III SA/Wa 2232/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Artur Kot, Sędziowie sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (sprawozdawca), sędzia WSA Cezary Kosterna, Protokolant starszy referent Karol Kodym, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 marca 2014 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpowiedzialności członka zarządu za zobowiązania spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za miesiące od grudnia 2004 r. do maja 2005 r. oddala skargę Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych decyzją z [...] listopada 2012 r.: 1. ustalił odpowiedzialność skarżącego (strony) – M.K. za zaległości A. Spółki z o.o. z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okres od grudnia 2004 r. do maja 2005 r., 2. umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie wobec H.B. za zaległości A. Spółki z o.o. z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okres od grudnia 2004 r. do maja 2005 r., 3. umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie wobec E.D. za zaległości A. Spółki z o.o. z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okres od grudnia 2004 r. do maja 2005 r. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wskazał na dokumenty w postaci: - zaświadczenia lekarza psychiatry dotyczącego leczenia w okresie od sierpnia 2004 r. do lutego 2005 r., - pełnomocnictwa dla G.P. z 16 lutego 2012 r. do dokonywania czynności związanych z zarządzaniem w A. Spółki z o.o. oraz - rezygnacji z funkcji prezesa Spółki A., które w jej ocenie potwierdzają, iż od sierpnia 2004 nie zarządzał sprawami Spółki. Minister Pracy i Polityki Społecznej decyzją z [...] czerwca 2013 r. utrzymał mocy decyzję organu pierwszej instancji. Powołując się na art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749 z późn. zm.), dalej "O.p." i art. 49 ust. 1 i 4, art. 49 ust. 5c ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721 ze zm.), dalej "u.r.z.s.o.n." Następnie wskazał, że wystąpiły okoliczności umożliwiające ustalenie odpowiedzialności skarżącego za zobowiązania A. Sp. z o.o. Bezspornym jest bowiem, iż z uwagi na pełnienie przez skarżącego funkcji członka zarządu Spółki, organ I instancji mógł nałożyć na niego odpowiedzialność za zobowiązania A. powstałe w okresie gdy był on członkiem zarządu Spółki. Dodał jednocześnie, iż należności te nie uległy przedawnieniu gdyż jak poinformował Naczelnik Urzędu Skarbowego W. dokonał zajęcia rachunku bankowego dłużnika. Strona w przeprowadzonym postępowaniu nie wykazała jednak, że wystąpiła jakakolwiek okoliczność uniemożliwiająca pociągnięcie jego osoby do odpowiedzialności. W ocenie organu żaden z podniesionych przez stronę argumentów nie uzasadnia wyłączenia możliwości ustalenia odpowiedzialności skarżącego za zaległości A. Spółki z o.o. Uprzednio, w sprawie tej podobne zdanie wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w powyżej przywołanym wyroku z 13 lutego 2012 r. Sygn. akt III SA/Wa 1427/11 stwierdzając, iż "Sąd podziela pogląd organu odwoławczego, iż skarżący w przeprowadzonym postępowaniu nie wykazał, że wystąpiła jakakolwiek okoliczność uniemożliwiająca pociągnięcie jego osoby do odpowiedzialności". Po ponownie przeprowadzonej analizie materiału dowodowego, w tym wyjaśnień strony organ odwoławczy stwierdza, iż nie zmieniają one stanowiska wyrażonego przez Sąd w powyżej przywołanym wyroku. Nie stanowią argumentu wyłączającego odpowiedzialność skarżącego podnoszone przez niego: niedyspozycja z uwagi na pozostawanie pod opieką lekarza i przebywanie na zwolnieniu lekarskim. W miejscu tym należy podkreślić, iż pozostawanie na zwolnieniu bądź problemy zdrowotne nie stanowią przesłanki wyłączającej odpowiedzialność członka zarządu. Również informacje o udzieleniu pełnomocnictwa oraz złożeniu rezygnacji z funkcji Prezesa Zarządu nie stanowią przesłanek do uchylenia się od odpowiedzialności za zobowiązania Spółki w okresie, w którym skarżący pełnił funkcję członka Zarządu. Konstrukcja art. 116 O.p. jednoznacznie wskazuje w jakich sytuacjach członek lub były członek zarządu może uchylić się od odpowiedzialności za zobowiązania spółki w której w której pełnił taką funkcję. Uwzględnienie pierwszego z przytoczonych argumentów strony w sytuacji braku możliwości pociągnięcia do odpowiedzialności za zobowiązania spółki jej pełnomocnika oznaczałoby przyzwolenie organu na obchodzenie prawa i unikanie przez podmioty gospodarcze (bądź jak w niniejszej sprawie osoby trzecie) konsekwencji w związku z prowadzoną działalnością, co jest niedopuszczalne w państwie prawa. Odnosząc się do podnoszonej rezygnacji z funkcji Prezesa Zarządu A. Sp. z o.o. organ wskazał, iż nastąpiła ona dopiero w piśmie z 25 lipca 2005 r. Skarżący nadal widnieje w Krajowym Rejestrze Sądowym jako Prezes Spółki. Niezależnie od tego należy wskazać iż skoro co najmniej do tego dnia skarżący pełnił funkcje Prezesa organ miał pełne prawo ustalić jego odpowiedzialność za zobowiązania Spółki. Należy jednocześnie dodać, a czego strona nie wyjaśniła, iż sama rezygnacja z pełnienia funkcji prezesa Spółki nie jest jednoznaczna z rezygnacją z bycia członkiem zarządu tejże Spółki. W sytuacji natomiast faktycznego figurowania KRS skarżącego do chwili obecnej na stanowisku Prezesa Spółki należy z rezerwą podchodzić do intencji skarżącego zawartych w piśmie z 25 lipca 2005 r. Niezależnie od powyższego należy zauważyć, iż jak słusznie zauważył organ I instancji brak jest podstawy prawnej do ustalenia odpowiedzialności podatkowej J.S. pełniącej, w okresie, którego dotyczy niniejsze postępowanie funkcję członka Zarządu Spółki A. Jak wynika z dyspozycji przepisu art. 118 § 1 O.p. nie można wydać decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej, jeżeli od końca roku kalendarzowego, w którym powstała zaległość podatkowa, upłynęło 5 lat. Z uwagi na fakt, iż sprawa dotyczy należności za okres od grudnia 2004 r. do maja 2005 r. wobec J.S. nie może zostać wydana decyzja o odpowiedzialności za zobowiązania Spółki A. W skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o jej uchylenie i podniósł, że nie miał faktycznego wpływu na decyzje podejmowane w spółce, i stąd obciążenie go jej zobowiązaniami jest niesprawiedliwe. Wskazał, że od początku 2004 roku ujawniły się u niego, symptomy rozstroju nerwowego. Od 3 sierpnia 2004 roku rozpocząłem leczenie u lekarza [...], który zdiagnozował u niego [...]. Leczenie farmakologiczne, trwało do lutego 2005 roku. W tym czasie przebywał na zwolnieniu lekarskim. W odpowiedzi na skargę Minister Pracy i Polityki Społecznej, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Na wstępie wyjaśnić należy, iż rozpoznawana sprawa była już przedmiotem rozstrzygnięcia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 13 lutego 2012 r. III SA/Wa 1427/11. Zgodnie z art.153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r.,poz.270 t.j. ) dalej "p.p.s.a." ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. W powyższym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ocenił ustalenia faktyczne organu i stwierdził, że ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów wynika, że zaległość we wpłatach na PFRON za grudzień 2004 r. oraz okres od stycznia do maja 2005 r. powstała w roku 2005, a pięcioletni termin od końca roku kalendarzowego, w którym powstała zaległość podatkowa upłynął z dniem 31 grudnia 2010 r. a więc przed upływem terminu przedawnienia do jej wydania zgodnie z art. 118 § 1 O.p. Przypomnieć też należy, że postanowienia Rozdziału 15 O.p. przewidują odpowiedzialność majątkową osób trzecich za zaległości podatkowe m.in. spółki akcyjnej. Odpowiedzialność tę ponoszą członkowie zarządu spółki (także byli członkowie zarządu), którzy pełnili funkcje w zarządzie w czasie, kiedy powstały nieuiszczone przez spółkę zobowiązania podatkowe. Jest to odpowiedzialność osobista - całym majątkiem, solidarna ze spółką i pozostałymi członkami zarządu. Sąd stwierdza, że dyspozycja art. 116 O.p. obejmuje zarówno przesłanki pozytywne orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu, które muszą być spełnione, aby wydanie decyzji w tym przedmiocie było możliwe), oraz przesłanki negatywne (które nie mogą zajść, aby organ podatkowy mógł orzec o tej odpowiedzialności). Przesłankami, od których ww. przepis uzależnia możliwość orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe osoby prawnej jest pełnienie funkcji członka zarządu w czasie powstania zaległości oraz bezskuteczność egzekucji przeciwko osobie prawnej. Przesłankami negatywnymi, których zajście zwalnia z tej odpowiedzialności są: zgłoszenie wniosku o upadłość lub wszczęcie postępowania układowego we właściwym czasie lub niezgłoszenie wniosków o wszczęcie tych postępowań bez winy członka zarządu lub wskazanie mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Sąd w składzie orzekającym w poprzedniej jak i w niniejszej sprawie podziela prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że orzekając o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki, organ podatkowy jest zobowiązany wykazać okoliczność pełnienia obowiązków członka zarządu w czasie powstania zobowiązania podatkowego, które przerodziło się w dochodzoną zaległość podatkową spółki oraz bezskuteczność egzekucji przeciwko spółce, natomiast ciężar wykazania którejkolwiek okoliczności uwalniającej od odpowiedzialności spoczywa na członku zarządu (por. wyrok NSA z 6 marca 2003 r. sygn. akt SA/Bd 85/03, POP 2003/4/93, wyrok WSA w Warszawie z 30 czerwca 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 629/04, LEX nr 181425). Stwierdzić w związku z tym należy, że organy podatkowe prowadząc postępowanie w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości Spółki powinny najpierw stwierdzić istnienie przesłanek pozytywnych tej odpowiedzialności, a po ich stwierdzeniu rozważyć, czy Skarżący przedstawił okoliczności egzoneracyjne (przesłanki negatywne). W przypadku braku którejkolwiek z przesłanek pozytywnych, nie ma konieczności rozważania istnienia przesłanek negatywnych. W takiej sytuacji nie może nastąpić orzeczenie o odpowiedzialności członka zarządu. W wyroku z dnia 13 lutego 2012 r. III SA/Wa 1427/11 Sąd rozstrzygnął, iż: - organy podatkowe wykazały, iż w rozpoznawanej sprawie przesłanki pozytywne zostały spełnione. Ustalono, że skarżący był członkiem zarządu Spółki w czasie powstania ww. zobowiązań z tytułu wpłat na PFRON. Nie negował tego faktu również w toku postępowania administracyjnego. - Organy zasadnie przyjęły, że egzekucję prowadzoną z majątku Spółki uznać należało za bezskuteczną. Nie budzi bowiem wątpliwości, że w jej następstwie nie doszło do uzyskania należności Skarbu Państwa. Z treści znajdującego się w aktach sprawy uzasadnienia postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wynika, iż nie ustalono majątku Spółki, z którego mogłoby dojść do spłacenia ciążących na niej zobowiązań, chociaż organ podatkowy podejmował czynności mające na celu ustalenie składników majątkowych Spółki oraz uzyskanie środków pieniężnych w związku z prowadzoną egzekucją. -Sąd ocenił również przesłanki negatywne przeniesienia odpowiedzialności na członka zarządu z art. 116 O.p. i stwierdził, iż wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki nie został zgłoszony. Sąd podzielił pogląd organu odwoławczego, iż Skarżący w przeprowadzonym postępowaniu nie wykazał, że wystąpiła jakakolwiek okoliczność uniemożliwiająca pociągnięcie jego osoby do odpowiedzialności. Ponadto znajdujące się w aktach sprawy dokumenty jednoznacznie wskazywały, że Skarżący miał możliwość czynnego udziału w postępowaniu. Na przeszkodzie udziałowi Skarżącego w postępowaniu nie stała okoliczność, że dokumentacja Spółki została odebrana i zabezpieczona przez Policję, aczkolwiek z pewnością z punktu widzenia Skarżącego wygodniej było dysponować tą dokumentacją. Nie jest to jednak okoliczność, za którą odpowiedzialność ponoszą organy. Należy wskazać również na istniejące w procedurze karnej możliwości korzystania przez zainteresowanego z zabezpieczonej dokumentacji. - Powodem uwzględnienia skargi przez Sąd było nieustalenie przez organy orzekające w sprawie kręgu osób odpowiedzialnych za zaległości spółki i skierowanie decyzji orzekającej o odpowiedzialności za zaległości spółki w drugiej instancji tylko w stosunku do Skarżącego. Sąd zauważył, iż w kwestii kręgu osób, których dotyczyć winna decyzja wydana na podstawie art. 116 O.p. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wypowiedział się w uchwale z dnia 9 marca 2009 r. Sygn. akt I FPS 4/08 stwierdzając, iż: "materialnoprawna treść (...) art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, w połączeniu z regulacjami procesowymi, sprawia, że organ podatkowy nie ma jakiejkolwiek dyskrecjonalnej możliwości wyboru osoby, wobec której wszczyna postępowanie w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich (tu: członków zarządu spółki akcyjnej). Możliwość taka zresztą musiałaby oznaczać działanie organu podatkowego w ramach uznania administracyjnego, pojmowanego jako "luz stosowania przepisów prawa znajdujący swój wyraz w kształtowaniu następstw prawnych określonego zdarzenia przez wybór jednego z możliwych wariantów rozstrzygnięcia sprawy indywidualnej" (J. Orłowski: Uznanie administracyjne, Gdańsk, 2005, s. 32-33). Ażeby jednak działanie takie było dopuszczalne, konieczne jest istnienie wyraźnego upoważnienia ustawowego. Takowego zaś brak w przypadku analizowanych tu przepisów. Tym samym więc należy przyjąć, że postępowanie powinno być wszczęte i prowadzone przeciwko wszystkim osobom, które w danym przypadku mogą ponosić odpowiedzialność w myśl art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej. Potrzeba taka bowiem wynika z samej istoty stosunku prawnego podlegającego rozstrzygnięciu w trybie wskazanego przepisu, który w ten sposób determinuje zakres podmiotowy postępowania. O występowaniu takiej potrzeby przekonuje zresztą konieczność zapewnienia wszystkim osobom, potencjalnie odpowiedzialnym za cudzą zaległość podatkową, możliwości obrony własnych interesów, w tym w zakresie dowodzenia przesłanek egzoneracyjnych. Wszak różne okoliczności faktyczne rzutujące na odpowiedzialność poszczególnych osób mogą, z różnych powodów, być dla nich nieznane i dopiero współuczestniczenie w postępowaniu spowodować może ich ujawnienie, a co za tym idzie - wykorzystanie we własnym interesie. Ponad wszystko zaś wskazuje na nią konieczność respektowania przez każdego wierzyciela, a więc także i Skarb Państwa, prawa podmiotowego tych, którzy zobowiązanie wykonali, do realizacji przysługujących im roszczeń regresowych. - Analizując akta postępowania Sąd stwierdził również, że organ I instancji doręczył decyzję M.K., H.B., E.D. Krąg tych osób był określony w postanowieniu o wszczęciu postępowania mającego na celu ustalenie odpowiedzialności członków zarządu Spółki za jej zobowiązania. Okoliczność, że odwołanie od decyzji złożyła tylko jedna ze stron M.K. nie powoduje, że pozostałe podmioty tracą przymiot strony. Organ odwoławczy zobowiązany jest traktować wszystkich członków zarządu jako strony postępowania, ze wszystkimi tego konsekwencjami, w szczególności doręczając tym osobom decyzję organu odwoławczego. Zgodnie bowiem z art. 211 w związku z art. 235 O.p. decyzję doręcza się stronom na piśmie. Powyższego obowiązku organu odwoławczego nie zmienia fakt, że pozostali członkowie zarządu nie złożyli odwołania. Zatem niewątpliwie, zważywszy na brak potwierdzenia odbioru dla pozostałych dwóch członków zarządu, doręczenia takie nie nastąpiły. -Ponadto Sąd stwierdził, iż organ I instancji wadliwie wskazał w sentencji wydanej decyzji przepis art. 21 § 3 O.p. jako podstawę prawną rozstrzygnięcia. W sentencji jako podstawa prawna powinny zostać wskazane art. 107 §1, art. 108 §1, 109, art. 116, art. 118 § 1 O.p. - We wskazaniach co do dalszego postępowania Sąd wskazał, iż rozpoznając sprawę ponownie organ odwoławczy obejmie postępowaniem podatkowym i rozważy kwestię odpowiedzialności za zaległości członka zarządu J.S. zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej. Skieruje decyzję do wszystkich osób będących stronami w sprawie, zaznaczając w jej sentencji solidarność odpowiedzialności członków zarządu. Sąd podkreślił, że osoby trzecie w rozumieniu art. 107 O.p. odpowiadają nie za swoje zaległości. Dług, jakim zostają obciążone jest długiem cudzym. Wymaga to szczególnej rozwagi i ostrożności przy stosowaniu przepisów pozwalających na orzeczenie o ich odpowiedzialności. Koniecznym jest zatem, aby czynności wobec podatnika, warunkujące późniejszą ewentualną odpowiedzialność osoby trzeciej, zrealizowane zostały z zachowaniem właściwych procedur. Sąd w składzie rozpoznającym sprawę ponownie będąc związanym wyżej przedstawioną oceną prawną, ustalił, iż organy orzekające w sprawie wykonały wyrok Sądu i uwzględniły przy ponownym rozstrzygnięciu sprawy ocenę prawną w nim zawartą. Decyzja o odpowiedzialności za zaległości Spółki została skierowana i doręczona wszystkim członkom zarządu Spółki odpowiedzialnych za jej zaległości. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, nie wydano orzeczenia jedynie co do J.S., z uwagi na upływ przedawnienia terminu do wydania decyzji ustalającej odpowiedzialność członka zarządu za zaległości Spółki, określonego w art.118 § 1 O.p. Prawidłowo wskazano podstawę prawną rozstrzygnięcia. Organ wyjaśnił również, iż okoliczności rezygnacji Skarżącego z funkcji Prezesa zarządu w lipcu 2005 r., nie jest równoznaczna z rezygnacją z funkcji członka zarządu, ale przede wszystkim podniósł, że skoro decyzja o przeniesieniu odpowiedzialności za zaległości Spółki dotyczy okresu od grudnia 2004 r. do maja 2005 r., to okoliczność ta pozostaje bez znaczenia dla sprawy. Podobnie za nieistotne w sprawie organ uznał stan zdrowia Skarżącego i udzielenie pełnomocnictwa osobie trzeciej. Sąd wyjaśnienia te akceptuje. Mając na uwadze art.153 oraz 170 p.p.s.a. bezprzedmiotowe pozostają zarzuty skargi podnoszone przez Skarżącego ponownie, mimo prawomocnego wyroku Sądu, który zapadł w sprawie i nie podlegają ponownemu rozpatrzeniu. Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art.151 p.p.s.a. oddalił skargę.