III SA/Wa 2034/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Aneta Lemiesz, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko (sprawozdawca), Sędzia WSA Katarzyna Golat, Protokolant st. sekretarz sądowy Iwona Mazek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2012 r. spraw ze skarg A. A. S. Spółka Komandytowa na postanowienia Ministra Finansów z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] nr [...] w przedmiocie oddalenie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargi Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. prowadził postępowania egzekucyjne wobec Spółki Komandytowej "A." (dalej: Skarżąca, Spółka) na podstawie tytułów wykonawczych [...], [...] oraz [...] wystawionych przez wierzyciela - Urząd Gminy w K. Dwoma zawiadomieniami z dnia 9 grudnia 2009 r. i 22 stycznia 2010 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności zobowiązanej Spółki z rachunku bankowego w Banku [...] S.A. w W.. Ww. zajęcie zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności odpowiednio w dniu 15 grudnia 2009 r. i w dniu 3 lutego 2010 r., natomiast Skarżącej w dniu 29 grudnia 2009 r. i 1 lutego 2010 r. wraz z odpisami tytułów wykonawczych. Na powyższe czynności egzekucyjne Skarżąca wniosła do organu nadzoru skargi w trybie art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 2005, nr 229, poz. 1954 z późn. zm.) dalej: “u.p.e.a." W skargach zarzuciła naruszenie art. 80 § 1 - § 3 u.p.e.a. poprzez nieprawidłowe wskazanie w zawiadomieniach egzekwowanych obowiązków. Dwoma postanowieniami z dnia [...] maja 2010 r. Dyrektor Izby Skarbowej w G. oddalił ww. skargi uznając je za nieuzasadnione. Korzystając z przysługującego prawa Skarżąca wniosła zażalenia na powyższe rozstrzygnięcia organu nadzoru, żądając ich uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W treści zażalenia Spółka zarzuciła zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie art. 54 w związku z art. 80 § 1 -§3 u.p.e.a. ze względu na nieuzasadnione oddalenie skargi na czynność zajęcia rachunku bankowego oraz art. 124 §1 i §2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2000, Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) dalej: “k.p.a." w związku z art. 17 § 1 i art. 18 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe ich zastosowanie. Zdaniem Spółki zawiadomienia o zajęciu były wadliwe, gdyż m.in. nie wskazują z jakich tytułów powstały egzekwowane zobowiązania. Według Skarżącej dokonany przez wierzyciela zwrot kwot dochodzonych w egzekucji administracyjnej w zakresie należności głównej, bez odsetek i kosztów egzekucyjnych potwierdza tezę, że postępowanie egzekucyjne zostało nieprawidłowo wszczęte i prowadzone. Zasygnalizowała również, że wniosła zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne, które są przedmiotem odrębnych postępowań. W związku z przedstawionym stanem faktycznym, Skarżąca uważa, że postępowanie egzekucyjne było prowadzone na podstawie wadliwych tytułów wykonawczych, a w związku z tym podjęcie czynności egzekucyjnych było bezpodstawne. Minister Finansow po rozpatrzeniu zażalenia Skarżącej dwoma postanowieniami z dnia [...] maja 2011 r. utrzymał w mocy postanowienia organu I instancji. W uzasadnieniu wskazał, że w niniejszej sprawie, zgodnie z art. 7 u.p.e.a. został zastosowany jeden ze środków egzekucyjnych przewidzianych w art. 1a pkt 12 lit. a powołanej ustawy, tj. egzekucja z rachunku bankowego. Stosując ten środek organ egzekucyjny, na podstawie art. 80 powołanej ustawy, dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego. Podał, że z akt sprawy wynika, że odpowiednio w dniu 29 grudnia 2009 r. i w dniu 1 lutego 2009 r. Skarżącej zostały doręczone odpisy zawiadomień o dokonanym zajęciu rachunku bankowego wraz odpisami tytułów wykonawczych. Zdaniem organu czynność egzekucyjna została dokonana zgodnie z dyspozycją zawartą w art. 80 u.p.e.a. W przedmiotowej sprawie Minister nie dopatrzył się również uchybień formalnych w czynnościach organu egzekucyjnego. Wskazał, że druk zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem odpowiada wzorowi ustalonemu dla tego rodzaju druków w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541, z późn. zm.) dalej: “rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r.". Ww. zawiadomienia o zajęciu zostały podpisane przez uprawnionego pracownika organu egzekucyjnego oraz doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności i zobowiązanemu. Ponadto zdaniem organu nie znajduje potwierdzenia zarzut Skarżącej, iż "zastosowany środek nie wskazuje z jakich tytułów powstały egzekwowane zobowiązania". Organ stwierdził, że czynność polegająca na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonana, poprzez wystosowanie do dłużnika zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Forma oraz treść zastosowanych druków zawiadomień była zgodna z wzorem ustalonym z przywołanym rozporządzeniem Ministra Finansów. Formularze te zawierają dane znajdujące się w tytułach wykonawczych w zakresie w jakim zostały w tym druku przewidziane, a więc m.in. numer tytułu wykonawczego, kwotę należności głównej, okres, za który należność została ustalona lub określona, termin płatności, rodzaj i stopę odsetek. Zaznaczył, że podstawą prowadzenia egzekucji jest tytuł wykonawczy. Odpisy ww. tytułów wykonawczych Skarżąca otrzymała wraz zawiadomieniem o zajęciu konta bankowego, tj. w dniu 29 grudnia 2009 r. i w dniu 1 lutego 2010 r. Niezrozumiałe jest zatem kwestionowanie treści zawiadomienia o zajęciu ze względu na brak "sprecyzowania egzekwowanych obowiązków", gdy informacje zawarte w formularzu są zgodne z treścią danego tytułu wykonawczego. Minister podniósł ponadto, że powołanie się Spółki na toczące się postępowanie w sprawie zarzutów na postępowanie egzekucyjne pozostaje bez wpływu na ocenę prawidłowości dokonanej czynności egzekucyjnej, gdyż przedmiotem skargi może być jedynie wykonawcza czynność organu egzekucyjnego. Organ bada zatem czynność egzekucyjną pod względem zgodności z przepisami prawa, które regulują sposób i formę zastosowania danego środka egzekucyjnego. Nie mogą być przedmiotem postępowania w sprawie skargi na czynności egzekucyjne inne kwestie podlegające rygorom odrębnych postępowań. Stąd sygnalizowana wadliwość tytułu wykonawczego jest okolicznością, która nie podlega rozpoznaniu w postępowaniu ze skargi na czynność egzekucyjną, bowiem wykracza poza jego zakres przedmiotowy. Minister wyjaśnił, że zgodnie z ogólną regułą postępowania administracyjnego zawartą w art. 19 k.p.a. organy administracji publicznej zobligowane są do przestrzegania z urzędu swojej właściwości miejscowej i rzeczowej. Wydanie orzeczenia z pominięciem wskazanej tym przepisem zasady stanowiłoby rażące naruszenie prawa, a w konsekwencji prowadziłoby do konieczności wyeliminowania z obrotu prawnego takiego orzeczenia, w trybie art.156 § 1 pkt 1 k.p.a. Końcowo wyjaśnił, że stosownie do regulacji zawartej w art. 26 u.p.e.a. egzekucja administracyjna zostaje wszczęta na wniosek i na podstawie wystawionego przez wierzyciela tytułu wykonawczego. Prawidłowość wszczęcia i prowadzenia egzekucji oceniana jest w postępowaniu w trybie art. 34 u.p.e.a. Z akt sprawy wynika, że kwestie dotyczące zarzutów zgłoszonych przez Skarżacą w trybie art. 33 u.p.e.a są przedmiotem odrębnego postępowania. Materiał dowodowy potwierdza, że orzeczenie w sprawie zarzutów nie zostało dotychczas wydane. W świetle powyższego kwestionowanie przez Spółkę dokonanej czynności egzekucyjnej ze względu na wadliwość tytułu wykonawczego w tym postępowaniu jest nieuprawnione. Skarżąca nie zgadzając się z powyższym złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargi, w których wniosła o uchylenie postanowień Ministra Finansów. Zaskarżonym postanowieniom zarzuciła naruszenie: art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. - w związku z art. 18 i art. 54 u.p.e.a. poprzez błędne zastosowanie polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy wadliwego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w G., art. 54 § 1, § 5 i § 6 w związku z art. 80 §1 - §3 u.p.e.a. poprzez bezzasadne nieuwzględnienie skargi przez organy I i II instancji, w sytuacji gdy Skarżąca wykazała, że organ egzekucyjny sprzecznie z prawem zajął wierzytelność z rachunku bankowego, art. 124 § 1 i § 2 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe ich zastosowanie polegające na wadliwym uzasadnieniu postanowień organów I i II instancji. W uzasadnieniu powtórzyła argumentację zawartą w zażaleniu na postanowienia organu I instancji. Wskazała ponadto, że w jej ocenie w przedmiotowej sprawie powinno zostać przeprowadzone postępowanie uzupełniające w zakresie dowodów - trzech tytułów wykonawczych o nr [...]. [...], [...], w związku z niezgodnym z prawem wszczęciem i prowadzeniem egzekucji. Skarżąca powołała się na rozstrzygnięcia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G., którymi orzeczono o uchyleniu postanowień wydanych przez wierzyciela i przekazaniu spraw do ponownego rozpoznania. W tej sytuacji, zdaniem Skarżącej, prowadzenie egzekucji na podstawie wadliwie wystawionych tytułów wykonawczych było nieuzasadnione. W ocenie Skarżącej w postępowaniu w sprawie skargi na czynności egzekucyjne organ winien ustalić istnienie obowiązku i w przypadku stwierdzenia takiego faktu odstąpić od czynności egzekucyjnych. W odpowiedzi Minister Finansów wniósł o oddalenie skarg podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Kontrola działalności administracji publicznej dokonywana przez sądy administracyjnych sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Zgodnie z art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm; powoływanej dalej jako p.p.s.a.). Sąd orzeka na podstawie akt sprawy; rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Aby wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżony akt konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.). Skarga podlega uwzględnieniu także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie Sąd takich naruszeń prawa w działaniach organów administracji publicznej nie stwierdził. Zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Przez czynność egzekucyjną - zgodnie z art. 1a pkt 2 u.p.e.a., rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Jednym ze środków egzekucyjnych - zgodnie z art. 1a pkt 12 tej ustawy - jest m.in. egzekucja z rachunku bankowego. Owe działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (jak wywodzą autorzy - R. Hauser, Z. Leoński, A. Skoczylas - Postępowanie egzekucyjne w administracji, Wyd. C. H. Beck, wyd. 3 s. 151), to czynności faktyczne (a nie akty prawne) organu egzekucyjnego, których ze względu na różnorodność tych działań, ustawodawca nie precyzuje. Ponieważ już samo pojęcie czynności egzekucyjnych nie jest jednoznaczne i w doktrynie bywa rozumiane wąsko lub szeroko, właściwe będzie odwołanie się do autorytetu znawców tematyki egzekucyjnej (System egzekucji administracyjnej pod redakcją J. Nieszczyporuka, S. Fundowicza i J. Radwanowicz - Wyd. CH Beck, W-wa 2004, s. 237 i następne). Przyjmując za jednym z autorów - Zb. R. Kmiecikiem, Sąd podziela pogląd, że kryterium celu, któremu służą czynności egzekucyjne, pozwala na wyodrębnienie czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych (czynności przygotowawcze, dokonywane przed wszczęciem egzekucji, tj. przed doręczeniem odpisu tytułu wykonawczego) oraz czynności zmierzających do zrealizowania środków egzekucyjnych (czynności wykonawcze, dokonywane po wszczęciu egzekucji, tj. po doręczeniu odpisu tytułu wykonawczego). Za szeroko rozumiane czynności egzekucyjne uznają autorzy powołanej wyżej publikacji - wszelkie czynności, których całokształt składa się na postępowanie egzekucyjne: czynności przygotowawcze; czynności wykonawcze o charakterze oświadczeń procesowych; oraz czynności wykonawcze mające charakter faktyczny. Każdej z ww. podstawowych grup tych czynności odpowiada charakterystyczny dla niej środek prawny, którego celem jest kontrola (zakwestionowanie) dokonanych czynności. I tak czynności przygotowawcze można "zneutralizować" przy pomocy zarzutu. Środkiem weryfikacji czynności wykonawczych o charakterze oświadczeń procesowych zmierzających do zrealizowania środka egzekucyjnego jest przede wszystkim zażalenie. Natomiast środkiem prawnym dla kwestionowania wykonawczych czynności faktycznych - jest skarga na czynności egzekucyjne. W orzecznictwie i piśmiennictwie przyjmuje się, że skarga na czynności egzekucyjne służy wyłącznie na czynności o charakterze faktycznym i to tylko takie, które nie mogą być zaskarżone poprzez inny środek prawny przewidziany w ustawie (zarzuty, zażalenia na postanowienia, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji) albo w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie pozwu do sądu (por. R. Hauser i Z. Leoński - Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji -W. 1992 r. s. 84., wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2000 r., sygn. akt III SA 827/99, LEX nr 43032, wyrok NSA z dnia 12 stycznia 1999 r. sygn. akt III SA 4503/97, ONSA 2000/1/20, wyrok WSA z dnia 22 stycznia 2004 r., sygn. akt III SA 1503/03 - LEX nr 113578). Za niedopuszczalną uznaje się sytuację, w której występowałaby konkurencyjność środków służących ochronie praw zobowiązanego, mających prowadzić w wyniku ich uwzględnienia do jednakowych skutków procesowych (R. Suwała: glosa do wyroku NSA z dnia 8 sierpnia 1997 r. sygn. I SA/Wr 1243/96, OSP 1998, nr 4, s. 206). Oznacza to, że skarga na czynności egzekucyjne nie przysługuje w sytuacjach, gdy ustawa przewiduje inne środki zaskarżenia (zarzuty, zażalenia na postanowienie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji). Skarga nie przysługuje na czynności procesowe polegające na wydawaniu aktów administracyjnych, władczo rozstrzygających o prawach i obowiązkach uczestników postępowania egzekucyjnego, np. postanowienia. Jeżeli bowiem dana czynność objęta jest możliwością zaskarżenia jej w drodze innego środka zaskarżania, to nie ma podstaw do uznania, że służy na nią skarga w rozumieniu przepisu art. 54 u.p.e.a. Tym samym w skardze można podnieść okoliczności, które nie są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia. Skoro więc - jak to wynika z zarzutów skargi Skarżąca domagała się w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. uwzględnienia żądań stanowiących podstawę zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, określonych w art. 33 pkt 10 u.p.e.a., (niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji oraz wadliwe wystawienie tytułów wykonawczych), to te właśnie gwarancje przewidziane w odrębnych środkach zaskarżenia, wykluczały możliwość ich zwalczania w poprzez skargę na czynności egzekucyjne. Prawidłowo więc organ, badając w tym postępowaniu przesłanki skargi, wskazał na wadliwość tego zarzutu. Prezentowane wyżej stanowisko, potwierdza też praktyka orzecznicza NSA, np. w wyroku z 22.09.2010 sygn. II FSK 568/09 (LEX nr 745753). Podlegały natomiast badaniu, w trybie określonym w art. 54 u.p.e.a., czynności faktyczne związane z zajęciem rachunku bankowego, w tym prawidłowość zawiadomienie Skarżącej o zajęciu. Należało zatem ocenić, czy działania organu egzekucyjnego zgodne były z art. 80 u.p.e.a. Zgodnie z art. 80 u.p.e.a., organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego. W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie, organ egzekucyjny dokonując zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, nie naruszył art. 80 u.p.e.a. Z akt sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. na podstawie tytułów wykonawczych wierzyciela o nr [...], [...] oraz [...] obejmujących podatek od nieruchomości wszczął postępowania egzekucyjne wobec Skarżącej poprzez doręczenie do Banku [...] S.A. zawiadomień o zajęciu wierzytelności. Z akt sprawy wynika także, iż odpis powyższych tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniem doręczono Skarżącej w dniu 15 grudnia 2009 r. (dot. tytułów wykonawczych nr [...], [...]) oraz w dniu 3 lutego 2010 r. (dot. tytułu nr [...]). Tak więc czynność egzekucyjna polegająca na zajęciu rachunku bankowego dokonana zastała w sposób prawidłowy. Zajęcie to słusznie zatem, zostało uznane przez Ministra Finansów za dokonane w sposób prawidłowy, zgodnie z przepisami regulującymi tryb postępowania przy stosowaniu powyższego środka egzekucyjnego. Druk zajęcia odpowiada wzorowi określonemu dla tego rodzajów druków w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. Zawiadomienia o zajęciu zostały podpisane przez uprawnionego pracownika organu egzekucyjnego oraz doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności i zobowiązanemu. Odnosząc się natomiast do zarzutu Skarżącej, iż zawiadomienie nie zostało należycie wypełnione, gdyż nie wskazuje z jakich tytułów powstały egzekwowane zobowiązana stwierdzić należy, że nie znajduje on potwierdzenia w aktach niniejszej sprawy. Zauważyć bowiem należy, że forma jak i treść zastosowanych druków zawiadomień są zgodne z wzorem ustalonym z ww. rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. Formularze te zawierały dane znajdujące się w tytułach wykonawczych w zakresie w jakim zostały w tym druku przewidziane, zawierały m.in. numer tytułu wykonawczego, kwotę należności głównej, okres, za który należność została ustalona lub określona, termin płatności, rodzaj i stopę odsetek. Podkreślić należy, że podstawą prowadzenia egzekucji jest tytuł wykonawczy. Odpisy ww. tytułów wykonawczych Skarżąca otrzymała wraz zawiadomieniem o zajęciu konta bankowego, tj. w dniu 29 grudnia 2009 r. jak i w dniu 1 lutego 2010 r. W związku z powyższym, skoro informacje zawarte w formularzu zajęcia (zawiadomienia o zajęciu) są zgodne z treścią danego tytułu wykonawczego uznać należy, że zawiadomienia o zajęciu były sporządzone prawidłowo. Z kolei zarzuty dotyczące wadliwości wystawienia tytułów wykonawczych podnoszone być mogą w trybie art. 33 u.p.e.a., dlatego nie podlegały rozpoznaniu w trybie skargi na czynności egzekucyjne. Sąd nie uznał również zasadności zarzutu naruszenia art. 124 k.p.a., gdyż organy prawidłowo uzasadniły wydane postanowienia. Z uwagi na powyższe Sąd uznając skargę za nieuzasadnioną oddalił ją na podstawie art. 151 p.p.s.a.