III SA/Wa 2132/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Sędzia WSA Alojzy Skrodzki po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 18 października 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu wraz z pozostałymi członkami zarządu oraz spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób fizycznych za miesiące od grudnia 2010 r. do grudnia 2011 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Skarżący W. K. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Podał, iż od 2012 r. nie dysponuje żadnym dochodem. Utrzymuje się z pomocy rodziny. Wychowuje samotnie syna, gdyż była żona od roku mieszka w B.. Do majątku zaliczył zabezpieczoną przez prokuraturę i bank działkę oraz udziały w spółkach. Wśród wydatków wymienił alimenty w wysokości 4.000 zł, zaznaczając przy tym, że obecnie nie jest w stanie ich regulować. Dodał, iż koszty mieszkania pokrywa rodzina. Zablokowaniu uległ także rachunek bankowy. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący wyjaśnił, że nie miał żadnych dochodów w 2015 r., a zatem nie złożył zeznania podatkowego za ten rok. Formalnie jest zatrudniony w jednej ze spółek, niemniej wynagrodzenie nie jest wypłacane. Wskazał, iż pomocy udziela mu ojciec oraz były teść. Pomoc ta przybiera formę gotówkową oraz rzeczową (wyżywienie). Skarżący nie otrzymuje bezpośrednio od matki dziecka środków na jego utrzymanie. Czasami otrzymuje ono słodycze z Niemiec oraz drobne kwoty od dziadka i cioci. Skarżący potwierdził, że jest udziałowcem w spółkach i pełni funkcję członka zarządu, jednak nie uzyskuje z tego tytułu żadnego wynagrodzenia. Podkreślił, że udziały te są zajęte lub niesprzedawalne. Skarżący zamieszkuje w domu byłej żony. Nie płaci czynszu, zaś za energię elektryczną płacą na zmianę jego ojciec i były teść. Skarżący przedstawił m. in. pismo w sprawie niezłożenia rocznych deklaracji, postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym, postanowienia w sprawie środków zapobiegawczych, umowę majątkową małżeńską, wydruk z księgi wieczystej, wyciągi bankowe, zawiadomienia o zajęciu, tytuły wykonawcze. Postanowieniem z 18 października 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy, wskazując, iż nie uprawdopodobnił on twierdzeń w zakresie pomocy udzielanej mu przez rodzinę. Referendarz sądowy zwrócił także uwagę na szczególne kwalifikacje oraz bogate doświadczenie zawodowe Skarżącego. W rezultacie za niewiarygodnie brzmiące uznał jego oświadczenia o pozostawaniu od prawie 4 lat bez pracy i egzystowaniu, dzięki wsparciu rodziny. Stwierdził nadto, że brak jest podstaw do przyznania mu prawa pomocy w sytuacji nieusprawiedliwionego niewykorzystywania możliwości zarobkowych, jak i niepodejmowania działalności zarobkowej. Od postanowienia tego Skarżący wniósł sprzeciw, zarzucając błędną i tendencyjną ocenę faktów i dokumentów. Powtórzył, że jest zatrudniony jako prezes zarządu w W. sp. z o.o. Jej działalność została sparaliżowana wobec czego od października 2012 r. Skarżący nie otrzymał żadnego wynagrodzenia i pozostaje bez dochodu. Nie jest też w stanie podjąć innej pracy zarobkowej z uwagi na ilość postępowań związanych z uprzednio prowadzoną działalnością, w tym konieczność obsługi olbrzymiej ilości korespondencji. Dodatkowo opieka nad synem również pochłania dużo czasu. Skarżący podkreślił, że nie posiada żadnych środków finansowych, a pomocy udzielanej w gotówce przez ojca i rodzinę byłej żony nie jest w stanie w racjonalny sposób dowieść. Z uwagi na pobyt tych osób za granicą, nie było możliwe zdobycie ich oświadczeń w terminie 7 dni. Skarżący wyjaśnił, że wskutek odrzucenia sprzeciwów w sprawach III SA/Wa 1723-1724/16 zmuszony był zaciągnąć pożyczkę w wysokości 1.000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z nich stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13). W niniejszej sprawie Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie oraz ustanowienie pełnomocnika. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zdaniem Sądu spełnienia tej przesłanki Skarżący nie wykazał. Jego argumentacja zasadza się na takich okolicznościach jak pozostawanie od października 2012 r. bez dochodów, korzystanie z pomocy finansowej ojca i rodziny byłej żony. Oświadczenia te nie zostały jednak poparte jakimkolwiek dowodem. W ślad za referendarzem sądowym powtórzyć należy, iż na kwestie dokumentacyjne zwrócił już uwagę Sąd w wydanych wobec Skarżącego postanowieniach z 10 października 2016 r. w sprawach III SA/Wa 1723 i 1724/16. Wskazał mianowicie, że Skarżący – chcąc uprawdopodobnić lub udokumentować podnoszone twierdzenia, w szczególności w zakresie pomocy udzielanej mu przez rodzinę, mógłby oprzeć się chociażby na oświadczeniach darczyńców. Oceny tej Skarżący nie zdołał skutecznie podważyć w złożonym sprzeciwie. Wręcz przeciwnie skoncentrował się w nim na wykazaniu wielości toczących się postępowań, czy konieczności obsługi związanej z nimi korespondencji. Podkreślił, że obsługa ta oraz opieka nad synem pochłaniają cały jego czas zawodowy. Podniósł również, że z uwagi na pobyt wspomagających go osób za granicą, nie było możliwe zdobycie ich oświadczeń w terminie 7 dni. W ocenie Sądu Skarżący miał wystarczająco dużo czasu, by stosowne oświadczenia, czy wskazywane przez referendarza sądowego potwierdzenia przelewów przedstawić. Do zainicjowania postępowania o przyznanie prawa pomocy doszło bowiem już w sierpniu 2016 r. W rezultacie zgodzić się należy z referendarzem sądowym, iż oświadczenie Skarżącego o pomocy finansowej jawi się jako gołosłowne. Tym samym brak wymaganych przez Sąd dokumentów powoduje, że materiał dowodowy jest niewystarczający do sprawdzenia, czy oświadczenie Skarżącego o braku środków na pokrycie kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Trudno w świetle przesłanek z art. 246 P.p.s.a. oczekiwać, by Sądowi - bardziej niż ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy stronie - zależało na wykazaniu, że poniesienie tych kosztów nie jest w jej przypadku możliwe. Ustawodawca wyraźnie obowiązkiem tym obciążył wnioskodawcę, a nie Sąd. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1-3 P.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.