III SA/Wa 2236/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Olesińska, po rozpoznaniu w dniu 26 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. Z. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 1 września 2017 r. w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2017 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy Skarżący – K.Z. w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wpisu sądowego od skargi w wysokości 2624 zł –zwrócił się na formularzu PPF (z 19/7/2017 r.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych – powyżej uiszczonej już kwoty 100 zł. W szczególności, jak wskazał: - osiąga wynagrodzenie ze stosunku pracy w kwocie 2000 zł, żona 860 zł; -udziały w spółce zostały zajęte przez US; - posiada udział w wysokości ½ w samochodzie [...]; - z żoną łączy skarżącego – rozdzielność majątkowa; - miesięczne koszty utrzymania to ok 600 zł wraz z kosztem kredytu w wysokości 1050 zł Skarżący, w wykonaniu wezwania referendarza sądowego, przekazał, m.in. deklaracje podatkowe, zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia, wyciągi z rachunków bankowych. Oświadczył, ze koszt obsługi prawnej to nieco ponad 1500 zł. Postanowieniem z dnia 1 września 2017 r. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zwolnił Skarżącego od wpisu od skargi powyżej kwoty 1000 zł oraz odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy w pozostałym zakresie. W dniu 20 września 2017 r. pełnomocnik Skarżącego wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego w części oddalającej wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych ponad już opłaconą kwotę. W uzasadnieniu wskazał, iż Skarżący utrzymuje się wyłącznie z umowy o pracę, nie ma znaczącego majątku. Wobec jego majątku zostało orzeczone poprzez organ - Naczelnika Urzędu Skarbowego Warszawa - Praga zabezpieczenie. Nie zgodził się z poglądem starszego referendarza, iż ma majątek w postaci udziału w ½ w ruchomości - samochodzie [...] - który może swobodnie gospodarować, w sensie, że może go zbyć. Jest to możliwość czysto teoretyczna, gdyż nikt nie kupi udziału w samochodzie, którym na co dzień dysponuje osoba trzecia. Transakcje sprzedaży udziału w pojeździe są zwyczajnie nie spotykane. Skarżący podniósł, iż zgodnie z przedstawionymi rozliczeniami w całości wydatkuje otrzymywane dochody na potrzeby własne i rodziny. Zdaniem Skarżącego nie można uznać, że kosztem życia i zdrowia mógł dokonać oszczędności na uiszczenie wpisu - przy konieczności wydatków na rzecz rodziny i własne niezbędne potrzeby. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "P.p.s.a."), w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonuje kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia referendarza sądowego, jednakże nie rozpoznaje powtórnie wniosku w tym przedmiocie. Zgodnie z art. 245 § 1 i § 3 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W odniesieniu do meritum sprawy Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, nie publ.) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 100 zł. Wysokość wpisu od skargi w niniejszej sprawie wynosi 2.724 zł. W myśl zatem art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jego obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący osiąga wraz z żoną dochód w kwocie ponad 2 tys. zł miesięcznie. Przy ocenie sytuacji materialnej Skarżącego nie można pominąć sytuacji materialnej jego żony, z którą wspólnie mieszka pomimo rozdzielności majątkowej. Zdaniem Sądu nie jest też okolicznością uzasadniającą przyznanie pomocy w większym zakresie fakt, że Skarżący – jak wskazał – jest połączony z żoną węzłem "rozdzielności majątkowej". W szczególności, odnosząc się do kwestii istniejącej pomiędzy małżonkami umowy majątkowej małżeńskiej rozdzielności majątkowej referendarz sądowy Sąd zauważa, iż jak wynika z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012r. poz. 788, dalej: k.r.o.) małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Obowiązek poszerzenia ustaleń faktycznych o informacje dotyczące stanu posiadania małżonka osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych odnosi się bowiem również do sytuacji, gdy o zwolnienie z kosztów zabiega osoba pozostająca w związku małżeńskim. Przyjmuje się bowiem, że w takiej sytuacji wnioskodawcę obciąża obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania nawet z pomocą małżonka. Wynika to z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb stworzonej przez nich rodziny, co znajduje umocowanie w przepisach art. 13 i art. 27 k.r.o. W świetle orzecznictwa sądów administracyjnych obowiązek ten rozciąga się również na prowadzenie postępowania sądowego i to niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego. Przy ocenie sytuacji materialnej skarżącego nie można zatem pominąć sytuacji materialnej jego żony, z którą wspólnie mieszka. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II OZ 1266/11). Obowiązek ten nie zostaje wyłączony nawet w przypadku nieistnienia wspólności majątkowej, czy nieprowadzenia przez małżonków wspólnego gospodarstwa domowego. Sąd zauważa ponadto, iż Skarżący, ubiegając się o zwolnienie z kosztów wpisu od skargi ponosi zarazem – i to dobrowolnie – fakultatywne koszty postępowania w kwocie ok 1500 zł z tytułu udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika, które nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami z tytułu wpisu od skargi, których uiszczenie warunkuje rozpoznanie sprawy. Konsekwencje wyboru Strony nie powinny obciążać budżetu Skarbu Państwa. Sąd aprobuje stanowisko referendarza Sadowego, iż fakt pokrycia kosztów działania pełnomocnika nie jest okolicznością uzasadniającą zwolnienie od wpisu od skargi we wnioskowanym zakresie. Ponadto fakultatywne koszty postępowania w kwocie ok 1500 zł z tytułu udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika, nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami z tytułu wpisu od skargi, których uiszczenie warunkuje rozpoznanie sprawy. Konsekwencje wyboru Strony nie mogą obciążać budżetu Skarbu Państwa, zwłaszcza, iż na obecnym etapie postępowania, tj. na etapie skargi, do toczenia sporu nie jest niezbędna pomoc profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem Sądu przyznany przez referendarza sądowego zakres zwolnienia z uwagi na posiadanie stałych dochodów przez Skarżącego i jego żonę nie będzie stanowiło uszczerbku w koniecznym utrzymaniu Skarżącego. Sąd, mając na uwadze przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności, posiłkując się nadesłanymi przez Skarżącego dokumentami, doszedł do przekonania, że zasadnym było przyznanie Skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia Skarżącego od wpisu od skargi powyżej kwoty 1000 zł. Sąd, mając na uwadze powyższe oraz treść art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 260 § 1 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.