III SA/Wa 204/16

10/6/2016 r. Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Marcin Piłaszewicz na posiedzeniu niejawnym w dniu 10/6/2016 r. po rozpoznaniu wniosku F. sp. z o.o. o zmianę postanowienia z 7 marca 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy "poprzez przyznanie tego prawa w zakresie częściowym, tj. zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi" w sprawie ze skargi F. sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] /11/2015 r Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2013 r p o s t a n a w i a odmówić zmiany postanowienia z 7 marca 2016 r., III SA/Wa 204/16 Skarżąca – F. Sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w W. (dalej jako Strona lub Skarżąca) wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu wskazała, że nie ma kapitału zakładowego, nie ma środków trwałych i innego majątku, na rachunkach bankowych posiada kwotę około 2.500 zł, która została zajęta przez organ egzekucyjny, zaś za ostatni rok bilansowy (2015r.) poniosła stratę w wysokości 1.076,17 zł. Następnie, w wykonaniu wezwania referendarza sądowego do podania dodatkowych informacji dotyczących sytuacji finansowej, Skarżąca wyjaśniła w piśmie z dnia 25 lutego 2016 r., że obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej, nie zatrudnia pracowników oraz został złożony wniosek o ogłoszenie jej upadłości likwidacyjnej. Skarżąca przedstawiła również następujące dokumenty: bilans na dzień 31 grudnia 2015 r., rachunek zysków i strat za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2015 r., zestawienie obrotów i sald wybranych kont, zestawienie sprzedaży za 2014 rok, bilans na dzień 31 grudnia 2014 r., rachunek zysków i strat za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2014 r. oraz wyciągi z rachunku bankowego za miesiące grudzień 2015 r. oraz styczeń i luty 2016 r. Postanowieniem z dnia 7 marca 2016 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wskazując w uzasadnieniu, że Skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej: "p.p.s.a." Pismem z dnia 17 marca 2016 r. Skarżąca złożyła sprzeciw od ww. orzeczenia referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z 20 kwietnia 2016 r., utrzymał w mocy orzeczenie referendarza sądowego i przyjął, że zapobiegliwości i przezorności w zakresie gospodarowania środkami finansowymi należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Oceniając sytuację finansową Skarżącej na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych Sąd doszedł do wniosku, że nie wykazała ona, iż spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd uznał, ze bez znaczenia dla wyniku postępowania o prawo pomocy był końcowy wynik finansowy Skarżącej za 2015 rok. Zdaniem Sądu, strata na poziomie 1.076,17 zł. ma wymiar, przed wszystkim, bilansowy. Skarżąca nie uprawdopodobniła też podnoszonej przez siebie okoliczności wystąpienia z wnioskiem do Sądu o ogłoszenie jej upadłości likwidacyjnej, ani wyniku ewentualnego postępowania sądowego zainicjowanego takim wnioskiem. Nadto dopłaty mogą być wykorzystane także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Spółka, we wniosku o zmianę postanowienia referendarza sądowego z 7 marca 2016 r. podniosła, że uiściła opłatę, o którą została wezwana w postępowaniu przed SR dla W. sygn.[...] . Dolegliwość uiszczenia tej opłaty powinna zostać wzięta pod uwagę przy ocenie wniosku o prawo pomocy. Powołała się, oprócz złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, także na "nagłe załamanie sytuacji finansowej komplementariusza Skarżącej, tj. Spółki F. Sp. z o.o.". Nagła zmiana sytuacji finansowej komplementariusza ma być okolicznością uzasadniającą udzielenie prawa pomocy. Skarżąca dołączyła do "wniosku o zmianę..." dowód uiszczenia wpisu w kwocie 170 zł w postepowaniu przed SR dla W. . Nadto uiściła wpis od skargi w kwocie 44392 zł. Referendarz sądowy wskazuje, że zgodnie z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 - dalej "p.p.s.a."), postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 listopada 2012 r. o sygn. akt II OZ 1017/12 oraz z dnia 4 kwietnia 2013 r. o sygn. akt II OZ 204/13). Zmiana okoliczności w postępowaniu w sprawie przyznania prawa pomocy powinna dotyczyć zaś stanu majątkowego strony i jej możliwości płatniczych. Ocena zaistnienia takiej zmiany jest zazwyczaj możliwa tylko przy czynnym udziale strony skarżącej i wykazaniu przez nią, zarówno za pomocą dokumentów jak i oświadczeń, iż okoliczności na podstawie, których orzekał sąd w poprzednim postępowaniu w sprawie prawa pomocy, uległy zmianie. Stosownie do treści art. 258 § 2 pkt. 7 p.p.s.a. w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy referendarze sądowi posiadają kompetencję do wydawania na posiedzeniu niejawnym postanowień, co do przyznawania lub odmowy przyznania prawa pomocy. Użyty przez ustawodawcę zwrot "czynności w zakresie przyznania prawa pomocy wykonuje referendarz sądowy" (art. 258 § 1 p.p.s.a.) oraz niedookreślony zwrot "do czynności, o których mowa w § 1, należą w szczególności" (§ 2 p.p.s.a.) wraz z wymienieniem, ale przykładowym, wykonywanych czynności (art. 258 § 1 pkt. 7 p.p.s.a.), obejmuje wszystkie rozstrzygnięcia, jakie mogą zapaść w przedmiocie prawa pomocy, a więc także rozstrzygnięcie dotyczące zmiany uprzednio podjętego. Skoro regułą jest, że to referendarz sądowy rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy (został wyposażony w generalną kompetencję do rozpoznawania wniosku o prawo pomocy) to kompetencja ta obejmuje uprawnienie do dopasowania podjętego rozstrzygnięcia z uwzględnieniem zmienionych okoliczności sprawy. Możliwość zmiany postanowienia jest bowiem niczym innym jak tylko narzędziem procesowym służącym dostosowaniu orzeczenia do sytuacji strony. Skoro zakres działania referendarza sądowego zakreślony w art. 258 § 2 pkt. 7 p.p.s.a. obejmuje możliwość zmiany podjętego postanowienia w przedmiocie o prawo pomocy w trybie art. 165 p.p.s.a., to postanowienie takie powinno być zaskarżane sprzeciwem z art. 259 p.p.s.a. Tym samym referendarz sadowy nie podziela poglądu, zgodnie z którym od postanowienia referendarza wydanym w trybie "uchylenia/zmiany wskutek zmiany okoliczności sprawy" przysługuje bezpośrednio zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. art. 165, w zw. z art. 167a §1 p.p.s.a.). Fakt, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 18 listopada 2005 r., II OZ 877/05 (oraz z 13 września 2012 r., I Fz 286/12) uznał, że postanowienia referendarza sądowego mające walor prawomocnych orzeczeń sądu (art. 259 p.p.s.a.) mogą być uchylane i zmieniane jedynie postanowieniami wojewódzkiego sądu administracyjnego wydanymi na podstawie art. 165 p.p.s.a., jako, że poglądy NSA dotyczyły nieobowiązującego już stanu prawnego i odmiennej treści przepisów prawa, nie ma wpływu na rozstrzygniecie niniejszej sprawy. Przenosząc powyższe rozważania - zarówno z części "materialnej", jak i dotyczące "właściwości" - na grunt rozpoznawanej sprawy podkreślić należy, że Skarżący wniósł o zmianę postanowienia z 7 marca 2016 r., w żaden sposób nie wykazując jednak zmiany okoliczności sprawy, na podstawie których żąda zmiany przedmiotowego postanowienia. Okolicznością tą nie jest "załamanie się sytuacji majątkowej komplementariusza Spółki skarżącej", ponieważ fakt ten, pomimo dysponowania przez Stronę profesjonalną pomocą prawną, nie został wykazany – niezależnie już od tego, że przyczyną odmowy przyznania Skarżącej prawa pomocy było r ó w n i e ż niewykazanie jej kondycji finansowej i niewykazanie przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Okolicznością uzasadniającą zmianę postanowienia z 7 marca 2016 r. nie jest też fakt uiszczenia wpisu w sprawie [...] , ponieważ, z uwagi na zadeklarowane i przedstawione w postanowieniu z 7 marca 2016 r. elementy stanu faktycznego, świadczy to o zdolności Strony do wygospodarowania środków finansowych. Przede wszystkim jednak deklaracjom Strony o niezdolności uiszczenia wpisu od skargi w sprawie, czy tez o skutkach załamania się sytuacji majątkowej" zdaje się przeczyć fakt uiszczenia przez nią tego wpisu w wysokości 44392, - zł (wpis w rejestrze Opłat Sądowych WSA, poz. 12670 z 4.05.2016). To wszystko sprawia, że brak jest podstaw do stwierdzenia, że obecna sytuacja finansowa Skarżącej uzasadnia przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, a tym samym zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. Z tej przyczyny referendarz sądowy, na podstawie art. 165, art. 167a § 1, art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.