III SA/Wa 2272/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz, po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. Sp. z o.o. w upadłości układowej z siedzibą w N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych sprawy ze skargi G. Sp. z o.o. w upadłości układowej z siedzibą w N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier za wrzesień 2011 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Skarżąca – G. Sp. z o.o. w upadłości układowej z siedzibą w N. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia w niniejszej sprawie wpisu sądowego w wysokości 840 zł, wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazała, iż zmiana przepisów doprowadziła ją do zapaści finansowej. Powołała się także na trudności w kontynuowaniu działalności z uwagi na "działania różnych organów państwa". Wskazała, że nabyte przez nią w znacznych ilościach automaty o niskich wygranych stały się rzeczami bez wartości. Aktualnie Skarżąca walczy o przetrwanie na rynku oraz o swoje prawa w postępowaniach sądowych. Podkreśliła, że jej przychody zmalały znacząco w stosunku do lat 2009-2010. Podwyżka podatku od gier spowodowała, że przychody te przeznaczone są na regulowanie danin publicznych. W efekcie brak jest środków na bieżącą działalność. Skarżąca podniosła, że wysokość wydatków przekracza ilość środków zgromadzonych na rachunku bankowym. Podała, że kapitał zakładowy wynosi [...] zł. Wartość środków trwałych określiła na [...] zł, zaś stan rachunków bankowych na 0 zł. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca przesłała zeznania podatkowe, deklaracje VAT-7, sprawozdanie finansowe za 2012 r., dokumenty potwierdzające fakt zabezpieczenia rachunków bankowych, wyciągi bankowe. Wyjaśniła też, że sprawozdanie finansowe za 2013 r. jest w trakcie sporządzania. Wskazał, iż złożony został wniosek o przekształcenie postępowania układowego w postępowanie likwidacyjne. Oświadczyła, że wynagrodzenie dla pełnomocnika wynoszące 4.500 zł jest finansowane z bieżących środków. Postanowieniem z dnia 24 października 2014r. referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W piśmie z dnia 6 listopada 2014 r. stanowiącym sprzeciw od powyższego orzeczenia referendarza sądowego Skarżąca zarzucając naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a." oraz art. 10 i 11 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze. Skarżąca jest w stanie upadłości i obiektywnie nie dysponuje kwotą pozwalającą na uiszczenie wpisów od skarg w wielu sprawach. Nie jest również w stanie ich zgromadzić. Zakwestionowała ustalenia dokonane przez referendarza sądowego odnośnie wielkości prowadzonej działalności gospodarczej. W ocenie Skarżącej wartość księgowa nie odzwierciedla rzeczywistych jej wpływów. Wysokie obroty uznała za wynik polityki rachunkowości, nie odzwierciedlającej rzeczywistego rozmiaru prowadzonej działalności gospodarczej. Ponadto wartość wpływów nie została skorygowana o ryczałtowany podatek o gier od 300 urządzeń, na łączna kwotę 600.000 zł. Odwołując się do przesłanek ogłoszenia upadłości stwierdziła, iż nie utraciła całkowicie zdolności do prowadzenia jakiejkolwiek aktywności operacyjnej. Podkreśliła, iż podejmuje starania by uniknąć upadłości. Końcowo zaznaczyła, iż odmowa przyznania prawa pomocy nie powinna zamykać jej prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 p.p.s.a. – wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc a wniosek Skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a. - strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.) Określenie "gdy osoba prawna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Wskazać także należy, iż przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej nie jest obligatoryjne, mimo spełnienia przez nią przesłanek, na co wskazuje zawarty w treści 246 § 2 p.p.s.a. zwrot "może być przyznane". W orzecznictwie podkreśla się jednakże, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów także sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04 niepubl.). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji każdy na obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 niepubl.). Dodatkowo wskazać należy, iż to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w określonym zakresie. W sytuacji gdy wnioskodawca jest osobą prawną jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, musi ona wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, lecz także że nie ma ich, mimo wykorzystania wszelkich możliwości, aby zdobyć fundusze na ich pokrycie. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem Skarżącej jest wpis sądowy od skargi w wysokości 840 zł. Oceniając sytuację finansową Skarżącej na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych Sąd doszedł do wniosku, iż nie wykazała ona, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu bez znaczenia, dla kwestii spełnienia przesłanek przyznania Skarżącej prawa pomocy, był przy tym jej końcowy wynik finansowy za 2012 i 2013 r., tj. odpowiednio straty na poziomie 888.485,30 i 112.487,38 zł. Jak bowiem wynika z postanowienia NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13 w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych. Z kolei w postanowieniach z dnia 22 marca 2011 r. o sygn. akt II GZ 112/11 i z dnia 19 listopada 2004 r. o sygn. akt I FZ 436/04 NSA stwierdził, że jeżeli osoba prawna, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Sąd w pełni aprobuje powyższe poglądy i stwierdza, że oceniając przesłanki przyznania prawa pomocy Skarżącej, należy odnieść się przede wszystkim do osiąganego przez nią przychodu i rozmiaru prowadzonej działalności gospodarczej. Istotna dla rozstrzygnięcia pozostaje także wartość należącego do spółki majątku trwałego (aktywa trwałe w 2012 r. – [...] zł). Nawet jeżeliby przyjąć - jak twierdzi Skarżąca - że automaty do gier stanowiące znaczną część jej majątku, nie mogą być wykorzystane, to zauważyć należy, że Skarżąca posiada również budynki i lokale ([...] zł) oraz inne środki trwałe ([...] zł). Skarżąca posiada również wysoki kapitał zakładowy ([...] zł). Nie bez znaczenia jest także okoliczność, iż za 2012 r. przychody wyniosły 148.551.284,25 zł, zaś koszty ich uzyskania 149.439.769,55 zł. Za 2013 r. kwoty te wyniosły natomiast odpowiednio 93.956.187,69 zł i 94.068.675,07 zł. Strata na koniec 2013 r. wyniosła zatem 112.487,38 zł. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym wobec Skarżącej postanowieniu z 5 sierpnia 2014 r. (II FZ 1161/14) wielkość straty wskazuje na polepszanie się jej sytuacji w porównaniu z poprzednim rokiem, kiedy to strata wyniosła 888.485,30 zł. Skalę działalności Skarżącej obrazują także deklaracje VAT-7. Wynika z nich, że w okresie od marca do sierpnia 2014 r. dokonała ona dostaw towarów o wartości odpowiednio 3.982.066 zł, 3.569.530 zł, 3.025.122 zł, 2.381.405 zł, 2.516.258 zł i 430.078 zł. Sąd podkreśla, że racjonalny uczestnik obrotu gospodarczego powinien zabezpieczyć środki na ponoszenie wszelkich zobowiązań publicznoprawnych, w tym ponoszenie kosztów ewentualnych postępowań sądowych. Zauważenia wymaga przy tym, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). W ocenie Sądu, powyższe okoliczności nie pozwalają zatem stwierdzić, że Skarżąca wykazała – jak wymaga tego art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. - iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Odnosząc się zaś do zarzutu sprzeciwu, iż referendarz sądowy w żaden sposób nie odniósł się do sytuacji Skarżącej dotyczącej jej stanu, wyjaśnić należy, że orzeczenie upadłości układowej nie stanowi o braku możliwości ponoszenia przez Skarżącą jakichkolwiek kosztów. Zaznaczenia bowiem wymaga, że ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu powoduje, że Spółka może dalej prowadzić działalność gospodarczą, gdyż nie zostaje ona pozbawiona możliwości zarządzania swoim majątkiem. Sądowi również wiadomym jest, że w postępowaniu upadłościowym Spółka zaprezentowała propozycje układowe, zakładające spłatę zobowiązań z dochodów pochodzących z prowadzonej działalności, która powinna umożliwić również pokrywanie bieżących kosztów funkcjonowania przedsiębiorstwa (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 maja 2014 r. sygn. akt I SA/Kr 2127/13, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie ulega wątpliwości, że do takich kosztów należy zaliczyć koszty postępowań sądowych zainicjowanych przez Spółkę. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.