III SA/Wa 2170/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, Sędziowie Asesor WSA Alojzy Skrodzki, Asesor WSA Dariusz Turek (spr.), Protokolant Urszula Hoduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2006 r. sprawy ze skargi J. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy oddala skargę. Pismem, które wpłynęło do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwanego dalej ZUS) Oddział w L. 30 stycznia 2006 roku J. N. zwróciła się o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, motywując wniosek tym, że aktualnie osiąga wynagrodzenie w wysokości 628 zł miesięcznie, jest to jej jedyny dochód. Kwota ta musi wystarczyć jej na utrzymanie mieszkania i dwójki uczących się dzieci. Ojciec dzieci jest bezrobotny i nie poczuwa się do obowiązku łożenia na dzieci. Decyzją z [...] marca 2006 roku ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek na: ubezpieczenie społeczne za okres od stycznia do marca 2000 roku w łącznej kwocie (wraz z odsetkami) 2.608,50 zł, ubezpieczenie zdrowotne za okres od czerwca 1999 do marca 2000 roku w łącznej kwocie 1.915,05 zł, - Fundusz Pracy za okres do marca 1999 roku do marca 2000 roku w łącznej kwocie 787,57 zł. W uzasadnieniu podniesiono, iż zgodnie z art. 28 ust. 1 i 3 a ustawy z 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 137, poz. 887 z późn. zm., zwanej dalej u.s.u.s, .), jak również Rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej rozporządzeniem, aby organ mógł umorzyć dotychczasowe zadłużenie, muszą zostać spełnione określone przesłanki, tj. całkowita nieściągalność lub pomimo braku nieściągalności, kiedy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie opłacić należności bez pozbawienia siebie i rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Przesłanki te w stosunku do J. N nie zaistniały. Umorzenie zaległości publicznoprawnych jest wyjątkiem od zasady prowadzenia działalności na własny rachunek. Podmiot prowadzący działalność powinien zabezpieczyć środki finansowe na pokrycie należnych zobowiązań, jest również odpowiedzialny za ryzyko związane z tą działalnością i jej negatywne skutki. Jak wynika z oświadczenia J. N. od pięciu lat pozostaje w faktycznej separacji z mężem, przeczy temu jednak roczne zeznanie podatkowe za 2004 roku, w którym dokonała rozliczenia podatku wspólnie z nim. Wnioskodawczyni nie korzysta ze świadczeń MOPS, ani innej formy pomocy. Obecne zadłużenie objęte jest skutecznym postępowaniem egzekucyjnym, ponadto istnieje możliwość przeniesienia odpowiedzialności na męża wnioskodawczyni. J. N. pismem z dnia [...] kwietnia 2006 roku wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzucając, iż wspólne rozliczenie z mężem podatku za 2004 rok mimo faktycznej separacji nie jest zabronione. Z dochodów męża za ten okres nie korzystała. Postępowanie egzekucyjne prowadzone jest z jej wynagrodzenia, po dokonaniu potrącenie otrzymuje wypłatę w kwocie 650 zł, a po dokonaniu opłat związanych z utrzymaniem mieszkania i pokryciu wydatków związanych z dojazdem do pracy pozostaje jej niewielka kwota na wyżywienie rodziny. Decyzją z [...] maja 2006 roku Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu powtórzono argumentację decyzji z dnia [...] marca 2006 roku. Dodano, że wnioskodawczyni nie podniosła w swoim odwołaniu żadnych nowych okoliczności, które miałyby wpływ na zmianę stanowiska. Na decyzję organu drugiej instancji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła J. N. W uzasadnieniu skargi stwierdziła, iż wspólne zeznanie podatkowe za 2004 rok było sporządzone przez męża na jego wyraźną prośbę. Prosiła również, by zwrócić uwagę na jej podpis widniejący na tym dokumencie, poddała w wątpliwość, czy spełnia wymogi formalne. Mąż mimo znacznych dochodów nie podjął żadnych kroków, by jej pomóc. Pieniądze uzyskiwane od ojca dzieci przeznaczała na ich utrzymanie. Jej sytuacja finansowa od tamtego czasu uległa zmianie, nie zostało to jednak wzięte pod uwagę przy wydawaniu zaskarżonej decyzji. Dokumentację taka samą, jak w ZUS-ie przedstawiła w MOPS i na jej podstawie uzyskała zasiłek okresowy, zasiłek na zakup żywności oraz dodatek mieszkaniowy. W odpowiedzi na skargę [...] lipca 2006 roku organ wniósł o jej "odrzucenie", podtrzymując argumentację przytoczoną w wydanych decyzjach. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) dalej powoływanej jako p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Sąd zwraca również uwagę na treść art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego. Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w stopniu dającym podstawę do jej uchylenia. Zgodnie z art. 28 ust. 3 a i b u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o których mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Szczegółowe zasady umarzania w całości lub części należności określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 roku (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Od tej decyzji na podst. art.83 ust.4 u.s.u.s. przysługuje stronie wniosek do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zaskarżona decyzja jest oparta na uznaniu administracyjnym, tzn. organ po przeanalizowaniu zaistniałych przesłanek może, ale nie musi przychylić się do wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Badaniu przez Sąd nie podlegał więc aspekt słusznościowy, ale sposób w jaki organy doszły do odmownego załatwienia wniosku Skarżącego oraz przedstawiona w uzasadnieniu decyzji argumentacja. Sąd nie ma uprawnień do merytorycznej kontroli takich decyzji (porównaj wyrok WSA z 9 listopada 2005 roku III SA/Wa 1264/05, M.Podat. 2005/12/4, wyrok WSA z 4 marca 2005 roku, III SA/Wa 1980/04, LEX nr 174419). Decyzje wydawane w postępowaniu administracyjnym podlegają rygorom określonym w art. 107 § 1 k.p.a. Przepis ten wymienia elementy decyzji administracyjnej - do których należy między innymi jej uzasadnienie faktyczne i prawne. Z kolei § 3 cytowanego artykułu stanowi, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie decyzji spełnia szczególnie istotną rolę w przypadku decyzji podejmowanych w ramach tzw. uznania administracyjnego, a do takich należą, jak wskazano wyżej, decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie. Pozwala ono bowiem na dokonanie oceny przez organ wyższej instancji, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności, czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub też czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowe uzasadnienie decyzji wiąże się ponadto z realizacją zasady przekonywania, sformułowanej w art. 11 k.p.a. Wyjaśnianie stronom zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy ma bowiem ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu. Oceniając pod tym względem zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że uzasadnienie decyzji wydanej przez Prezesa ZUS spełnia powyższe wymogi. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Realizacji wyrażonej w tym przepisie zasady prawdy obiektywnej służy przepis art. 77 § 1 k.p.a. stanowiący, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ocena materiału dowodowego następuje natomiast zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, określoną w art. 80 k.p.a. W związku z powyższym wskazać należy, że organ drugiej instancji podejmując rozstrzygnięcie wziął pod uwagę wszystkie okoliczności wskazane przez Skarżącą. Okoliczności te dotyczą uzyskiwanych dochodów i wydatków w chwili wydawania zaskarżonej decyzji, jak również sytuacji rodzinnej J. N. Do obu tych kategorii organy podatkowe odniosły się w sposób wystarczający. W ocenie organu pierwszej instancji działalność gospodarcza prowadzona jest na własny rachunek i nie może skutkować umarzaniem składek poza wyjątkowymi sytuacjami. Organ drugiej instancji w swej decyzji stwierdził po ponownej analizie materiału dowodowego, iż sytuacja materialna i rodzinna zobowiązanej jest inna niż opisana we wniosku o umorzenie należności, gdyż we wniosku tym Skarżąca stwierdziła, iż od pewnego czasu (w pozwie rozwodowym z[...]lutego 2006 roku i odwołaniu z [...]kwietnia 2006 wskazała, iż jest to okres pięciu lat) pozostaje w faktycznej separacji z mężem i do tamtej pory nie zna jego dochodów i nie utrzymuje z nim kontaktów podczas, gdy w 2005 roku złożyła roczne zeznanie podatkowe za 2004 roku wspólnie z mężem. Z zeznania tego wynikało, że mąż Skarżącej - J. N. osiągnął znaczny dochód. Osiągane wynagrodzenie w ocenie organu umożliwia utrzymanie rodziny oraz regulowanie zadłużenia wobec ZUS, za które odpowiada również mąż Skarżącej. Zauważono także, że należności z tytułu składek objęte są postępowaniem egzekucyjnym i nie została stwierdzona całkowita nieściągalność zadłużenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie bada sprawy pod kątem słuszności wydawanej decyzji, lecz sprawdza jedynie, czy organy prawidłowo zgromadziły materiał dowodowy i oceniły go należycie. W ocenie Sądu, organ wydając zaskarżoną decyzję w sposób wyczerpujący zgromadził materiał dowodowy i należycie go ocenił. Należy zauważyć, iż organ w odpowiedzi skargę wniósł o "odrzucenie skargi", stwierdzając w uzasadnieniu, że zaskarżona decyzja jest decyzją prawidłową. Sąd może odrzucić skargę z przyczyn formalnych odnoszących się do samej skargi, wskazanych w art.58 p.p.s.a. Takich uchybień formalnych nie wskazał organ w swojej odpowiedzi, nie dopatrzył się ich również Sąd rozpoznający skargę. Wniosek o "odrzucenie skargi" zawarty w odpowiedzi organu należy traktować więc jako omyłkę. Z treści uzasadnienie wynika, iż organ chciał, by skargę uznać za bezzasadną, a więc oddalić ją. Mając na uwadze powyższe, wobec tego, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów prawa, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.