III SA/Wa 2173/07

Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w dniu 22 stycznia 2008 r.. po rozpoznaniu wniosku S. D. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika (adwokata ) w sprawie ze skargi S. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w zryczałtowanym podatku dochodowym p o s t a n a w i a 1. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, 2. odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje wnioskowane przez stronę zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.) i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmuje wnioskowane zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Wyjątki od tej zasady mogą mieć charakter ustawowy albo znajdować zastosowanie w instytucji przyznania prawa pomocy, która jest uregulowana w art. 243 i n. u.p.p.s.a. (por. postanowienie z 1 kwietnia 2005 r sygn. II OZ 209/05). Jeżeli skarżący zamierza skorzystać z instytucji prawa pomocy powinien wykazać okoliczności, od zaistnienia których zależy możliwość skorzystania przez Sąd z tej instytucji, natomiast Sąd jest zobowiązany do analizy przedstawionych materiałów, także z uwzględnieniem zasad logicznego myślenia i doświadczenia życiowego. Wnioskiem zawartym w skardze z 26 listopada 2007 r. skarżący zwróci się o zwolnienie od kosztów sądowych. W wykonania wezwania referendarza sądowego z 4 stycznia 2008 r., skarżący nadesłał wypełniony formularz PPF, ksero polisy PZU serii PK, odpis decyzji Naczelnika US W. z [...] kwietnia 2007 r., pismo z ZUS z 1 marca 2007 r., aneks do umowy kredytu na zakup samochodu, harmonogram spłat kredytu do 2009 r., niefiskalny łączny raport okresowy za okres od 1 stycznia do 20 grudnia 2007 r., wyciąg z rachunku bankowego z 10 stycznia 2008 r., zaświadczenie lekarskie z 11 stycznia 2008 r., wynik rezonansu magnetycznego z 8 listopada 2006 r. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał, że jego trudna sytuacja materialna jest spowodowana wysokimi wydatkami i obciążeniami miesięcznymi. Dochody z tytułu przewozów [...] osiąga coraz mniejsze ze względu na kłopoty zdrowotne (schorzenia kręgosłupa i rwa kulszowa). Z kwoty 742 zł, którą uzyskuje miesięcznie na utrzymanie ponosi koszty zakupu żywności, odzieży, leków oraz – częściowo – koszty opłat za czynsz, energię i gaz. Skarżący prowadzi samotnie gospodarstwo domowe,. Posiada 666, 64 zł na rachunku zajętym przez komornika skarbowego, samochód osobowy, z a który spłaca kredyt bankowy. Z tytułu emerytury osiąga 710, 92 zł netto, z tytułu przewozu osób 1849,- zł. Miesięcznie wydaje: - za telefon 67,- zł, rata za samochód – 727,- zł, z tytułu karty podatkowej 166,- zł, ubezpieczenie [...] 357,- zł , koszty utrzymania samochodu – 500,- zł. Poinformował, że nie sporządza zeznań podatkowych. Referendarz sądowy, dokonując oceny danych zawartych we wniosku oraz na podstawie akt sprawy uznał, iż skarżący wykazał, że jego sytuacja majątkowa uprawnia do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, ponieważ każdy powinien mieć prawo, o którym mowa w art. 45 Konstytucji RP, do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Dostęp do Sądu, który jest elementem składowym prawa do Sądu, nie powinien być ograniczony aktualną sytuacją majątkową skarżącego, ani jego możliwościami do natychmiastowego zgromadzenia wymaganych w sprawie środków finansowych. Prawo do Sądu, związane z zasadą państwa prawnego, będące wypadkową poglądów polskiej doktryny i międzynarodowych standardów, jest sformułowane w art. 45 Konstytucji RP oraz w art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm) – dalej jako EKPCz lub Konwencja i art. 14 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych jako wiążących normach prawa międzynarodowego, jeszcze przed wejściem w życie Konstytucji RP i wtedy też kształtowało przyjęty sposób rozumienia tego przepisu (wyrok TK 8 kwietnia 1997 K 14/96). Podstawową formułę prawa do sądu zawiera artykuł 45 ust. 2 Konstytucji, a przepis ten uzupełniają art. 77 ust. 2 i art. 78 Konstytucji. Część spraw będących w kognicji polskich Sądów Administracyjnych mieści się w zakresie znaczeniowym zwrotu sprawa cywilna w rozumieniu art. 6 EKPCz, część natomiast - jak sprawy podatkowe, niektóre budowlane, związane z deportacją – wykraczają poza zakres tego pojęcia. Zważywszy na tożsamość dóbr chronionych w art. 6 EKPCz i w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, a także zakres ochrony z art. 45 Konstytucji RP oraz obowiązek realizacji zasady równości (art. 32 Konstytucji) i zasady pewności prawa (art. 2 Konstytucji RP), wskazane jest uwzględnianie przez podmioty orzekające dorobku Trybunału w zakresie prawa do Sądu, także, jeżeli chodzi o sprawy, które nie mieszczą się w zakresie zwrotu sprawa cywilna z art. 6 Konwencji. Przyjęcie odmiennego poglądu mogłoby być przyczyną nieuzasadnionego zróżnicowania orzecznictwa w zakresie prawa pomocy w podobnych w sprawach administracyjnych rozstrzyganych przez Sąd Administracyjny. Uwaga ta ma dla analizowanej sprawy znaczenie, ponieważ celem Konwencji jest gwarancja praktycznych i skutecznych praw, a zarówno w postępowaniu cywilnym, jak i karnym kluczowe jest, by strony postępowania nie pozbawiać możliwości przedstawienia swojej sprawy sądowi (Steel i Morris p. Wielkiej Brytanii, nr 68416/01), zwłaszcza kiedy strona zwraca uwagę na to, że szczupłe środki finansowe nie pozwalają jej na skuteczną obronę swoich praw. Prawo do rzetelnego procesu zajmuje szczególne miejsce we współczesnym społeczeństwie demokratycznym (por Airey p. Irlandii, wyrok z 9 października 1979 r.). Prawo dostępu do sądu, poprzez rozważne badanie wniosków o zwolnienie z opłat sądowych i wniosków o przyznanie pomocy prawnej, powinno być zabezpieczone przez organy władzy publicznej w sposób szczególnie staranny, ze względu na wagę miejsca, jakie w demokratycznym społeczeństwie zajmuje prawo do rzetelnego procesu sądowego, którego rolą jest ochrona naruszonych praw (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Dyrektywa ta ma wyraz w sprawie w tym, że do oceny sytuacji majątkowej strony wystarczy fakt pełnej realizacji niektórych tylko punktów wezwania Sądu, jeżeli z nadesłanych oświadczeń i dokumentów, pochodzących z niezależnych od siebie instytucji, wynika – w sposób niesprzeczny – fakt niemożności natychmiastowego poniesienia przez skarżącego kosztów postępowania lub groźba uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie lub rodziny – w razie poniesienia przez niego kosztów sprawy. Fakt przyznania skarżącemu prawa pomocy w innej sprawie, jak też argumentacja skarżącego podniesiona w innej sprawie, znany z urzędu referendarzowi sądowemu, nie obliguje referendarza sądowego do powielenia tego rozstrzygnięcia w tej analizowanej sprawie, ponieważ referendarz sądowy ocenia sytuację majątkową skarżącego za każdym razem oddzielnie, z uwzględnieniem wymaganych kosztów postępowania i aktualnej kondycji majątkowej wnioskodawcy. Referendarz sądowy zauważa, że wymiar sprawiedliwości tylko wtedy spełnia funkcje, do których został powołany, gdy na końcowy werdykt nie czeka się nadmiernie długo, ponieważ zwłoka może osłabić jego skuteczność i wiarygodność (wyrok Trybunału z 23 października 1990 r. Mozera de Azevedo p. Portugalia). Ograniczenia, którym podlega dostęp do sądu lub trybunału nie będą naruszać art. 6 ust. 1 EKPCz i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, jeśli nie są uzasadnione celem lub nie ma rozsądnego proporcjonalnego związku pomiędzy użytymi środkami a celem, który ma być poprzez nie osiągnięty. Mając na uwadze to wskazanie referendarz sądowy zadecydował o konieczności prowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego, co do sytuacji majątkowej skarżącego. Zdaniem referendarza sądowego konieczność prowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego, co do kondycji majątkowej strony powinna być rozważana z uwzględnieniem celu tego postępowania lub istnienia rozsądnego, proporcjonalnego związku pomiędzy użytymi środkami a celem, który ma być poprzez zastosowane środki osiągnięty. W sprawie o odmowę umorzenia zaległości podatkowych, odwlekanie kontroli sądowej zaskarżonego aktu, także poprzez prowadzenie postępowania w zakresie starannej weryfikacji sytuacji majątkowej strony, może powodować skutek wyegzekwowania zaległości podatkowych w drodze egzekucji administracyjnej i tym samym spowodować nieefektywność sądowej kontroli w sprawie. Odnosząc się do wniosku o ustanowienie pełnomocnika, referendarz sądowy zauważa, że zważywszy na rodzaj sprawy zawisłej przed Sądem Administracyjnym (odmowa umorzenia zaległości podatkowych) i wysokość stawek przewidzianych za prowadzenie tego rodzaju spraw w ustawach korporacyjnych pełnomocników tj. w rozporządzeniach Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. Dz.U. Nr 163, poz. 1348 i 1349 w przypadku, odpowiednio, adwokatów i radców prawnych oraz – co do doradców podatkowych – w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 2 grudnia 2003 r. Dz.U. Nr 212, poz 2075), skarżący jest w stanie, przy wykazanych zasobach, podjąć działania w celu uzyskania środków niezbędnych na pokrycie kosztów działania pełnomocnika, jeśli uznaje jego udział za wskazany. Referendarz sądowy zwraca przy tym uwagę na to, że skarżący nie jest zobowiązany do uiszczenia jakichkolwiek kosztów sądowych w żadnej sprawie wniesionej przez niego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i może, w sposób zależny od jego woli redystrybuować posiadane środki pieniężne. Z uwzględnieniem zatem także tego faktu należy analizować złożony przez niego wniosek o ustanowienie pełnomocnika. Ponadto wyniki analizy wyliczeń przedstawionych przez skarżącego w rubryce 10 formularza PPF wskazują na to, że dysponuje on – co miesiąc – kwotą (ok. 2500,- zł), która umożliwia mu podjęcie czynności w celu ustanowienia – samodzielnego – pomocy prawnej. Skarżący nie wyjaśnił również, czy podejmował działania zmierzające do odzyskania kwoty 1.700.948 zł, nie wspominając już o tym, że nie napomknął, składając wniosek, o istnieniu tej wierzytelności, ani nie rozważył możliwości ułożenia sobie stosunków z pełnomocnikiem z uwzględnieniem należnej mu kwoty. Nie ustosunkował się także do punktu 5 wezwania o wskazanie swoich należności i zobowiązań, nie nadesłał wyciągu bankowego za cały wskazany okres czasu oraz nie nadesłał zaświadczenia lekarskiego o treści oznaczonej w wezwaniu, zatem nie wykazał, z dołożeniem wnioskowanej staranności, swojej sytuacji majątkowej. Bez wpływu na rozstrzygnięcie wniosku skarżącego była wiedza o wyniku jego wniosku w sprawie III SA/Wa 1001/07, gdzie Sąd, w postanowieniu z 9 października 2007 r., przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie kosztów, a oddalił wniosek w zakresie ustanowienia pełnomocnika – ze względu na niepełne wyjaśnienie, pomimo wezwania, sytuacji majątkowej skarżącego. Mając na uwadze powyższe referendarz sądowy, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1 i § 2, § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 u.p.p.s.a. uznał, jak w sentencji.