III SA/Wa 2/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Ciechomska-Florek, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Asesor WSA Hieronim Sęk (sprawozdawca), Protokolant Ewa Rutkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2008 r. sprawy ze skargi A.J. na postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia odwołania od decyzji określającej zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) stwierdza, że uchylone postanowienie nie może być wykonane w całości, 3) zasądza od Ministra Pracy i Polityki Społecznej na rzecz A.J. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych określił Przedsiębiorstwu Handlowo-Usługowemu "G." s.c. A. J., E. B. wysokość zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okres od października 2001 r. do grudnia 2002 r. oraz za okres od kwietnia do sierpnia 2003 r. Pismem z dnia 16 lipca 2007 r., podpisanym przez A. J., zostało wniesione odwołanie od powyższej decyzji do Ministra Pracy i Polityki Społecznej. Minister Pracy i Polityki Społecznej pismem z dnia [...] października 2007 r., skierowanym do A. J., E. B. P.H.U. "G." s.c., wezwał do przedłożenia dokumentu potwierdzającego uprawnienia A. J. do samodzielnego działania za stronę. Poinformował, że niedopełnienie tego wymogu w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, skutkować będzie pozostawienia podania bez rozpatrzenia, na podstawie art. 169 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Ordynacja Podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "O.p". Nadto, wskazał, iż złożenie wniosku może nastąpić także przez osobiste działanie strony, polegające na złożeniu podania zgodnie z wymogami art. 168 § 1 - 3 O.p. W odpowiedzi na wezwanie A. J. przy piśmie z dnia 25 października 2007 r. przesłała dokument pełnomocnictwa z dnia 15 lipca 1999 r., udzielonego jej przez E. B., podnosząc, iż jest to pełnomocnictwo ogólne do działania w imieniu i na rachunek P.H.U. "G." s.c. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2007 r., skierowanym do A. J., Minister Pracy i Polityki Społecznej, na podstawie art. 49 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 19997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 z póżn. zm.), powoływanej dalej jako "u.r.z.n", oraz art. 228 § 1 pkt 3 O.p. pozostawił odwołanie bez rozpatrzenia. W uzasadnieniu stwierdził, iż w jego ocenie przedstawione pełnomocnictwo, które zostało udzielone przez E. B. dla E. J. "do składania w swoim imieniu oświadczenia woli w zakresie nabywania praw i zaciągania zobowiązań w zakresie niezbędnym dla prawidłowego funkcjonowania Przedsiębiorstwa PHU "G." s.c. A. J. E. B." nie może być uznane za spełniające wymagania wskazane w wezwaniu z dnia 18 października 2007 r., wobec czego "zgodnie z dyspozycją art. 169 § 1 należało pozostawić je bez rozpatrzenia". W skardze z dnia 7 grudnia 2007 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, A. J.– Skarżąca w niniejszej sprawie, powołując się na działanie w imieniu PHU "G." s.c. A. J., E. B.-G., wniosła o uchylnie postanowienia z dnia [...] listopada 2007 r. i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Jej zdaniem postanowienie narusza: - interes prawny Skarżącej przez nieuzasadnione ograniczenie jej prawa do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...] lipca 2007 r.; - art. 865 § 1 w związku z § 2 i art. 866 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "K.c", przez przyjęcie, iż wniesienie przez wspólnika odwołania od decyzji nie stanowi zwykłych czynności spółki, do podejmowania których umocowany jest każdy ze wspólników. W uzasadnieniu skargi wywiodła, że stroną postępowania, które zostało zakończone decyzją z dnia [...] lipca 2007 r., była spółka cywilna, a nie jej wspólnicy w osobach A. J. i E. B.–G. Dla oceny skuteczności podejmowanych przez spółkę cywilną działań, konieczne zatem było odniesienie się do przepisów dotyczących reprezentacji spółki cywilnej wobec organów administracji. W ocenie Skarżącej przywołane przepisy Kodeksu cywilnego prowadzą do wniosku, że do reprezentowania spółki cywilnej uprawniony jest każdy jej wspólnik, który ma prawo podejmowania zwykłych czynności spółki w zakresie jej spraw. Dodała, że umowa spółki cywilnej z dnia 24 maja 1999 r., zawarta przez A. J. i E. B., upoważnia każdego wspólnika do reprezentowania spółki. Tym samym jej osoba uzyskała prawo do samodzielnego reprezentowania powstałej spółki oraz samodzielnego wykonywania czynności w jej imieniu w prowadzonym postępowaniu. Ponadto, Skarżąca zwróciła uwagę, że każdy ze wspólników spółki cywilnej może przedsięwziąć działania zachowawcze, do których należy zaliczyć wniesienie odwołania do decyzji. W odpowiedzi na skargę Minister Pracy i Polityki Społecznej wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko i nie podzielił zarzutów skargi. Stwierdził, że z dołączonej do skargi umowy spółki nie wynika, aby A. J. mogła samodzielnie występować w imieniu spółki przed organami administracji. Nadto, podniósł, że pełnomocnictwo z dnia 15 lipca 1999 r. dotyczy wyłącznie spraw cywilnych, do których nie należą sprawy związane z wpłatami na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, do których stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył, co następuje: skarga zasługiwała na uwzględnienie. Należało zauważyć, że zaskarżone postanowienie z dnia [...] listopada 2007 r. zostało wydane wobec A. J., nie zaś wyżej wskazanej spółki cywilnej. W tym przypadku stroną skarżąca była zatem ta osoba. Z tej przyczyny skarga z dnia 7 grudnia 2007 r. została potraktowana jako wniesiona przez A. J. w imieniu własnym. Przechodząc do oceny meritum sprawy w pierwszej kolejności zwrócić trzeba uwagę, że postanowienie będące przedmiotem skargi wydane zostało na podstawie art. 228 § 1 pkt 3 O.p. Ten przepis został przywołany we wstępie decyzji, który poprzedzał podjęte rozstrzygnięcie. Stanowi on, że organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia pozostawienie odwołania bez rozpatrzenia, jeżeli nie spełnia warunków wynikających z art. 222 O.p. Do warunków tych ustawodawca zaliczył: a) zawarcie w odwołaniu zarzutów przeciw decyzji, b) określenie istoty i zakresu żądania będącego przedmiotem odwołania oraz c) wskazanie dowodów uzasadniających to żądanie. Tego typu uchybień w stosunku do złożonego odwołania z dnia [...] lipca 2007 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej jednak nie wykazał w motywach zaskarżonego postanowienia. Co więcej, podnieść należy, ze nawet nie próbował tego czynić, gdyż w istocie jako powód podjętego rozstrzygnięcia powołał wyłącznie brak przedłożenia na wezwanie organu dokumentu potwierdzającego uprawnienie A. J. do samodzielnego działania za stronę, tj. spółkę cywilną PHU "G." A. J., E. B., w zakresie złożonego odwołania. Za takowy dokument organ ten nie uznał bowiem pełnomocnictwa z dnia 15 lipca 1999 r., które nadesłane zostało w odpowiedzi na wezwanie. Dodać również trzeba, że wskazana okoliczność, zdaniem Ministra, skutkowała pozostawieniem odwołania (z wadliwego sposobu zredagowania uzasadnienia można by wnosić, że "pełnomocnictwa") bez rozpatrzenia "zgodnie z dyspozycją art. 169 § 1" (O.p. – przypisek Sądu). Ten element uzasadnienia nie wyjaśnia przy tym powołanej w części wstępnej decyzji podstawy formalnoprawnej rozstrzygnięcia. Podstawą tą był, jak już wyżej podniesiono, art. 228 § 1 pkt 3 O.p. Natomiast art. 169 § 1 O.p. stanowi wyłącznie o możliwości i sposobie formułowania wezwania do usunięcia braków formalnych podania. Organ odwoławczy naruszył zatem dyspozycję art. 210 § 4 in fine w związku z art. 219 O.p. W żaden sposób nie wyjaśnił bowiem sposobu zastosowania podstawy prawnej rozstrzygnięcia w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy. Wada ta, w ocenie Sądu, nie mogła jednak mieć wpływu na wynik sprawy a to z tej przyczyny, że to nie niespełnienie wymogów przewidzianych w art. 222 O.p. było powodem pozostawienia odwołania bez rozpatrzenia, lecz jego braki formalne w zakresie wykazania uprawnienia do reprezentowania spółki cywilnej przez jednego ze wspólników. Odnosząc się do kwestii zasadności wystosowania ww. wezwania oraz oceny organu, iż nie zostało ono prawidłowo wykonane, Sąd stwierdza, że w przypadku strony postępowania administracyjnego będącej spółką cywilną (z taką sytuacją mieliśmy do czynienia w postępowaniu przed organem pierwszej instancji) wniesienie odwołania od decyzji wydanej w stosunku do spółki, która to decyzja określa wysokość zobowiązań we wpłatach na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych - wbrew stanowisku wyrażonemu w skardze - nie jest czynnością nagłą w rozumieniu art. 865 § 3 K.c. i nie zalicza się także do czynności z zakresu zwykłego zarządu. Wydanie takiej decyzji, zgodnie z art. 49 ust. 1 u.r.z.n. następuje na podstawie przepisów ustawy - Ordynacja podatkowa. W tej sytuacji adekwatny dla niniejszej sprawy jest pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 31 stycznia 2003 r., sygn. akt SA/Rz 1590/00 (LEX nr 102494), że prowadzenie postępowania podatkowego przekracza zakres zwykłych czynności spółki. Dlatego też w takim postępowaniu spółka cywilna nie może być reprezentowana przez pojedynczego wspólnika nie dysponującego uchwałą wspólników umocowującą go w ich imieniu do reprezentowania spółki, chyba że reprezentacja ta jest możliwa na podstawie samej umowy spółki. Pogląd ten podziela skład Sądu orzekający w niniejszej sprawie. Wobec zatem braku w aktach sprawy przekazanych organowi odwoławczemu dokumentów pozwalających na ocenę legitymacji wspólnika – A. J. do reprezentowania spółki cywilnej, której drugim wspólnikiem była E. B., zasadne i prawidłowe było wystosowanie w trybie art. 169 § 1 O.p. wezwania do uzupełnienia braku formalnego odwołania w tym zakresie. Wskazany przepis stanowi, że jeżeli podanie nie spełnia wymogów określonych przepisami prawa, organ podatkowy wzywa wnoszącego podanie do usunięcia braków w terminie 7 dni, z pouczeniem, że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia. W myśl natomiast art. 168 § 3 O.p. podanie wniesione pisemnie powinno być podpisane przez wnoszącego (z wyjątkami bez znaczenia dla niniejszej sprawy). Do podań zaś § 1 tego artykułu zalicza wprost odwołania. Brak zatem jednoczesnego wykazania wraz ze składanym podaniem, że osoba fizyczna - podpisująca podanie - może reprezentować podmiot, którego dotyczy podanie inny niż ona sama, skutkuje koniecznością żądania uzupełnienia istniejącego w tym zakresie braku. Zdaniem Sądu, w przedstawionym stanie prawnym nie powinno budzić wątpliwości, iż art. 169 § 1 O.p. znajduje zastosowanie także w postępowaniu przed organem odwoławczym. Stosując ten przepis, w razie nie usunięcia braków formalnych podania (między innymi odwołania i zażalenia) organ odwoławczy rozstrzyga w jego ramach, tj. wydaje postanowienie, o którym mowa w art. 169 § 4 O.p., na które przysługuje zażalenie (por. wyrok Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z dnia 30 maja 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 582/06, LEX nr 283295). Przepis ten nie czyni bowiem wyjątku w tym zakresie i nie różnicuje sposobu rozstrzygnięcia w zależności od tego, czy przedmiotem braków jest np. podanie wszczynające postępowanie, czy też mamy do czynienia z brakami podania będącego środkiem zaskarżenia (odwołaniem, zażaleniem), złożonym od nieostatecznego rozstrzygnięcia. W każdym ze wskazanych przypadków pozostawienie podania bez rozpatrzenia wymaga wydania postanowienia zaskarżalnego w drodze zażalenia. W konsekwencji należało stwierdzić, iż pozostawienie bez rozpatrzenia odwołania wniesionego przez A. J. powinno nastąpić - o ile byłyby ku temu podstawy w postaci nie uzupełnienia braków w wyznaczonym terminie - w trybie art. 169 § 4 O.p., nie zaś w ramach art. 228 § 1 pkt 3 O.p., powołanego w podstawie prawnej postanowienia. W takiej sytuacji wniesienie skargi do sąd administracyjnego musiało by poprzedzać wcześniejsze złożenia zażalenia na postanowienie, gdyż w przeciwnym razie skarga podlegałaby odrzuceniu jako wniesiona bez wyczerpania środków zaskarżenia, a więc niedopuszczalna - art. 58 § 1 pkt 6 w związku z art. 52 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.". W rozpoznanej sprawie możliwe jednak było merytoryczne rozpoznanie skargi, gdyż przedmiotem zaskarżenia stało się postanowienie wydane na podstawie art. 228 § 1 pkt 3 O.p., czyli postanowienie ostateczne kończące postępowanie, a więc mieszczące się w katalogu zawartym w art. 3 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Wprawdzie Sąd już wyżej uznał, iż przepis art. 228 § 1 pkt 3 O.p. nie mógł być zastosowany jako wynik niewykonania wezwania do usunięcia braków formalnych odwołania, ale wadliwość tego rodzaju nie niweczyła samej możliwości złożenia skargi na tak wydane postanowienie. Czym innym bowiem jest to, w oparciu o jaki przepis należało podjąć dane rozstrzygnięcie, a czym innym to, w oparciu o jaki przepis rzeczywiście orzekano. Tylko ta ostatnia okoliczność ma znaczenie dla oceny dopuszczalności drogi sądowej. W realiach rozpoznanej sprawy uchybienie art. 169 § 4 O.p. przez jego niezastosowanie (podobnie jak wadliwe oparcie wydanego postanowienia na dyspozycji art. 228 § 1 pkt 3 O.p.) nie mogło jednak skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia. W stanie faktycznym nie spełniona bowiem została jedna z przesłanek do wydania rozstrzygnięcia na tej podstawie prawnej, o czym niżej. W ocenie Sądu wadliwość zaskarżonego postanowienia tkwiła w tym, że organ odwoławczy nieprawidłowo ocenił, że złożenie pełnomocnictwa z dnia 15 lipca 1999 r. w terminie przewidzianym na usunięcie braków formalnych odwołania nie czyniło zadość wykazaniu, że osoba, która podpisała odwołanie (A. J.) mogła samodzielnie reprezentować spółkę cywilną PHU "G." A. J., E. B. Wprawdzie rację ma Minister Pracy i Polityki Społecznej twierdząc, iż bezpośrednio z samej treści tegoż pełnomocnictwa nie wynika, aby E. B. upoważniła A. J. do jednoosobowego reprezentowania spółki cywilnej, albo też by w sprawie, w której wydana została decyzja z dnia [...] lipca 2007 r. mogła jednoosobowo złożyć odwołanie. Jednakże organ ten nie dokonał analizy znaczenia rzeczonego pełnomocnictwa w zakresie skutków, jakie wynikają z tak sformułowanego pełnomocnictwa w aspekcie przepisów dotyczących spółki, zawartych w ustawie - Kodeks cywilny. Znaczenie tych przepisów dla rozpoznanej sprawy jest istotne, ale nie samo w sobie, jak wywodzono w skardze, lecz w powiązaniu z treścią pełnomocnictwa z dnia 15 lipca 1999 r. Zgodnie z art. 860 § 1 K.c. przez umowę spółki wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów. Każdy przy tym wspólnik jest uprawniony i zobowiązany do prowadzenia spraw spółki, o czym stanowi art. 865 § 1 K.c. W myśl natomiast § 2 zdanie pierwsze tego artykułu każdy wspólnik może bez uprzedniej uchwały wspólników prowadzić sprawy, które nie przekraczają zakresu zwykłych czynności spółki. Przywołane przepisy określają więc sposób prowadzenia spraw spółki. Czym innym jest natomiast reprezentowanie spółki. Do tej kwestii odnosi się art. 866 K.c. stanowiąc, że w braku odmiennej umowy lub uchwały wspólników każdy wspólnik jest umocowany do reprezentowania spółki w takich granicach, w jakich jest uprawniony do prowadzenia jej spraw. Z akt sprawy nie wynika, a przypomnieć należy, że Sąd wydaje wyrok na ich podstawie (art. 133 § 1 P.p.s.a.), aby na etapie postępowania odwoławczego przedłożona została umowa lub uchwała wspólników regulująca sposób reprezentowania spółki. W przesłanym natomiast pełnomocnictwie z dnia 15 lipca 1999 r. E. B., działając w charakterze wspólnika ww. spółki cywilnej upoważniła drugiego wspólnika tejże spółki – A. J. "do składania w swoim imieniu oświadczenia woli w zakresie nabywania praw i zaciągania zobowiązań w zakresie niezbędnym dla prawidłowego funkcjonowania Przedsiębiorstwa PHU "G." s.c. A. J. E. B.". W ocenie Sądu tak zakreślony zakres pełnomocnictwa, jak trafnie wskazywano w piśmie z dnia 25 października 2007 r., był bardzo szeroki i oznaczał, iż A. J. mogła prowadzić sprawy spółki samodzielnie, także w zakresie wykraczającym poza zwykłe czynności spółki. Skoro więc granice, w jakich wspólnik jest umocowany do reprezentowania spółki zależą od granic dozwolonego mu przez pozostałych wspólników prowadzenia spraw tejże spółki, to tym samym - przy braku odmiennych postanowień w tym zakresie (w umowie lub uchwale) - możliwość pełnego prowadzenia spraw spółki przez takiego wspólnika daje automatycznie także pełnię uprawnień do jednoosobowego jej reprezentowania. W rozpoznanej sprawie doszło zatem do naruszenia art. 187 § 1 O.p., zgodnie z którym organ jest obowiązany nie tylko zebrać, ale przede wszystkim w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Takiego pełnego rozpatrzenia zabrakło, gdyż w zaskarżonym postanowieniu poprzestano tylko na ogólnikowym stwierdzeniu, że dostarczone pełnomocnictwo nie stanowi o spełnieniu wymogów zawartych w wezwaniu do usunięcia braków formalnych odwołania. Nie poddano go natomiast ocenie w zakresie skutków, jakie wywołuje ono ze względu na dyspozycję art. 866 Kc. W konsekwencji naruszono również art. 191 O.p. poprzez sformułowanie wadliwej oceny sprowadzającej się do konkluzji, iż A. J. nie wykazała legitymacji do złożenia odwołania w imieniu spółki cywilnej Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowe "G." s.c. A. J., E. B. Te uchybienia procesowe, zdaniem Sądu, miały istotny wpływ na wynik sprawy i dlatego skutkowały uchyleniem zaskarżonego postanowienia. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ odwoławczy zobowiązany będzie potraktować odwołanie z dnia 16 lipca 2007 r. jako popisane przez osobę uprawnioną do reprezentowania ww. spółki cywilnej i dokonać jego merytorycznego rozpatrzenia. Uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie sąd uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. W razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, na podstawie art. 152 P.p.s.a., czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku. Wobec przedstawionego stanu faktycznego i prawnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w oparciu o wskazane przepisy orzekł jak w sentencji. Odnośnie do wniosku o zwrot kosztów, Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 200 P.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Do kosztów tych zalicza się między innymi koszty sądowe, w tym wpis, o czym stanowi art. 205 § 1 i art. 212 § 1 P.p.s.a. Wniosek o zwrot kosztów Sąd rozstrzygnął zatem w oparciu o wskazane przepisy, zasądzając na rzecz Skarżącej kwotę 100 zł, stanowiącą równowartość uiszczonego w sprawie wpisu sądowego.