III SA/Wa 2145/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, Sędziowie Sędzia WSA Maciej Kurasz, Sędzia WSA Jarosław Trelka (sprawozdawca), Protokolant referent stażysta Iwona Choińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2012 r. sprawy ze skargi W. S. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych 1) uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną, 2) stwierdza, że uchylona interpretacja indywidualna nie może być wykonana w całości. W dniu 14 marca 2011 r. W. S. (dalej jako "Skarżący") złożył do Ministra Finansów wniosek o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych. Wniosek dotyczył podatku dochodowego od osób prawnych. We wniosku Skarżący przedstawił następujący stan faktyczny: Prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego W. z dnia [...] stycznia 2010 r. zasądzono na rzecz Skarżącego od Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Rejonowego w W. kwotę 2 000 zł oraz 100 zł tytułem zwrotu wniesionej opłaty od skargi, na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843, dalej "ustawa o skardze"), z jednoczesnym orzeczeniem przewlekłości postępowania. Sąd Rejonowy w W. wykonał wyrok wypłacając Skarżącemu zasądzone kwoty w 2010 r. Obecnie Skarżący otrzymał wypełniony PIT-8C wraz z informacją o przekazaniu go również do Urzędu Skarbowego w W. W związku z powyższym Skarżący zadał pytanie, czy kwota zasądzona przez Sąd Okręgowy na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy o skardze podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych w kontekście przepisu art. 21 ust. 1 pkt 3 tej ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. Nr 80, poz. 350 ze zm.), zwanej też dalej "ustawą", i czy podlega wykazywaniu i przesyłaniu do urzędu skarbowego przez płatnika w PIT-8C. Zdaniem Skarżącego suma pieniężna zasądzona w oparciu o przepisy art. 12 ust. 4 ustawy o skardze jest zadośćuczynieniem, kumulującym w sobie funkcje kompensacyjną, prewencyjną i represyjną, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy podatku dochodowym (pomyłkowo wskazanym przez Skarżącego jako art. 21 pkt 1 ust. 3). Zdaniem Skarżącego, zadośćuczynienie przyznane przedmiotowym wyrokiem Sądu powinno korzystać ze zwolnienia przewidzianego dla odszkodowań w art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy. W interpretacji indywidualnej z [...] maja 2011 r. Minister Finansów stanowisko Skarżącego uznał za nieprawidłowe. W ocenie Ministra użyte w art. 12 ust. 4 ustawy o skardze określenie "suma pieniężna" przesądza o tym, że kwota ta nie stanowi typowego naprawienia szkody. W ocenie Organu ustawa nie różnicuje co prawda świadczeń odszkodowawczych w zależności od tego, czy dotyczą naprawienia szkody majątkowej, czy niemajątkowej, jednakże otrzymana przez Skarżącego kwota nie ma charakteru odszkodowania ani zadośćuczynienia. W tej sytuacji świadczenie to nie może korzystać ze zwolnienia od podatku dotyczącego odszkodowania (zadośćuczynienia). Wobec powyższego kwota ta podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym na zasadach ogólnych, jako przychód z innych źródeł, o którym mowa w art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Przychód taki, zgodnie z art. 45 ust. 1 ustawy, należy wykazać w zeznaniu podatkowym składanym za rok, w którym nastąpiła wypłata. Według Ministra, Sąd jest zobligowany, na podstawie art. 42a ustawy, do sporządzania i przekazania Skarżącemu oraz urzędowi skarbowemu właściwemu dla jego miejsca zamieszkania informacji PIT-8C o wysokości przychodu z innych źródeł w terminie do końca lutego roku następującego po roku wypłacenie przedmiotowej kwoty. Organ powołał się na orzeczenie WSA w Łodzi (I SA/Łd 768/09). Skarżący nie zgadzając się z taką interpretacją wniósł wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. Minister Finansów w odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa stwierdził jednak brak podstaw do zmiany interpretacji. W skardze do tutejszego Sądu Skarżący zarzucił Ministrowi Finansów błędną interpretację pojęcia "suma pieniężna'' zawartego w ustawie o skardze, prowadzącą do wniosku, że nie ma charakteru odszkodowania ani zadośćuczynienia, a także naruszenie art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o podatku dochodowym przez jego błędną interpretację, przejawiającą się uznaniem, że zasądzana przez Sąd "suma pieniężna'' nie mieści się w katalogu zwolnień podatkowych. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. W piśmie procesowym z 24 kwietnia 2012 r. ustanowiony dla Skarżącego pełnomocnik z urzędu stwierdził, że na odszkodowawczy charakter "sumy pieniężnej" wskazuje bogate orzecznictwo sądów administracyjnych i Sądu Najwyższego. Zdaniem pełnomocnika sprzeczne z zasadami logiki byłoby uznanie, iż opodatkowaniu podlega suma pieniężna zasądzona na rzecz Skarżącego za poniesione przez niego krzywdy wywołane przedłużającym się postępowaniem sądowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Takiej kontroli podlegają m.in. pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach (art. 3 § 2 punkt 4a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 tej ustawy procesowej, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga wniesiona w niniejszej sprawie zasługiwała na uwzględnienie. Negatywna ocena stanowiska Skarżącego została uzasadniona przez Organ dwoma okolicznościami. Po pierwsze Minister powołał się na wyrok WSA w Łodzi (I SA/Łd 768/09), według którego nazwanie przez Ustawodawcę, w art. 12 ust. 4 ustawy o skardze, wypłaconej kwoty "sumą pieniężną", a nie "odszkodowaniem" lub "zadośćuczynieniem", każe uznać, że kwota ta nie korzysta ze zwolnienia z art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o podatku dochodowym. Po drugie Organ ocenił – według orzekającego Sądu dość arbitralnie – iż otrzymana przez Skarżącego kwota nie ma charakteru odszkodowania ani zadośćuczynienia. Z tymi dwoma argumentami Ministra nie sposób się zgodzić. Skarżący, w tym zwłaszcza reprezentujący go pełnomocnik z urzędu, trafnie wskazali, że o statusie kwoty otrzymanej na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy o skardze świadczy nie jej nazwa, lecz rzeczywisty jej charakter, tytuł prawny i cel, jakiemu służy. Otóż kwota otrzymywana na tej podstawie ma zrekompensować negatywne przeżycia psychiczne i moralne związane z przewlekłością postępowania sądowego oraz z naruszeniem prawa (nie dobra osobistego) do rozpoznania sprawy sądowej bez zbędnej zwłoki (vide przywoływane w piśmie z dnia 24 kwietnia 2012 r. orzeczenia SN o sygn. III SPP 163/05, III SPP 154/05 oraz SPK 10/05). Kwota ta, poza funkcją represyjną i prewencyjną, ma też znaczenie k om p e n s a c y j n e. Inaczej mówiąc – ma na celu zadośćuczynienie za krzywdę, jaką strona poniosła wskutek wadliwie skonstruowanego systemu wymiaru sprawiedliwości albo wadliwe działającego systemu wymiaru sprawiedliwości w praktyce. Minister ma rację twierdząc, że wypłacona Skarżącemu kwota nie jest odszkodowaniem, o czym świadczy już to, że ustawa o skardze określa granice wypłacanej kwoty (od 2 000 zł do 20 000 zł), podczas gdy odszkodowanie ma z definicji pokrywać rzeczywistą szkodę. O słuszności tego poglądu Ministra świadczy też a contrario art. 15 ustawy o skardze – skoro uprawniona osoba może dochodzić odszkodowania poza otrzymaną sumą, to wypłacona jej uprzednio kwota nie może być takim odszkodowaniem. Niemniej Organ niesłusznie uznał, że wypłacona kwota nie jest zadośćuczynieniem. Właściwy sąd zasądzając tę kwotę zobowiązany jest zbadać, czy uprawniona osoba poniosła jakąkolwiek krzywdę. Skoro więc krzywda jest przesłanką zasądzenia tej kwoty ("sumy pieniężnej"), to w istocie stanowi ona zadośćuczynienie za krzywdę. Stosownie do art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o podatku dochodowym w brzmieniu z roku 2010, wolne od podatku dochodowego są inne odszkodowania lub zadośćuczynienia otrzymane na podstawie wyroku lub ugody sądowej do wysokości określonej w tym wyroku lub ugodzie, z wyjątkami, które niewątpliwie w niniejszej sprawie nie wystąpiły. Otrzymana przez Skarżącego w roku 2010 suma pieniężna pełni rolę takiego właśnie zadośćuczynienia. Nadzwyczaj trafnie wskazał Skarżący, że skoro Państwo przyjęło na siebie obowiązek (zresztą wymuszony raczej przez orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka) zrekompensowania swoim obywatelom niedogodności wynikających z przewlekłych postępowań sądowych, to niezrozumiałe byłoby roszczenie tego samego Państwa o opodatkowanie tak uzyskanego przysporzenia majątkowego. Akceptując taki punkt widzenia należałoby uznać, że Państwo oczekuje korzyści wynikających z własnego, bezprawnego zaniechania realizacji prawa obywatela do rozpoznania sprawy sądowej (zakończenia postępowania przygotowawczego) w rozsądnym terminie. W konkluzji, podzielając pogląd wyrażony w wyroku WSA w Bydgoszczy (I SA/Bd 680/09), a nadto nie godząc się z poglądem zaprezentowanym w wyroku WSA w Łodzi (I SA/Łd 768/09), Sąd uznał, że otrzymana przez Skarżącego w roku 2010 suma pieniężna jest zwolniona z podatku na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o podatku dochodowym. W dalszym postępowaniu Minister uwzględni ten pogląd Sądu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 146 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uchylił zaskarżoną interpretację. W kwestii wstrzymania jej wykonania Sąd orzekł na podstawie art. 152 tej ustawy procesowej. Z uwagi na zwolnienie Skarżącego od kosztów, Sąd w tym zakresie nie orzekł.