III SA/Wa 2139/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Krawczyk (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Sylwester Golec, sędzia WSA Artur Kuś, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2017 r. sprawy ze skargi T. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę Dyrektor Izby Celnej w W. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec T. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej "Skarżąca"), na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] września 2015 r. wystawionych przez Dyrektora Izby Celnej w B., obejmujących zaległości z tytułu kar pieniężnych w wysokości 120.000 zł wraz z odsetkami za zwłokę. W celu realizacji dochodzonych należności poborca skarbowy Izby Celnej w W. dokonał w dniu [...] września 2016 r. zajęcia ruchomości Skarżacej w postaci 20 automatów do gier. Skarżąca wniosła skargę na powyższą czynność egzekucyjną, tj. zajęcie automatów, wskazując naruszenie przepisu art. 67 § 2 pkt 1 w związku z art. 67 § 4 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm., dalej "u.p.e.a."), poprzez niewskazanie w protokole wierzyciela, ograniczenie się jedynie do wskazania numerów tytułów wykonawczych i podania jako wierzyciela Dyrektora Izby Celnej w S., w sytuacji gdy organ ten nie wystawił przedmiotowych tytułów wykonawczych i zgodnie z przepisem art. 5 § 1 pkt 1 i 4 w zw. z art. 1a pkt 13 u.p.e.a. nie jest wierzycielem i podmiotem uprawnionym do zainicjowania postępowania egzekucyjnego. Ponadto podniosła, że poborca skarbowy w trakcie czynności egzekucyjnej powołał dwóch świadków – pracowników Izby Celnej w W., co naruszyło zasadę obiektywizmu. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2016 r. Dyrektor Izby Celnej w W. oddalił skargę na czynność egzekucyjną, polegającą na zajęciu ruchomości w postaci automatów do gier. Skarżąca wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, powtarzając zarzuty przywołane w skardze na czynność egzekucyjną. Ponadto Strona wskazała, że zajęte automaty są w jej posiadaniu zależnym – na podstawie umowy leasingu. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2017 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej "DIAS") utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Według organu, zajęcia ruchomości w postaci automatów do gier dokonano zgodnie z obowiązującymi przepisami. Wskazano, że zajęcie nastąpiło poprzez sporządzenie przez poborcę skarbowego protokołu zajęcia, który spełnia wymogi formalne określone w art. 67 § 4 ustawy. Zaznaczono, że prawidłowo zostały oznaczone numery tytułów wykonawczych z dnia 10 września 2015 r. stanowiące podstawę prawną zajęcia ruchomości. Odnosząc się do twierdzenia pełnomocnika Spółki, że organ egzekucyjny błędnie oznaczył w protokole zajęcia ruchomości w postaci automatów do gier Dyrektora Izby Celnej w S. jako wierzyciela, wskazać należy, że zgodnie z art. 5 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w odniesieniu do obowiązków wynikających z wydanych przez naczelnika urzędu celnego decyzji, postanowień lub mandatów karnych, z przyjętych przez naczelnika urzędu celnego zgłoszeń celnych, deklaracji, informacji o opłacie paliwowej albo informacji o dopłatach, z wydanych przez dyrektora izby celnej decyzji lub postanowień, z wydanych przez dyrektora urzędu kontroli skarbowej decyzji w zakresie podatku akcyzowego oraz podatku od wydobycia niektórych kopalin - właściwy dyrektor izby celnej. Ponadto DIAS wskazał, że od dnia 1 października 2015 r. na mocy rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 września 2015 r. (Dz. U. z 2015 r., poz. 1494) zmieniającego rozporządzenie w sprawie wyznaczenia organu Służby Celnej właściwego do wykonania niektórych zadań Służby Celnej oraz określenia terytorialnego zasięgu jego działania, Dyrektor Izby Celnej w S. został wyznaczony organem właściwym do wykonywania zadań wierzyciela w zakresie obowiązków określonych w ww. rozporządzeniu dochodzonych na drodze postępowania egzekucyjnego w administracji. W związku z powyższym oznaczenie wierzyciela w protokole zajęcia z dnia [...] września 2016 r. było zgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Rozpatrując kwestię naruszenia zasady obiektywizmu, poprzez uczestniczenie pracowników Izby Celnej w W. w charakterze świadków w czynności zajęcia, DIAS wskazał że zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie z uwagi na fakt, że protokół zajęcia i odbioru ruchomości został sporządzony w obecności przedstawiciela Strony. Odnośnie zarzutu, że zajęte automaty nie są własnością Skarżącej, DIAS wyjaśnił, że przepis art. 38 § 1 u.p.e.a. służy ochronie osób trzecich, które roszczą sobie prawo do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzona jest egzekucja administracyjna. Na podstawie ww. przepisu uprawniony podmiot – spółka S. wystąpiła do Dyrektora Izby Celnej w W. z wnioskiem o wyłączenie spod egzekucji prowadzonej przeciwko T. sp. z o.o., automatów do gier. Wniosek ten został uwzględniony postanowieniem Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] stycznia 2017 r. Skarżąca wniosła skargę do Sądu na powyższe postanowienie, w której zarzuciła Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 oraz art. 7 i 77 ustawy z dnia 16 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 z późn. zm.) - dalej: "k.p.a.", art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. i art. 67 § 2 pkt 1 w zw. z art. 67 § 4 u.p.e.a., jak również art. 6 i 8 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. W uzasadnieniu skargi wskazano, że organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji, podczas gdy powinien wyjaśnić, czy ruchomości, których zajęcia dokonano stanowiły własność zobowiązanego. Podniesiono, że czynność egzekucyjna skierowana do składnika nie będącego majątkiem zobowiązanego jest wadliwa i jako taka winna zostać uchylona. W niniejszej sprawie zajęte w sprawie ruchomości nie stanowią własności zobowiązanej Spółki, a znajdowały się w jej posiadaniu na podstawie stosownych umów zobowiązaniowych. Okoliczność ta winna zostać przez organ jednoznacznie wyjaśniona przed dokonaniem jakichkolwiek czynności egzekucyjnych. Z tego też powodu organ odwoławczy winien uchylić skargę na czynność egzekucyjną zajęcia ruchomości, w stosunku do których nie przesądzona została okoliczność, czy stanowią one majątek zobowiązanego. Ponadto, jak wyjaśniła Skarżąca, w protokole z zaskarżonej czynności egzekucyjnej organ błędnie określił wierzyciela wskazując, iż zajęcie dotyczy określonego tytułu wykonawczego i podając jako wierzyciela Dyrektora Izby Celnej w S. Strona zaznaczyła, że Dyrektor Izby Celnej w S., zgodnie z art. 5 § 1 pkt 1 i 4 w zw. z art. 1a pkt 13 u.p.e.a., nie jest wierzycielem i podmiotem uprawnionym do zainicjowania postępowania egzekucyjnego na podstawie aktu administracyjnego powoływanego w tytule wykonawczym, co stanowi brak elementarnego składnika protokołu czynności egzekucyjnej. Zwrócono także uwagę, że ze wskazanego wyżej przepisu wynika, iż właściwym miejscowo wierzycielem jest dyrektor izby celnej właściwy dla podmiotu wydającego bądź decyzję, bądź postanowienie określające obowiązek podlegający zgodnie z art. 2 ustawy. Strona wskazała, że ustawodawca nie wprowadził upoważnienia dla odpowiedniego ministra, umożliwiającego dokonanie w drodze rozporządzenia wyznaczenia jednego dyrektora izby celnej do prowadzenia postępowania egzekucyjnego w celu dochodzenia obowiązków wynikających z aktów administracyjnych powołanych w tytułach wykonawczych z dnia 10 września 2015 r. Tym samym, zdaniem Skarżącej, należy uznać, iż rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 15 września 2015 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wyznaczenia organu Służby Celnej właściwego do wykonywania niektórych zadań Służby Celnej oraz określenia terytorialnego zasięgu jego działania (Dz. U. z 2015 r., poz. 1494 ze zm.) zostało wydane bez delegacji ustawowej, co jest sprzeczne z art. 92 Konstytucji, w której jednoznacznie wskazano, iż rozporządzenia są wydawane na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Powyższe, w opinii Spółki, skutkuje tym, że Dyrektor Izby Celnej w S. nie może być wierzycielem w niniejszej sprawie. Skarżąca podniosła również, że prawidłowo wystosowane zawiadomienie o zajęciu determinuje prawidłowość samej czynności egzekucyjnej. Protokół jako dowód przeprowadzenia danej czynności egzekucyjnej musi wiernie obrazować jej przebieg oraz zawierać w swej treści wszystkie elementy obligatoryjne wynikające z art. 67 § 4 u.p.e.a. W tym zakresie Skarżąca powołała się na wyrok WSA w Warszawie, III SA/Wa 1523/11, oraz poglądy przedstawicieli doktryny. Mając na względzie powyższe Spółka zarzuciła Organowi nieuprawnione obciążanie zobowiązanego ciężarem identyfikacji wierzyciela, podczas gdy z zasady legalizmu oraz działania organów w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej wynika, że to Organ egzekucyjny winien dokonywać czynności egzekucyjnej w taki sposób, aby jednoznacznie wynikało z niej, z inicjatywy jakiego wierzyciela czynność ta zostaje dokonana. Formalizm czynności egzekucyjnych, ich istota oraz okoliczność, że protokół z czynności ma obowiązek wiernie i prawidłowo odzwierciedlać przebieg czynności Organu egzekucyjnego, powoduje, że niemożliwym jest sanowanie nieprawidłowości wierzyciela poprzez wskazanie, że mimo to zobowiązany może zidentyfikować wierzyciela. Skarżąca podkreśliła, że rolą organu egzekucyjnego jest takie przeprowadzenie czynności egzekucyjnej oraz sporządzonego z niej protokołu, aby zobowiązany nie mógł mieć żadnych wątpliwości, który obowiązek czynnością tą jest egzekwowany, na jakiej podstawie, oraz z inicjatywy jakiego wierzyciela. W odpowiedzi na skargę DIS podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Skarga była niezasadna. Kontroli Sądu poddano postanowienie DIS utrzymujące w mocy postanowienie DIC o oddaleniu skargi na czynności egzekucyjne w postaci zajęcia ruchomości – automatów do gry. Postawę do wniesienia takiej skargi stwarza przepis art. 54 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego. W literaturze i orzecznictwie panuje zgoda co do tego, że skargę, o której mowa, zobowiązany może wnieść na czynności o charakterze faktycznym (zob. np. A. Skoczylas, w: System Prawa Administracyjnego, tom 9, Prawo procesowe administracyjne, pod. red. R. Hausera, Z. Niewiadomskiego, A. Wróbla, Warszawa 2014 r., s. 481) i to tylko takie, na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia (wyrok NSA z dnia 6 grudnia 2013 r., II FSK 2988/11, CBOSA). W tym kontekście podlegał ocenie pierwszy zarzut skargi, a mianowicie skierowanie egzekucji do ruchomości niestanowiących własności zobowiązanego. Zarzut ten nie mógł okazać się skuteczny. Organ egzekucyjny miał bowiem prawo i obowiązek skierować egzekucję do wszelkich przedmiotów będących w posiadaniu zobowiązanego, bez względu na to, czy posiada do nich tytuł prawny. Natomiast na wypadek, gdyby okazało się, że przedmiot zajęcia stanowi własność osoby trzeciej, ustawa daje jej prawo do wystąpienia z wnioskiem o wyłączenie przedmiotu spod egzekucji. Prawo to nie przysługuje natomiast zobowiązanemu, dlatego tego typu argument jest nieskuteczny w ramach skargi na czynność egzekucyjną. Wynika to wprost z treści art. 38 § 1 u.p.e.a., który stanowi, że kto nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może wystąpić do organu egzekucyjnego - w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa - z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania. Już początkowego fragmentu tego przepisu (kto rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, "z którego prowadzi się egzekucję administracyjną") wynika, że przedmiot w posiadaniu zobowiązanego może być przedmiotem zajęcia i nie czyni to czynności zajęcia nieskuteczną, czy wadliwą. Potwierdza to kolejny fragment przepisu art. 38, który w § 3 stanowi, że do czasu wydania postanowienia w sprawie wyłączenia organ egzekucyjny zaniecha dalszych czynności egzekucyjnych w stosunku do rzeczy lub prawa majątkowego, których wyłączenia żądano - jednakże dokonane czynności egzekucyjne pozostają w mocy. Z przepisu wynika więc, że czynność egzekucyjna skierowana do przedmiotu osoby trzeciej zachowuje moc. Dopiero w razie wyłączenia przedmiotu spod egzekucji, wierzyciel nie będzie mógł się z niej zaspokoić, ale nadal nie oznacza to, że czynność była wadliwa. Była ona prawidłowa, tyle że przedmiot spod egzekucji wyłączono na wniosek uprawnionej osoby trzeciej. W rozpoznanej sprawie do wyłączenia takiego doszło (postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] stycznia 2017 r., k. 12 akt adm.), co oznacza, że wierzyciel nie zaspokoi się z przedmiotów zajęcia – będzie uprawniony i zobowiązany skierować egzekucję do innych składników majątku zobowiązanego. Dlatego Sąd uznał za niezasadny zarzut pierwszy skargi. Podobnie Sąd ocenił drugi zarzut Skarżącej. Twierdziła ona mianowicie, ze w protokole z czynności egzekucyjnej błędnie wskazano wierzyciela. Z protokołu tego wynika (k. 30 akt adm.), że tytuły wykonawcze wystawił Dyrektor Izby Celnej w S., gdy tymczasem w tytułach wskazano, że wierzycielem jest Dyrektor Izby Celnej w B. Skarżąca nie zauważyła jednak, że tytuły wystawiono we wrześniu 2015 r., podczas gdy w dniu 1 października 2015 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 15 września 2015 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wyznaczenia organu Służby Celnej właściwego do wykonywania niektórych zadań Służby Celnej oraz określenia terytorialnego zasięgu jego działania (Dz. U. poz. 1494). Zostało ono wydane na podstawie art. 9 ust. 2a ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz. U. z 2015 r. poz. 990, ze zm.), który stanowił, że minister właściwy do spraw finansów publicznych może, w drodze rozporządzenia, wyznaczyć organ Służby Celnej do wykonywania niektórych zadań Służby Celnej oraz określić terytorialny zasięg jego działania, uwzględniając potrzebę sprawnego wykonywania zadań organów Służby Celnej oraz gospodarcze potrzeby przedsiębiorców. Zgodnie z rozporządzeniem (§ 1c) wyznaczono Dyrektora Izby Celnej w S. właściwego na terytorium całego kraju do wykonywania zadań wierzyciela w odniesieniu do obowiązków wynikających z wydanych przez naczelnika urzędu celnego decyzji, postanowień lub mandatów karnych, z przyjętych przez naczelnika urzędu celnego zgłoszeń celnych, deklaracji, informacji o opłacie paliwowej albo informacji o dopłatach, z wydanych przez dyrektora izby celnej decyzji lub postanowień, z wydanych przez dyrektora urzędu kontroli skarbowej decyzji w zakresie podatku akcyzowego oraz podatku od wydobycia niektórych kopalin, a także z orzeczeń sądowych, których wykonanie następuje w trybie przepisów u.p.e.a. To upoważnienie odnosiło się również do spraw w toku, bowiem zgodnie z § 3 rozporządzenia, Dyrektor Izby Celnej w S. stał się z dniem 15 października 2015 r. wierzycielem "w sprawach niezapłaconych należności powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, dla których obowiązujące przepisy przewidują tryb egzekucji administracyjnej", przy czym – jak zastrzeżono – "wszystkie podjęte w tych sprawach czynności pozostają w mocy". Zatem nie ma podstaw do uznania czynności egzekucyjnej za bezskuteczną ze względu na fakt, że w tytule wykonawczym wskazany był Dyrektor Izby Celnej w B., a w protokole zajęcia Dyrektor Izby Celnej w S.. Było to działanie prawidłowe. Z tych samych powodów nie zyskał aprobaty Sądu trzeci zarzut skargi, jakoby zobowiązany obciążony był obowiązkiem identyfikacji wierzyciela. Wierzyciela mu bowiem wskazano prawidłowo. Sąd nie dopatrzył się innych wadliwości czynności egzekucyjnej. Sąd aprobuje wyniki ustaleń natury faktycznej i prawnej dokonanych przez organy obu instancji, które wskazują, że zastosowany środek egzekucyjny w postaci zajęcia ruchomości był zastosowany zgodnie z prawem. Jest on wymieniony w katalogu środków egzekucyjnych obowiązków pieniężnych (art. 1a pkt 12 u.p.e.a.), sama jego realizacja jest nieskomplikowana. Zgodnie z art. 97 § 1 u.p.e.a., do egzekucji z ruchomości zobowiązanego poborca skarbowy przystępuje przez ich zajęcie. Zajęciu podlegają ruchomości zobowiązanego, znajdujące się zarówno w jego władaniu, jak i we władaniu innej osoby, jeżeli nie zostały wyłączone spod egzekucji lub od niej zwolnione (§ 2). Według art. 98 ustawy, zajęcie ruchomości następuje przez wpisanie jej do protokołu zajęcia i podpisanie protokołu przez poborcę skarbowego. Protokół podpisują także zobowiązany lub świadkowie (§ 1). Zobowiązanemu doręcza się odpis protokołu zajęcia, a także odpis tytułu wykonawczego, jeżeli uprzednio nie został on zobowiązanemu doręczony (§ 2). Na każdej zajętej ruchomości poborca skarbowy umieszcza znak, ujawniający na zewnątrz jej zajęcie (§ 3). W tym momencie czynność zajęcia jest dokonana. Sąd nie dopatrzył się żadnych wadliwości ani w samej treści protokołu zajęcia (k. 31 akt adm.), ani w okolicznościach towarzyszących jego sporządzeniu (świadkowie) z przyczyn wyjaśnionych wyczerpująco w zaskarżonym postanowieniu. W tym stanie rzeczy skarga podlegała oddaleniu (art. 151 p.p.s.a.).