III SA/Wa 1967/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2017 r. nr [...][...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca T. P. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, iż jest osobą samotną, utrzymującą się z renty rodzinnej po mężu wynoszącej 2.670 zł, cierpiącą na liczne schorzenia wymagające stałego zażywania leków i diety. Podkreśliła, że po śmierci męża zmuszona była sprzedać mieszkanie i kupić nowe, by zapłacić zachowek dzieciom spadkodawcy z pierwszego małżeństwa. Lokal ten wymagał remontu, na który to cel Skarżąca zaciągnęła kredyt. Lokal ten jest jedynym składnikiem jej majątku. Skarżąca podała, że uzyskuje jeszcze dochód w wysokości 1.000 zł z tytułu zasiadania w Radzie Nadzorczej Spółdzielni Mieszkaniowej. Jej kadencja kończy się w maju 2017 r. Wśród wydatków wymieniła kredyt (1.200 zł), ubezpieczenie (62 zł), telewizję (35 zł), podatek od nieruchomości (11 zł), ciepło, prąd, wodę, gaz, telefon (150 zł), czynsz (350 zł), leki (150-200 zł), wizyty u lekarza (200 zł), bieżące utrzymanie (1.000-1.200 zł). W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca wyjaśniła, że wynagrodzenie pełnomocnika - w okresach gdy jego udział w czynnościach był niezbędny – nie przekraczało kwoty 700 zł na przestrzeni miesiąca. Było ono opłacane gotówką ze środków własnych. Przedstawiła zeznanie podatkowe, decyzję o waloryzacji, dokumenty potwierdzające wydatki, wyciągi bankowe, dokumentację medyczną. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Uregulowana w art. 243 - 262 P.p.s.a. instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od tej zasady. Jej celem jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji). W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie), gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wprost wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Do strony zatem – jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 1 sierpnia 2017 r. (II OZ 770/17) – należy inicjatywa dowodowa w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez nią dowodów dokonuje jedynie oceny, czy wystąpiły przesłanki jego przyznania we wnioskowanym zakresie. Wprawdzie Skarżąca zawarła we wniosku o przyznanie prawa pomocy szereg oświadczeń dotyczących jej sytuacji majątkowej i załączyła szereg dokumentów, jednakże zastrzeżenia referendarza sądowego budzi chociażby kompletność przesłanych wyciągów bankowych. Wbrew bowiem prośbie o przedstawienie wyciągów obrazujących historię operacji dokonywanych w okresie ostatnich trzech miesięcy Skarżąca okazała wyciąg za jeden tylko miesiąc, tj. za okres od 1 do 30 czerwca 2017 r. Tym samym trudno jest ocenić czy także w miesiącach poprzedzających ten okres na koncie nie odnotowano żadnych operacji, a jego saldo wyniosło 0 zł. Zapoznanie się z wyciągami za wcześniejsze miesiące umożliwiłoby również dokonanie weryfikacji wiarygodności oświadczenia Skarżącej o opłaceniu wynagrodzenia pełnomocników gotówką, zwłaszcza, że oświadczenie to kłóci się z przedłożonymi za świadczone usługi fakturami (w tym za miesiące kwiecień-maj br.), w których jako formę płatności wskazano "przelew". Nadto w przesłanych materiałach zabrakło wyjaśnień w kwestii tak istotnej, jak źródło pokrycia bieżących wydatków. Otóż w formularzu PPF Skarżąca wskazała, iż osiągany przez nią dochód wynosi 3.670 zł i składa się na niego renta rodzinna (2.670 zł) oraz przychód otrzymywany z tytułu zasiadania w Radzie Nadzorczej (1.000 zł). Z przedstawionego przez Skarżącą zestawienia dochodu i koniecznych wydatków wynikało, że dochód ten praktycznie w całości jest konsumowany na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Stałe miesięczne wydatki wyliczyła ona bowiem na kwotę 3.158 zł-3.408 zł. Co istotne na Skarżącej ciąży także obowiązek opłacenia wynagrodzenia pełnomocników z wyboru. Pomijając to, iż wydatek ten trudno zaliczyć do niezbędnych dla utrzymania, wskazać należy, że w okresie od marca do maja 2017 r. Skarżąca wydatkowała na ten cel nieco ponad 2.100 zł brutto. Tymczasem – jak sama zaznaczyła – począwszy od czerwca 2017 r. osiągany przez nią dochód zmniejszył się o 1.000 zł, tj. z 3.670 zł do 2.670 zł, co sugeruje, iż ponoszone przez Skarżącą wydatki (we wskazanej wyżej kwocie 3.158 zł-3.408 zł, z czego blisko połowę dochodu pochłania rata kredytu) nie znajdują obecnie pokrycia w bieżących dochodach. Źródeł finansowania tej różnicy Skarżąca nie podała. Nie wskazała też jakoby wybrana została na kolejną kadencję. Referendarz sądowy nie neguje takich okoliczności jak wiek Skarżącej, liczne schorzenia na jakie cierpi, konieczność zażywania leków czy korzystania z porad lekarzy, niemniej okoliczności te nie mogą same w sobie przesądzać o zwolnieniu jej z ponoszenia kosztów sądowych. Możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy bowiem tych podmiotów, które wykażą, że nie są w stanie w żaden sposób zgromadzić niezbędnych na ten cel środków. Takiego zaś "wykazania" w niniejszej sprawie zabrakło. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.