III SA/Wa 2077/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Śledzik, po rozpoznaniu w dniu 28 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2015 r. Nr [...] w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług kwoty podatku do zapłaty za miesiące od marca do września 2012 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca A. K. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Powołała się m. in. na fakt zajęcia konta bankowego oraz konieczność ratalnej spłaty zaległości podatkowych. Wskazała, że źródłem jej utrzymania jest działalność gospodarcza, z której uzyskuje ok. 4.000 zł oraz wynagrodzenie za pracę wynoszące ok. 2.000 zł. Dodatkowo syn otrzymuje rentę po zmarłym ojcu w wysokości 420 zł. Skarżąca wskazała, że po uregulowaniu płatności z tytułu układów ratalnych pozostaje jej kwota ok. 1.000 zł, z której zmuszona jest utrzymać siebie i dorastającego syna. Skarżąca przedstawiła deklaracje VAT-7, zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego, tytuły wykonawcze, zeznanie podatkowe, decyzje w sprawie układów ratalnych. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca wskazała, że jej wynagrodzenie za pracę również zostało zajęte. Przedstawiła dokumenty dotyczące wydatków, w których partycypuje w zakresie utrzymania domu należącego do jej matki. Jednocześnie wśród tych wydatków wymieniła podatek od nieruchomości (100 zł), ubezpieczenie domu (150 zł), opłaty za wodę (425 zł), gaz (400 zł), telefon (140 zł), dojazdy syna do szkoły (55 zł), lekarstwa (100 zł). Skarżąca podkreśliła, że z uwagi na zajęcie konta bankowego i wynagrodzenia za pracę nie ma aktualnie środków do życia. Przedłożyła zaświadczenie o wynagrodzeniu, zestawienie przychodów i kosztów za 2015 r., decyzje w sprawie układów ratalnych, zawiadomienia o zajęciu, tytuły wykonawcze, wyciągi bankowe. Referendarz Sądowy postanowieniem z dnia 5 października 2015 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z dnia 14 października Skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu wskazała, iż egzekucje i zajęcia związane z zaległościami z tytułu należności publicznoprawnych znajdują potwierdzenie w przedstawionej przez Skarżącą dokumentacji. Zajęciu podlegają zarówno rachunki bankowe Skarżącej jak i wynagrodzenie za pracę. W takiej sytuacji nie ma faktycznej możliwości dysponowania tymi środkami — co potwierdzają złożone dokumenty. Po uiszczeniu comiesięcznych opłat (np. za media) pozostaje Skarżącej do dyspozycji jedynie kwota ok. 1 000 zł, za którą musi utrzymać siebie oraz dorastającego syna. Skarżąca nie miała możliwości przewidzieć z odpowiednio dużym wyprzedzeniem kiedy zrodzi się obowiązek uiszczenia odpowiedniej kwoty tytułem wpisu od skargi. Zdaniem Skarżącej skoro sama egzekucja prowadzona przez organ administracyjny i związane z nią zajęcia, skutkujące utratą możliwości dysponowania niemal całością uzyskiwanych dochodów, nie stanowią wystarczającej przesłanki do zwolnienia od konieczności uiszczenia wpisu to oznacza to faktyczne wyłączenie możliwości skutecznego zaskarżenia decyzji do sądu administracyjnego. Skarżąca nie zgodziła się z argumentacją Referendarza, iż obroty jakie osiągała z tytułu działalności mogły pozwolić na wygospodarowanie środków potrzebnych do uiszczenia wpisu. Zaznaczyła, iż koszt uzyskania przychodu w prowadzonej przez Skarżącą działalności był niższy niż sam przychód, już jednak w roku bieżącym, tj. do lipca 2015, działalność przyniosła znaczne straty - przychód 107 599,18 zł zaś koszt jego uzyskania 153 887,18. Zdaniem Skarżącej nie można w związku z tym uznać, że prowadzona działalność generowała lub generuje dochody pozwalające na uiszczenie wpisu — gdyż ściślej rzecz biorąc działalność ta nie generuje żadnych dochodów. Nie zgodziła się z rozstrzyganiem przez Referendarza o aktualnej możliwości ponoszenia kosztów sądowych na podstawie okoliczności przeszłych (sytuacji ekonomicznej z poprzednich lat). Zwłaszcza, że "w międzyczasie" sytuacja ekonomiczna Skarżącej uległa dramatycznemu pogorszeniu. Jak wskazała w piśmie z dnia 22 sierpnia 2015, wykonanie zaskarżonej decyzji przez Dyrektora Izby Skarbowej ze skutkiem natychmiastowym pozbawiło Skarżącą nie tylko możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej, ale także i spłacania dotychczasowych zaległości oraz niemal całkowicie pozbawiło środków do życia. W powyższych okolicznościach w ocenie Skarżącej trudno jest zrozumieć, w jaki dodatkowy sposób mogłaby się pogorszyć jej sytuacja ekonomiczna i jednocześnie w jaki sposób miałaby wygospodarować środki na uiszczenie wpisu od wniesionej skargi. Do sprzeciwu Skarżąca dołączyła wydruki wyciągów z rachunku bankowego o numerze " [...] za okres lipiec 2015- wrzesień 2015. Skarżąca podniosła, iż ten rachunek bankowy także podlega zajęciu przez Urząd Skarbowy W. , a dodatkowo nie znajdują się na nim jakiekolwiek środki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. postanowienia z dnia 5 października 2015 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Zgodnie z art. 2 ustawy ustawą z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015r. poz. 658) do postępowań w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy zainicjowanych przed dniem 15 sierpnia 2015 r. stosuje się przepis art. 260 P.p.s.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji wprowadzonej powołaną ustawą. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W odniesieniu do meritum sprawy Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, nie publ.) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Przy rozpoznawaniu niniejszego wniosku o przyznanie prawa pomocy należało wziąć również pod uwagę, że na obecnym etapie jedynym kosztem postępowania sądowego, który Skarżąca musi ponieść, jest koszt wpisu od skargi w wysokości 2.000 zł. Okoliczności przedstawione przez Skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z akt nie pozwalają uznać, że sytuacja Skarżącej uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Jak wynika z oświadczeń i dokumentów nadesłanych przez Skarżącą, pomimo kłopotów z zadłużeniem i przymusowym zajęciem rachunków bankowych, osiągnęła w 2014 r. z samej działalności gospodarczej przychód w wysokości 439.500,11 zł. Koszty jego uzyskania wyniosły natomiast 401.367 zł. W okresie styczeń-lipiec 2015r. wielkości te kształtowały się na poziomie odpowiednio 107.599,18 zł i 153.887,18 zł. W niniejszej sprawie Skarżąca wskazała na okoliczności jak: zajęcie w postępowaniu egzekucyjnym rachunku bankowego, wynagrodzenia za pracę i renty rodzinnej oraz konieczność spłaty w ratach zaległości z tytułu podatku od towarów i usług, podatku dochodowego od osób fizycznych i podatku od spadków i darowizn. Znajdują one odzwierciedlenie w szeregu złożonych przezeń dokumentów w postaci zawiadomień o zajęciu, tytułów wykonawczych, decyzji udzielających ulgi w spłacie zaległości podatkowych. Sąd jednak zauważa, że z wymienionych dokumentów wynika, że na rachunki te wpływają i przelewane są pomiędzy nimi określone środki pieniężne (tytułem przelewu) stanowiące o zasileniu kont Skarżącej. Skarżąca w dniu 6 lipca 2015 r. dokonała wpłaty własnej na swój rachunek [...] w kwocie 17.900 zł; Skarżąca ze swoich rachunków dokonuje płatności, jak również wypłaca gotówkę (przykładowo w dniu 15 czerwca 2015 r, dokonała przelewu na rachunek kancelarii adwokackiej w kwocie 1.107 zł); Na rachunki Skarżącej wpłacane są też przez inne podmioty środki pieniężne, tytułem rozliczeń ze Skarżącą. Zauważyć też należy, iż Skarżąca pomimo wykazywanych trudności finansowych nadal "obraca" środkami wielokrotnie przewyższającymi wysokość kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Oceniając zaś przesłanki przyznania prawa pomocy Skarżącej, należy odnieść się przede wszystkim do osiąganego przez nią przychodu i rozmiaru prowadzonej działalności gospodarczej. W obrocie gospodarczym jak bowiem słusznie podkreśla się w judykaturze przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2013r., sygn. akt I FZ 327/13). Podkreślić też należy, że instytucja prawa pomocy stanowi pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien najpierw poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero wówczas – gdy tak zgromadzone środki okażą się niewystarczające – może skutecznie złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z taką sytuacją z całą pewnością nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie, na co wskazują powyższe ustalenia. Reasumując zdaniem Sądu w opisanym stanie faktycznym sprawy odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie pozbawi Skarżącą konstytucyjnego prawa do sądu, gdyż posiada ona wystarczające dochody na pokrycie kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Końcowo stwierdzić też należy, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy. Oznacza to, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia, bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r.( sygn. akt II OZ 318/05 niepubl.), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest "wybitnie" niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Jak już stwierdzono wcześniej, w sytuacji Skarżącej okoliczności takie nie występują. Z tych wszystkich względów uznać należało, że Skarżąca nie wykazała, iż jej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zasługuje na uwzględnienie. W tej sytuacji na Sąd, mając na uwadze, art. 243 § 1 w związku z art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.