kompetencji do powtórnego orzekania w tym zakresie. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 p.p.s.a., art. 246 § 1 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.