III SA/Wa 2246/16

Dnia 9 maja 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Alojzy Skrodzki, po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T. sp. z o.o. z siedzibą w W. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego z dnia 19 września 2016 r., odmawiającego przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie w sprawie ze skargi T. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2013 r. postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. T. sp. z o.o. z siedzibą w W. (zwana dalej "Skarżącą" lub "Spółką") złożyła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2016 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2013 r. Zarządzeniem z dnia 3 sierpnia 2016 r. wezwano Skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 58 942 zł. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca wskazała, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek opłat, podjęła niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie kosztów sądowych oraz nie posiada żadnego majątku. Podniesiono także, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi [...] zł, zaś Skarżąca ma debet na rachunku bankowym w wysokości 2 793 zł. Do wniosku załączono wyciągi z rachunku bankowego Spółki, CIT-8, skrócony bilans oraz rachunek zysków i strat (porównawczy). W wykonaniu wezwania Starszego Referendarza Sądowego m.in. o przesłanie zestawienia faktur VAT za ostatnie sześć miesięcy oraz wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące prowadzenia działalności gospodarczej Spółka poinformowała, że nie posiada faktur za ostatnie sześć miesięcy, jej wspólnik nie posiada rachunku bankowego, Spółka nie zatrudnia pracowników i nie ponosi kosztów ich wynagrodzenia, zaś jej udziałowiec dofinansował Spółkę kwotą niespełna 14 000 zł. Skarżąca wskazała również, że posiada należności w kwocie 1 173 672,36 zł oraz zobowiązania w kwocie 1 223 108,54 zł i – względem Organów podatkowych – nieco ponad 8,5 mln zł. Przedłożono nadto historię rachunku bankowego za okres 06-09/2016 r. Postanowieniem z dnia 19 września 2016 r. Starszy Referendarz Sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. Zarzuciła w nim błędne stwierdzenie, iż Spółka nie podjęła działań w celu uzyskania środków na pokrycie kosztów sądowych od wspólników Spółki. Zaznaczono, że wspomniane działania okazały się bezskuteczne w związku z tym, że jedynym wspólnikiem Skarżącej jest jej aktualny Prezes Zarządu, który nie posiada obecnie środków pieniężnych na udzielenie Spółce pożyczki, czy przekazanie jej jakichkolwiek kwot na podstawie innej czynności prawnej. Skarżąca wyjaśniła również, że nie było jej stać na rezerwowanie jakichkolwiek środków na poczet kosztów sądowych, gdyż takie postępowanie wiązałoby się z pokrzywdzeniem jej wierzycieli. Oznaczałoby to bowiem wstrzymywanie zapłat za zakupiony towar, co mogłoby ją narazić na cywilne procesy sądowe czy też odpowiedzialność karną członka zarządu. Dodano także, że w zaskarżonym postanowieniu pominięto dochód Spółki czy też jej wynik finansowy, opierając się jedynie na wielkości jej przychodu. Zdaniem Spółki nieprzyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie oznacza zamknięcie jej drogi sądowej, co stanowi naruszenie konstytucyjnej zasady państwa prawa i dostępu do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Skarżąca wnioskowała o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, tj. w zakresie częściowym. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a, zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zaznaczyć należy, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, nie jest obligatoryjne, mimo spełnienia przez nią przesłanek, na co wskazuje zawarty w treści przepisu art. 246 § 2 P.p.s.a. zwrot "może być przyznane". Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji RP, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 niepubl.). Nie ulega wątpliwości, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Po przeanalizowaniu wniosku Skarżącej oraz przedstawionej przez nią informacji dotyczącej sytuacji finansowej, Sąd stwierdza, że powyższe przesłanki, będące warunkiem niezbędnym do przyznania zwolnienia od uiszczenia kosztów sądowych, nie mają zastosowania w przedmiotowej sprawie. Należy podkreślić, iż aby móc ocenić sytuację strony i na jej podstawie prawidłowo rozpoznać wniosek, sąd musi zapoznać się z dokumentami świadczącymi o jej sytuacji, nie można tego uczynić na podstawie domniemań. Przy czym w P.p.s.a jednoznacznie wskazano, iż to wnioskodawca ma obowiązek wykazać fakty, na których opiera swój wniosek. Nie można przerzucić tego obowiązku na sąd, albowiem tylko strona skarżąca ma interes prawny, aby na podstawie dostarczonych dokumentów uzyskać prawo pomocy. W niniejszej sprawie Spółka podniosła, że nie była w stanie zabezpieczyć środków finansowych na pokrycie kosztów ewentualnych postępowań sądowych, gdyż wiązałoby się to z pokrzywdzeniem jej wierzycieli, tj. wstrzymywaniem zapłat za zakupiony towar. Wobec powyższego podkreślenia wymaga fakt, iż prawo pomocy nie przysługuje temu, kto swoje zobowiązania cywilne przedkłada nad obowiązek pokrycia publicznoprawnej opłaty sądowej. Skoro bowiem udzielenie prawa pomocy jest traktowane jako wyjątek od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów procesu, powyższe nie może oznaczać preferowania przez Spółkę wydatków innych niż te związane z pokrywaniem kosztów postępowania w niniejszej sprawie, które również są uznawane za jeden z wydatków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Wyjaśnić w tym miejscu należy, iż każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Jak wskazywał NSA w postanowieniu z dnia 21 marca 2006 r., sygn. akt II FZ 196/06, obowiązkiem podmiotu, nawet prowadzącego działalność gospodarczą nieobarczoną nadzwyczajnym ryzykiem wystąpienia sporu sądowego związanego z tą działalnością, jest gromadzenie odpowiednich środków finansowych na koszty sądowe. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. Sąd podziela zatem stanowisko Starszego Referendarza Sądowego, że w związku z wszczęciem wobec Spółki postępowania w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwietniu 2014 r., Skarżąca miała świadomość zaistnienia ewentualnego sporu podatkowego z Organami podatkowymi, lecz pomimo tego, na co wskazuje sama Skarżąca nie rezerwowała jakichkolwiek środków finansowych na poczet prawdopodobnych kosztów sądowych, przyznając pierwszeństwo w wydatkowaniu posiadanych środków finansowych na rzecz zobowiązań cywilnoprawnych. Także sam fakt, iż Skarżąca podjęła bezskuteczne działania w celu uzyskania środków finansowych od jedynego wspólnika Spółki nie jest, wobec powyższych ustaleń, wystarczający dla uznania, że spełnione zostały przesłanki do przyznania Skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ponadto nie sposób zgodzić się z zarzutem Spółki, iż w zaskarżonym postanowieniu oparto się jedynie na wielkości przychodów Skarżącej pomijając inne istotne wskaźniki ekonomiczne. Zauważyć należy, że rozpoznając wniosek Skarżącej o przyznanie prawa pomocy uwzględniono zadłużenie Spółki, jak również jej wynik finansowy. Przypomnieć jednak należy, że jak wynika z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (m.in. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13), w obrocie gospodarczym strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych. Powyższe nie stanowi więc wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 260 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.