III SA/Wa 1970/07

Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w dniu 19 grudnia 2007 r. po rozpoznaniu wniosku J. J. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocników (radcy prawnego, doradcy podatkowego i adwokata) w sprawie ze skargi J. J. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] września 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia utrzymującego w mocy postanowienie w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a 1. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi; 2. odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie I. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje wnioskowane przez stronę zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.) i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Wyjątki od tej zasady mogą mieć charakter ustawowy albo znajdować zastosowanie w instytucji przyznania prawa pomocy, która jest uregulowana w art. 243 i n. u.p.p.s.a. (por. postanowienie z 1 kwietnia 2005 r sygn. II OZ 209/05). Jeżeli skarżący zamierza skorzystać z instytucji prawa pomocy powinien wykazać okoliczności, od zaistnienia których zależy możliwość skorzystania przez Sąd z tej instytucji, natomiast Sąd jest zobowiązany do analizy przedstawionych materiałów, także z uwzględnieniem zasad logicznego myślenia i doświadczenia życiowego. II. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF z 7 grudnia 2007 r. J. J. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Poinformował, że jest osobą bezrobotna, prawo do zasiłku przysługiwało mu do dnia 3 listopada 2007 r., a jego zalicza się do osób niepełnosprawnych, porusza się na wózku inwalidzkim, nie otrzymuje żadnej renty, a jej jedynym źródłem utrzymania jest zasiłek z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w N.. Dom, w którym skarżący mieszka, wraz z gruntem, należał do teściowej skarżącego, a obecnie dziedziczy go jego żona wraz z siostrą. Skarżący nie prowadzi wspólnego gospodarstwa ani z żoną, ani z synem i jego małżonką - z którymi zamieszkują w jednym domu. Miesięczne opłaty eksploatacyjne wynoszą: woda - 60 zł, energia - ok. 100,- zł, ścieki - ok. 130 zł, gaz - 40 zł. Posiada współwłasność nieruchomości - działki - położonej w N., która jest obciążona wpisem hipotecznym. Z nadesłanej decyzji Powiatowego Urzędu Pracy w H. z 1 grudnia 2006 r. wynika, że wnioskodawca uzyskiwał od dnia 4 listopada 2006 r. kwotę 639,50 zł miesięcznie. Ponadto skarżący przedstawił fakturę z Gospodarstwa Pomocniczego Melioracji i Urządzeń Wodnych, Informację o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy, przekaz na rzecz Zakładu Energetycznego [...]. SA, decyzję GOPS N. z dnia [...] września 2007 r. o przyznaniu dla W. J. pomocy w postaci świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności w wysokości 100,- zł, decyzję z 28 listopada 2007 r. o przyznaniu zasiłku celowego w wysokości 100,- zł, PIT 11 za okres od 1 stycznia 2006 r. do 30 września 2006 r. III. Referendarz sądowy, dokonując oceny danych zawartych we wniosku oraz na podstawie akt sprawy uznał, iż skarżący wykazał, że jego sytuacja majątkowa uprawnia do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, ponieważ każdy powinien mieć ma prawo, o którym mowa w art. 45 Konstytucji RP, do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Prawo to nie powinno być ograniczone aktualną sytuacją majątkową skarżącego. W szczególności, za przyznaniem skarżącemu pomocy przemawia to, że dysponował on tylko do 3 listopada 2007 r. stałym źródłem utrzymania, zresztą w znikomej wysokości, z którego pokrywał koszty codziennej egzystencji. Zdaniem referendarza sądowego, z zestawienia przeciętnych kosztów zaspokojenia niezbędnych potrzeb egzystencjalnych człowieka, przeciętnych cen w Polsce, kosztów prowadzenia, co najmniej jednej sprawy sądowej (opłaty, realizacja obowiązku stawiennictwa), skutków spłaty przedstawionych zobowiązań skarżącego, wynika, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek nakładów finansowych na potrzeby sprawy sądowej. Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w Rozdziale 3, rozwija konstytucyjne zasady państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP) i prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP), a także czyni zadość zobowiązaniom międzynarodowym Rzeczypospolitej Polskiej do zapewnienia równego dostępu do sądów i trybunałów (art. 14 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych z 19 grudnia 1966 r.; zalecenie nr R (93)1 Komitetu Ministrów dla państw członkowskich, co do efektywnego dostępu do prawa i wymiaru sprawiedliwości dla najuboższych z 8 stycznia 1993 r.). Zdaniem referendarza sądowego z treści art. 45 ust. 1 Konstytucji wynika wola ustawodawcy, aby prawem do sądu objąć możliwie najszerszy zakres spraw, a z zasady demokratycznego państwa prawnego wynika dyrektywa interpretacyjna zakazująca zawężającej wykładni prawa do sądu. W szczególności dostęp jednostki do sądu jest jednym z ważniejszych wyznaczników demokratycznego państwa prawa. Opłaty sądowe mogą - niekiedy - ograniczać to prawo, w sytuacji, kiedy uzależniony jest dostęp do Sądu od sytuacji materialnej konkretnej osoby, stąd zwłaszcza w sprawach z zakresu prawa pomocy wymagana jest wzmożona ostrożność i rozwaga. W szczególności, dla realizacji prawa do Sądu, ważne jest zachowanie równowagi pomiędzy interesem Państwa w pobieraniu opłat z tytułu rozpoznawanych spraw, a z drugiej strony interesem skarżącego w dochodzeniu swych roszczeń przed sądem. Żądanie - i egzekwowanie - wpisu sądowego w wysokości nieproporcjonalnej do możliwości zarobkowych i zasobów finansowych skarżącego może być uznane za naruszenie jego prawa do Sądu z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, jeżeli, pomimo wniosku skarżącego, nie zostałoby mu przyznane prawo pomocy w zakresie umożliwiającym mu dochodzenie jego praw przed Sądem. Odmowy przyznania prawa pomocy nie sposób uznać za niewykonanie zobowiązań państwa wynikających z art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284), ponieważ rozstrzygana przez Sąd Administracyjny sprawa stwierdzenia nieważności postanowienia w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, będąca następstwem decyzji o podatku dochodowym i podatku od towarów i usług, nie jest sprawą cywilną w rozumieniu art. 6 EKPCz. Jak zauważył Trybunał sprawa cywilna wywodzi się głownie z dziedziny prawa prywatnego, choć może dotyczyć także praw i obowiązków o charakterze publicznym (np. przyznanie uprawnień lekarskich lub ich pozbawienie). Sprawy cywilne to sprawy o odszkodowanie przeciwko państwu (por. sprawa Campbell p. Wielka Brytania, 1988) lub sprawy dotyczące innych roszczeń finansowych, które wynikają z praw o charakterze cywilnym. Za sprawy cywilne nie uznaje się natomiast spraw załatwianych w drodze decyzji administracyjnej o charakterze uznaniowym (np. wymiaru podatków, decyzji budowlane, odszkodowania na rzecz ofiar z funduszu państwowego, przyznawania środków z funduszu badawczego, decyzji w sprawach cudzoziemców jak deportacja, przedłużenie zezwolenia na pobyt, itp., decyzji dotyczących członków służby publicznej jak przyjęcie, awans, dalsze zatrudnienie i wydalenie ze służby) - por. wyrok z 23 lipca 2002 r., 34619/97 Janosevic p . Szwecja; wyrok ETPC z 12 lipca 2001 r. 44759/98 Ferrazzini p. Włochy; wyrok z 9 grudnia 1994 r., 19005/91 Schouten i Meldrum p. Holandia. Jednocześnie Trybunał stwierdził, że egzekucja orzeczeń wydanych przez każdy sąd musi więc być postrzegana jako integralna część "rozprawy sądowej" w rozumieniu art. 6, a interpretacja art. 6 jako dotyczącego jedynie dostępu do sądu w sprawach objętych zakresem tego przepisu i prowadzenia postępowania przed sądem prowadziłaby do powstawania sytuacji niezgodnych z zasadą rządów prawa, do której przestrzegania zobowiązały się Umawiające się Państwa w chwili ratyfikacji Konwencji (wyrok ETPCz z 6 marca 2003 r. 4150/98 Jasiűnienë p. Litwa, czy wyrok ETPCz z 7 maja 2002 r. 75629./00 Burdov p. Rosja). W ten sposób referendarz sądowy zakreśla zakres stosowania art. 6 Konwencji do sporów egzekucyjnych będących następstwem decyzji podatkowych. IV. Zbyteczne byłoby rozstrzyganie o całości kosztów sądowych mogących wystąpić w sprawie, ponieważ skarżący nie wskazał, by utracił w sposób trwały zdolności zarobkowe i wciąż prawdopodobne jest uzyskiwanie przez niego dochodu, który może przeznaczyć na wybrany cel. W takiej sytuacji przedwczesne byłoby orzekanie o kosztach sądowych występujących - potencjalnie - w przyszłości. Stąd odmowa zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Mając na uwadze powyższe referendarz sądowy, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. uznał, że sytuacja majątkowa skarżącego kwalifikuje go do rozstrzygnięcia, jak w sentencji.