III SA/Wa 1959/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 22 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. postanawia 1. zwolnić skarżącego od wpisu od skargi ponad kwotę 500 zł (słownie: pięćset złotych), 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżący – T. G. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i z córką. Skarżący pod koniec 2015 r. utracił dobrze płatną pracę. Utrata dochodu spowodowała, że spłata kredytów pochłania całość dochodów rodziny. Aktualnie Skarżący zatrudniony jest na 3/5 etatu i otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 2.018 zł netto. Do 17 czerwca 2016 r. żona Skarżącego powstawała bez zatrudnienia. Obecnie podjęła pracę tymczasową i uzyskuje z tego tytułu dochód w wysokości 1.700 zł. Rodzina Skarżącego żyje z pożyczek od rodziny i korzysta z programu 500+. Z oświadczeń Skarżącego wynika, że jest właścicielem ½ segmentu o pow. 212 m² położnego w W. oraz 1,2 ha nieruchomości rolnej (o wartości ok. 6.000 zł). Rodzina Skarżącego nie posiada oszczędności. Jako stałe zobowiązania Skarżący wskazał ok. 3.400 zł spłata kredytów i pożyczek, 100 zł ubezpieczenie kredytu, 300 zł opłaty za media. Do wniosku załączono umowy kredytowe, zeznania podatkowe, umowę o pracę, decyzję w sprawie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, zaświadczenie o dochodach, wyciągi z rachunków bankowych, zestawienie dochodów i wydatków. Uwzględniając powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tj. w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej – "P.p.s.a."), P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych (podkreślenie własne) kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpoznając sprawę należało zatem w pierwszej kolejności odnieść się do argumentacji przedstawionej we wniosku i dokonać analizy sytuacji majątkowej Skarżącego oraz jego zdolności płatniczych w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Zauważyć należy, że na dzień rozpoznania wniosku do kosztów sądowych w niniejszej sprawie zaliczyć należy wpis od skargi w wysokości 3.955 zł. Oceniając aktualną sytuację finansową rodziny Skarżącego, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że powyższa kwota przekracza ich możliwości finansowe, zwłaszcza z uwagi na znaczne obciążenia kredytowe. Nie oznacza to jednak, że Skarżący w ogóle nie ma możliwości partycypowania w kosztach wszczętego postępowania sądowego. Z oświadczeń złożonych przez Skarżącego wynika, że jego trzyosobowa rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę skarżącego w wysokości ok. 2.000 zł, wynagrodzenia za pracę żony w wysokości 1.700 zł, świadczenia 500+ i pomocy rodziny. Przedstawiając miesięczne zestawienie wydatków rodziny Skarżący wyliczył je na kwotę ponad 5.000 zł. Tym samym, przedstawione przez Skarżącego wydatki pochłaniają (a nawet przewyższają) całość uzyskiwanych dochodów. Odnosząc się od powyższego zauważyć należy, że fakt, iż wydatki ponoszone przez rodzinę Skarżącego pochłaniają całość miesięcznych dochodów, nie oznacza jeszcze, że niejako automatycznie Skarżący powinien zostać zwolniony z całości kosztów sądowych. Prawo pomocy może być bowiem przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 niepubl., prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Dokonując natomiast oceny przepływu środków na rachunku bankowym Skarżącego, referendarz sądowy odnotował wpływ na ten rachunek dodatkowych, poza wynagrodzeniem, kwot, np. 12 maja 2016 r. 4.017,49 (AVIVA) oraz 1 lipca 2016 r. 10.000 zł (podniesienie kwoty pożyczki). W ocenie referendarza sądowego, o ile rzeczywiście w większości kwoty te powinny zostać przeznaczone na "podratowanie" budżetu rodziny, o tyle nie oznacza to, że chociażby w nieznacznej części środki te nie mogłyby być przeznaczone na partycypowanie w kosztach wszczętego postępowania. Koszty sądowe nie mogą być bowiem stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi innymi wydatkami i obciążeniami rodziny Skarżącego. W związku z powyższym, referendarz sądowy uznał, że sytuacja finansowa Skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od wpisu od skargi – ponad kwotę 500 zł. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.