III SA/Wa 2108/14

15 października 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Nasierowska, po rozpoznaniu w dniu 15 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2007 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Skarżąca – P. sp. z o.o. z siedzibą w W. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wyjaśniła, że nie zdołała sporządzić bilansu, ani rachunku zysków i strat z uwagi na brak swobodnego dostępu do dokumentacji finansowej. Dokumenty te są bowiem zabezpieczone przez Prokuraturę Okręgową w P. Skarżąca przedstawiła zarządzenie o odmowie wyrażenia zgody na udostępnienie akt sprawy. Podniosła, że od września 2012 r. nie prowadzi faktycznie działalności gospodarczej, w związku z tym w latach 2013-2015 nie osiągnęła przychodów i nie poniosła kosztów. Na dowód tego przedłożyła zaświadczenie o zaliczkach i obrotach, wyciąg bankowy, deklaracje VAT. Wskazała, iż nie posiada wierzytelności. Podała wysokość ciążących na niej zobowiązań podatkowych, podkreślając, iż postępowania egzekucyjne ich dotyczące zostały umorzone. Nadto na członków zarządu została przeniesiona odpowiedzialność za te zaległości. Skarżąca wyjaśniła, że nie ma możliwości pozyskania środków w drodze dopłat, gdyż obecni udziałowcy pozostają ze sobą w konflikcie, a nadto spłacili zobowiązania wynikające z decyzji wymiarowych dotyczących podatku dochodowego od osób fizycznych. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca złożyła oświadczenie, iż reprezentujący ją pełnomocnik nie pobrał wynagrodzenia. Podała powody, dla których nie sporządziła zeznania za 2014 r., o czym poinformowała naczelnika urzędu skarbowego. Wskazała, iż nie uzyskała w 2015 r. żadnych przychodów, ani też nie poniosła żadnych kosztów. Wyjaśniła, że rachunek bankowy w [...] został zamknięty w 2011 r. Skarżąca przedstawiła pismo w sprawie rachunków, pismo dotyczące braku możliwości złożenia zeznania za 2014 r., postanowienia w sprawie wydania rzeczy. Postanowieniem z dnia 18 września 2015 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 1 października 2015 r. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia wnosząc o jego uchylenie w całości i zmianę w zakresie odnoszącym się do możliwości przyznania Skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie prawa procesowego, tj. niewłaściwe zastosowanie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 243 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) dalej "P.p.s.a.", które miało istotny wpływ na wynik sprawy polegającym na niewłaściwym zastosowaniu poprzez wadliwe przyjęcie, iż: - opisana przez Skarżącą sytuacja finansowa, szczegółowo udokumentowana składanymi w toku postępowania dokumentami, nie uzasadniała przyznania prawa pomocy, bowiem "jej argumentacja koncentruje się wokół takich okoliczności jak nieprowadzenie działalności gospodarczej, brak majątku", w sytuacji gdy wobec stwierdzenia takich argumentów, czyli okoliczności determinujących przyznanie prawa pomocy w postanowieniu podjęto rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy, wskazując iż nie została spełniona przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., choć ze złożonych dokumentów bezspornie wynika, iż z powodu działań prowadzonych przez Prokuraturę Okręgową w P. od września 2012 r. Skarżąca nie prowadzi faktycznie działalności gospodarczej, w związku z tym w latach 2013 - 2015 nie osiągała przychodów i nie ponosiła kosztów, a prowadzone względem spółki postępowania egzekucyjne zostały umorzone jako bezskuteczne z uwagi na brak majątku i środków na rachunkach bankowych, a w świetle okoliczności sprawy zdobycie takich środków było i nie jest obiektywnie możliwe. - Skarżąca świadomie zrezygnowała z podejmowania aktywności gospodarczej, "w konsekwencji nie uzyskuje przychodów i nie podejmuje konkretnych starań na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą strony, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi" mimo, iż jak wskazano powyżej, z uwagi na prowadzone wobec Spółki postępowania, od września 2012 r. Spółka nie jest w stanie prowadzić działalności gospodarczej, co wynika m.in. z podejmowanych rozstrzygnięć dotyczących zabezpieczenia na majątku spółki wydawanych przez Prokuraturę oraz organy podatkowe, na dowód czego przedkładała stosowne dokumenty, co świadczy o tym, iż z przyczyn obiektywnych działalność nie mogła być prowadzona, a środki finansowe jako zabezpieczenie na ewentualny wpis sadowy nie mogły być gromadzone, a nawet jeśli zostałyby zgromadzone, z uwagi na podejmowane czynności egzekucyjne już 2013 roku przez organy podatkowe, Spółka zostałaby ich pozbawiona. - "w przypadku wystąpienia na drogę sądową skarżący powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia z bieżącej działalności lub zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu". - Skarżąca nie może powoływać się na fakt nieprowadzenia od 2012 r. działalności gospodarczej bowiem taka aktywność należy od decyzji samej Spółki, "z tym jednak zastrzeżeniem, że jeśli pozostaje ona bierna, to nie może następnie skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy i traktowania jej w sposób uprzywilejowany" - w tym zakresie Skarżąca wskazała, iż w wyniku prowadzonych postępowań Spółka, mimo starań, nie dysponuje dokumentacją prawną i księgową, w tym również dokumentacją pracowniczą, zaś członkowie zarządu spółki utracili dostęp do sprzętu komputerowego, zawierającego dane wynikające ze wskazanej powyżej dokumentacji, co także nie pozostawało bez wpływu na możliwość kontynuowania działalności gospodarczej; a fakt odmowy przyznania Spółce prawa pomocy powoduje, iż nie jest ona w stanie dochodzić swoich praw na drodze sądowej, co w konsekwencji uniemożliwia jej realną obronę swoich praw na drodze sądowej. - Spółka nie spełnia przesłanki o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., mimo iż w zakresie stanu majątkowego Spółki wielokrotnie wyjaśniała, iż z uwagi na czynności prowadzone przez wspomniany organ, Spółka w latach 2013 - 2015 nie osiągała przychodów i nie ponosiła kosztów i nie posiada środków finansowych, na co została przedłożona stosowna dokumentacja, która to okoliczności świadczy o braku środków z których możliwe jest uiszczenie kosztów sądowych. W obszernym uzasadnieniu sprzeciwu Skarżąca podniosła, że wielokrotnie wskazywała, że w dotychczasowym postępowaniu dokumenty świadczące o tym, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, a do tego z powodu opisywanych okoliczności działalność spółki nie mogła być kontynuowana, co uniemożliwiało osiąganie środków finansowych. Konsekwencją tego było to, iż w latach kolejnych 2013 i 2014 oraz 2015 Spółka nie osiągnęła przychodów ani nie poniosła kosztów ich uzyskania. Na poparcie powyższego przedłożone zostały zaświadczenia wydane przez [...] Urząd Skarbowy o tym, iż w 2014 roku Spółka nie płaciła zaliczek na podatek bo nie wykazywała dochodów, jak również że wysokość dochodu wykazana za 2013 wyniosła 0,00 zł. - pisma z 3 lutego 2015 r. Ponadto z przedłożonych dotychczas deklaracji VAT za miesiące od marca do lipca 2014 r. wynikało, że Skarżąca nie dokonywała dostaw ani nabycia towarów i usług w tym okresie. Podobnie jak i w kolejnych miesiącach tj. w okresie sierpień - październik 2014 r. W tym zakresie przedłożono stosowne zaświadczenie z [...] Urzędu Skarbowego poświadczające, że w złożonych za 2014 rok deklaracjach VAT wykazano kwotę obrotów 0.00 zł. Jednocześnie przesłano kolejne deklaracje VAT za okres od stycznia do maja 2015 roku, świadczące o braku czynności podlegających opodatkowaniu oraz stosowne zaświadczenia z właściwych dla Spółki miejscowo organów podatkowych. Ponadto przedłożono również wyciągi z rachunków bankowych oraz inne wyszczególnione dokumenty, w tym postanowienia o umorzeniu egzekucji względem Spółki z powodu jej bezskuteczności (postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego z dnia [...] .06.2014 r. ([...] ) oraz postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego z dnia [...] .12.2013 r. ([...] ). W ocenie Skarżącej już tylko te okoliczności świadczą o tym, iż Spółka nie posiada środków do uiszczenia kosztów sądowych. Ponadto Skarżąca wskazała, że z powodu okoliczności także opisywanych w treści pism, składanych w toku postępowania wynika, iż czynności te związane z dezorganizacją funkcjonowania firmy uniemożliwiły dalsze prowadzenie działalności gospodarczej pozwalającej gromadzić środki finansowe. Ponadto od chwili zabezpieczenia dokumentów przez CBS tj. od września 2012 roku oraz w związku z wieloma toczącymi się postępowaniami podatkowymi oraz cywilnymi w stosunku do Spółki (opisanymi w poszczególnych pismach złożonych w toku postępowania) nie prowadzi ona faktycznie działalności gospodarczej. Wskazywano jednocześnie, iż aktualne w stosunku do Spółki prowadzone jest kilka postępowań podatkowych, w których prowadzona była egzekucja administracyjna a dotyczących zobowiązań podatkowych, których dotyczą skargi w wysokości: za 2007 rok - 11.811.855 zł oraz za 2008 rok - 8.446.950 zł. Jednocześnie uzasadniając sytuację finansową Spółki, posługując się dowodami będącymi w jej posiadaniu wykazano, iż w stosunku do Spółki: toczyło się postępowanie egzekucyjne wszczęte przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. dotyczące zobowiązań podatkowych w kwocie 8 446 950 zł, które zostało umorzone ze względu na brak możliwości uzyskania kwot przewyższających wydatki egzekucyjne w związku z brakiem majątku, którym dysponowałaby Spółka. Postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z dnia [...] .06.2014 roku zostało przedłożone na etapie wyjaśniania okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, toczyło się także postępowanie egzekucyjne wszczęte przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. dotyczące zobowiązań podatkowych w kwocie 11 720 341 zł, które zostało umorzone ze względu na brak możliwości uzyskania kwot celem zaspokojenia wierzyciela w związku z brakiem majątku, którym dysponuje Spółka. Postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z dnia [...] .12.2013 roku również zostało przedłożone do akt sprawy. Wobec powyższego Skarżąca stwierdziła, że nie jest uzasadniony pogląd zawarty w zaskarżanym postanowieniu, iż Skarżąca świadomie zrezygnowała z podejmowania aktywności gospodarczej, "w konsekwencji nie uzyskuje przychodów i nie podejmuje konkretnych starań na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą strony, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi". Skarżąca podkreśliła, że spełnione zostały przesłanki przyznania jej prawa pomocy, bowiem spełniona została dyspozycja art. 246 § 2 P.p.s.a. Tym samym, rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy oznacza z uwagi na okoliczności niniejszej sprawy pozbawienie Skarżącej zagwarantowanego konstytucyjnego prawa do sądu dla podmiotu, który nie jest w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, sąd musi rozważać z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swoich praw przed sądem, i zachować odpowiednią proporcję między nimi (np. postanowienie NSA z dnia 12 marca 2009 r., II FZ 80/09, LEX nr 550323). W postanowieniach z dnia 6 października 2004 r., GZ 61/04 i GZ 64/04, CBOSA, NSA podkreślił, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Taka przesłanka zaistniała na gruncie niniejszej sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy należy traktować jako odstępstwo od ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez tego, kto wnosi do sądu pismo, podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Tym samym dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Wskazać należy, iż to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w określonym zakresie. W sytuacji gdy wnioskodawca jest osobą prawną jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, musi ona wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, lecz także że nie ma ich, mimo wykorzystania wszelkich możliwości, aby zdobyć fundusze na ich pokrycie. Sąd zauważa jednak, że aby rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy, a więc dokonać analizy zdolności płatniczych Skarżącej w zestawieniu z wymaganymi kosztami sądowymi, Sąd musi mieć dostęp do pełnej informacji o jej sytuacji majątkowej, ponieważ informacja zawarta w formularzu PPPr jest często niewystarczająca do kompleksowej oceny sytuacji majątkowej strony. To wnioskodawca winien wykazać, że stan jego majątku uniemożliwia regulowanie należności sądowych, a zatem powinien wykazać, w sposób nie budzący wątpliwości, stan swojego majątku. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oznacza w rzeczywistości swoistą formę kredytowania podmiotów zobowiązanych do uiszczenia tych kosztów. W stosunku do postępowań odnoszących się do podmiotów, powołanych do prowadzenia działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającą przynosić dochody, udzielanie przez Państwo kredytu w tej formie znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach "nadzwyczajnych". Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, wysokość wpisu od skargi w dwóch sprawach (III SA/Wa 2108/14 i III SA/Wa 2109/14) w łącznej wysokości 184.470 zł jak i stan faktyczny przedmiotowej sprawy uznać należało, iż Skarżąca nie wykazała, że nie jest obecnie w stanie zgromadzić środków celem uiszczenia kosztów sądowych. Przystępując do rozważań należy przede wszystkim wskazać, że przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek wykazania (podkr. własne), tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, s. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z 23 grudnia 2005 r., II FZ 794/05, niepubl.). Skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy podniosła, że nie ma środków na poniesienie kosztów sądowych. Jednakże będąc wezwana do przedstawienia dokumentów źródłowych obrazujących jej sytuację majątkową, wszystkich wymaganych dokumentów nie przedstawiła. W szczególności Skarżąca nie przedłożyła, bilansu i rachunku zysków i strat za 2013 i 2014 r. tłumacząc to brakiem dostępu do dokumentów, które zostały zabezpieczone przez organy ścigania i w związku z tym brakiem możliwości sporządzenia powyższych dokumentów. Ponadto w aktach sprawy brak jest również zeznania podatkowego za 2012 r. Trudno zatem oceniać w jakiej kondycji finansowej znajduje się Spółka tylko na podstawie oświadczenia, że Skarżąca nie ma środków na pokrycie kosztów sądowych. Sąd nie mógł dokonać analizy sytuacji majątkowej Spółki, skoro ta nie przedstawiła dokumentów, z których wynikałoby w jakiej kondycji finansowej się znajduje. Zatem uznać należy, że Spółka nie wykazała, iż spełnia przesłanki uzasadniające uwzględnienie jej żądania. Ocena sytuacji finansowej Spółki, wobec nieprzedstawienia wymaganych w toku postępowania dokumentów, musiałaby nastąpić tylko na podstawie oświadczenia Spółki, że nie ma środków na pokrycie. Tymczasem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Nie negując stanowiska Spółki o braku możliwości przedstawienia niektórych dokumentów, trudno jednak uznać, by Spółka przedłożyła w toku postępowania inne dokumenty wskazujące w sposób niebudzący wątpliwości w jakiej sytuacji finansowej się znajduje. Ponadto podkreślenia wymaga, że mimo argumentacji Spółki o jej trudnej sytuacji finansowej z akt sprawy nie wynika, aby Skarżąca zawiesiła swoją działalność lub złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości. Z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, strona w takiej sytuacji ma obowiązek podejmować wszelkie niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów. Jeśli z takiej aktywności zrezygnowała, w konsekwencji nie uzyskuje przychodów i nie podejmuje konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą strony, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi. Podkreślić przy tym należy, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, z bieżącej działalności lub zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Podkreślić ponadto należy, że spór w niniejszej sprawie dotyczy udziału w fikcyjnych transakcjach, a wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi (w dwóch sprawach) ponad 20.000.000 zł, zatem nie może być podstawowym argumentem w sprawie powołanie się przez Skarżącą na fakt nieprowadzenia od 2012 r. działalności gospodarczej. Taka aktywność należy do decyzji samej Skarżącej, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeśli pozostaje ona bierna, to nie może następnie skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy i traktowania jej w sposób uprzywilejowany. Przyjęcie argumentacji Skarżącej prowadziłoby ponadto do wniosku, że w zasadzie każdy podmiot, który nie prowadzi działalności zarobkowej powinien być zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych. Oceny tej nie zmieniają powody, dla których Skarżąca działalności zarobkowej nie prowadzi, a do których zaliczyła zajęcie jej dokumentacji przez CBŚ i prowadzenie wobec niej kilku postępowań. Reasumując Sąd stwierdził, że niewystarczające udokumentowanie sytuacji majątkowej Skarżącej mogło jedynie prowadzić do konstatacji, że wniosek Skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie. Sąd z uwagi na powyższe, na podstawie, art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.