III SA/Wa 1995/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz, po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi C.J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty podatku do zapłaty oraz kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny miesiąc w podatku od towarów i usług za okres od maja 2008 r. do lutego 2011 r. postanawia: przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. We wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF C.J. (zwany dalej: "Skarżącym") zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia do kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że od ponad roku nie prowadzi działalności gospodarczej i obecnie jest zatrudniony na pół etatu. Nie posiada oszczędności ani majątku, który mógłby spieniężyć. Oświadczył również, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją żoną, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej. Żona Skarżącego jest osobą bezrobotną. Łączny dochód Skarżącego i jego żony wynosi 1.788,40 zł brutto, z czego 800 zł to wynagrodzenie za pracę Skarżącego oraz 988,40 zł to zasiłek dla bezrobotnych żony. Żona Skarżącego posiada mieszkanie o powierzchni 48 m². Skarżący wskazał, że nie dysponuje środkami na uiszczenie wpisu i wynagrodzenie doradcy podatkowego. Do przedmiotowego wniosku Skarżący załączył zaświadczenie o wysokości uzyskiwanego dochodu oraz umowę o pracę, z których wynika, że jego średnie miesięczne wynagrodzenie z ostatnich trzech miesięcy wynosi 628,43 zł. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącego, został on wezwany do: nadesłania swojego zeznania podatkowego oraz żony za 2012 r., nadesłania zaświadczenia o posiadaniu przez jego żonę statusu osoby bezrobotnej i ewentualnym pobieraniu zasiłku, nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych Skarżącego i jego żony za ostatnie trzy miesiące, wskazania wysokości miesięcznych wydatków składających się na bieżące utrzymanie Skarżącego i jego żony (przedstawienie zestawienia miesięcznych dochodów i wydatków). W odpowiedzi na powyższe wezwanie Skarżący nadesłał swój PIT-40 za 2012 r. oraz PIT-11 żony, zaświadczenie o posiadaniu przez żonę statusu osoby bezrobotnej, wyciąg z rachunku bankowego żony, informacje o wysokości opłat za mieszkanie, zaświadczenie o obsłudze kredytu. Skarżący wskazał, że dochody netto jego żony wynoszą 844,44 zł, natomiast jego 628,43 zł plus ewentualne napiwki (Skarżący pracuje jako [...]), których wysokość wynosi od 100 do 500 zł miesięcznie. Wydatki natomiast wynoszą: czynsz - 465,09 zł, energia elektryczna - około 89 zł, gaz - 30 zł, TV i Internet - 67,73 zł, obsługa kredytu - 620,86 zł. Skarżący wskazał ponadto, że jego żona korzysta z pomocy dorosłego dziecka w zakresie wydatków na jedzenie i środki czystości. Wyjaśnił również, że złożył wniosek o wydanie wyciągów z rachunków bankowych, a jego żona wystąpiła do urzędu skarbowego o wydanie kopii zaznania podatkowego PIT-37 wraz załącznikiem PIT-O. Skarżący zobowiązał się wówczas złożyć te dokumenty zaraz po otrzymaniu. Postanowieniem z dnia 23 września 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia 30 września 2013 r. Skarżący złożył sprzeciw od postanowienia z dnia 23 września 2013 r. Do sprzeciwu dołączył uwierzytelnione kserokopie zeznania żony o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2012 r. PIT-37 oraz informacji o odliczeniach od dochodu (przychodu) i od podatku PIT/0. Ponadto przy piśmie z dnia 27 września 2013 r. Skarżący nadesłał wyciągi z jego rachunku bankowego w [...] za miesiące maj, czerwiec, lipiec i sierpień 2013 r., potwierdzające saldo 0 zł. Postanowieniem z dnia 30 października 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący zaskarżył postanowienie z dnia 30 października 2013 r. wnosząc zażalenie w piśmie z dnia 21 listopada 2013 r., w którym wniósł o jego uchylenie oraz uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. Po rozpoznaniu powyższego zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 19 lutego 2014 r., sygn. akt I FZ 491/13 uchylił zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 października 2013 r. przekazując mu niniejszą sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wskazanego postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że nie podziela stanowiska Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którym Skarżący nie wykazał wszystkich środków finansowych, którymi dysponuje, bowiem w budżecie Skarżącego i jego żony występuje nadwyżka dochodów nad wydatkami w kwocie 200 zł. Ponadto Skarżący może liczyć też na napiwki rzędu 500 zł miesięcznie, a jego żona, jak podano we wniosku o przyznanie prawa pomocy, w zakresie wydatków na jedzenie i środki czystości korzysta z pomocy dorosłego dziecka. W takiej sytuacji, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego posiadane przez Skarżącego i jego żonę środki finansowe w skromnym zakresie ale jednak mogą pozwolić na miesięczne utrzymanie, a to przeczy tezie Sądu pierwszej instancji o nierzetelności oświadczenia skarżącego o jego sytuacji materialnej. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał również, iż rozpoznając ponownie wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy tutejszy Sąd, chcąc oddalić ten wniosek, powinien ustalić w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) – zwanej dalej: "p.p.s.a.", iż Skarżący posiada majątek pozwalający mu na pokrycie kosztów postępowania. W przeciwnym wypadku Skarżącemu powinno być przyznane prawo pomocy. Następnie zarządzeniem z dnia 4 marca 2014 r. wezwano Skarżącego do złożenia wykazu posiadanego przez siebie majątku z uwzględnieniem stanu majątkowego osób pozostających ze stroną skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym, poprzez: a) wskazanie posiadanych lub zbytych w ciągu ostatnich dwóch lat nieruchomości lub ruchomości o wartości ponad 10.000 zł, b) wskazanie zasobów pieniężnych (oszczędności, papiery wartościowe), c) podanie innych informacji o przyczynach uniemożliwiających stronie skarżącej poniesienie kosztów sądowych, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Skarżący w piśmie z dnia 24 marca 2014 r. poinformował, iż jego sytuacja majątkowa wynikająca z dotychczas złożonych dokumentów w tym formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) nie uległa zmianie. Skarżący wskazał, iż nie nabywał w ostatnich dwóch latach żadnych ruchomości ani nieruchomości o wartości ponad 10.000 zł. Nie posiada oszczędności, akcji, obligacji, ani żadnych innych papierów wartościowych. Skarżący nie podał też żadnych nowych - poza dotychczas wskazanymi - okoliczności uniemożliwiających mu poniesienie kosztów sądowych. Skarżący załączył natomiast do swojego pisma zaświadczenie Urzędu Pracy W. z dnia 20 marca 2014 r., z którego wynika, iż żona Skarżącego jest osobą bezrobotną z prawem do pobierania do dnia 11 czerwca 2014 r. zasiłku dla bezrobotnych, oraz zaświadczenie z dnia 19 marca 2014 r. o wysokości uzyskiwanego przez siebie wynagrodzenia za pracę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, kierując się, na podstawie art. 190 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 lutego 2014 r. zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a). Zgodnie natomiast z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje tylko i wyłącznie, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zdaniem Sądu wykładnia systemowa prowadzi do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J. P. Tarno, Prawo ..., s. 320). W myśl art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą bowiem koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego, zasługiwał na uwzględnienie. W ocenie Sądu należy uznać za wiarygodne wyjaśnienia Skarżącego zawarte w formularzu PPF, a także w późniejszych pismach składanych w niniejszej sprawie, z których wynika iż Skarżący od ponad roku nie prowadzi działalności gospodarczej i pracuje na pół etatu uzyskując z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości – jak wynika z przedłożonego przez niego zaświadczenia – 652,65 zł netto miesięcznie. Nie posiada oszczędności ani majątku, który mógłby spieniężyć. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej. Żona Skarżącego jest osobą bezrobotną z prawem do zasiłku dla bezrobotnych. Z informacji przekazanych przez Skarżącego a znajdujących oparcie w przedstawionych przez niego dokumentach wynika również, że Skarżący na pokrycie bieżących zobowiązań przeznacza praktycznie całą kwotę swoich comiesięcznych dochodów oraz jego żony wynoszących łącznie 1.497,09 zł, wobec czego należało uznać iż nie jest on w stanie pokryć kosztu wpisu sądowego od jego skargi wynoszącego 8.372 zł. W konkluzji Sąd stwierdził, że zasadne jest przyznanie Skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym również ustanowienie doradcy podatkowego, o co wnosił Skarżący. Takie rozstrzygnięcie podyktowane jest przede wszystkim koniecznością realizacji gwarantowanego, w myśl art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, prawa do sądu. Ograniczenia natury finansowej i osobistej strony postępowania nie mogą bowiem uniemożliwiać kontroli, przez niezawisły sąd, działalności organów administracji publicznej. Ponadto w ocenie Sądu potrzeba ustanowienia dla Skarżącego profesjonalnego pełnomocnika, którego kosztu nie jest on w stanie pokryć samodzielnie wiąże się z wysokością zobowiązania podatkowego objętego zaskarżoną przez Skarżącego decyzją, która wynosi 837.192 zł. Z uwagi na powyższe Sąd, na podstawie art. 243, art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.