III SA/Wa 2305/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Dziedzic - Chojnacka, po rozpoznaniu w dniu 22 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 24 września 2018 r. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi M.K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2017 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy Skarżący M.K. wniósł do Sądu, na urzędowym formularzu PPF, o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że sprawa jest związana z przestępstwami gospodarczymi dużych rozmiarów. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że Skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Posiada dom o powierzchni 120 m² (niewykończony). Nie posiada żadnych zasobów pieniężnych. Posiada wierzytelność od dłużnika G. na kwotę 207.476 zł plus odsetki. Skarżący oświadczył, że przez oszustów z firmy G. jest zrujnowany. Dom, w którym stara się mieszkać w A., jest w ruinie, ponieważ Skarżący nie ma pieniędzy na ukończenie remontu. Skarżący wskazał, że otrzymuje emeryturę austriacką 880.74 euro oraz emeryturę polską 434,50 zł. Skarżący wskazał, że posiada kredyt w [...] – 36.000 euro z miesięczna ratą spłaty – 400 euro; kredyt w [...] 4.000 euro z miesięczną ratą – 200 euro. Na rachunku bankowym w A. Skarżący posiada debet w kwocie 390,93 euro. Na rachunku bankowym w [...] Skarżący posiada 1,72 zł. Opłaty kwartalne w A. jakie Skarżący ponosi to: ubezpieczenie domu – 116,55 euro, wywóz śmieci – 77,55 euro oraz energia elektryczna – 95 euro. Skarżący nadesłał umowę majątkową małżeńską ustanawiającą rozdzielność majątkową z żoną. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Skarżący nadesłał dokumentację sporządzoną w języku niemieckim, wyjaśniając, że są to wyciągi z rachunków bankowych, potwierdzenie opłaty za ubezpieczenie domu, i wywozu śmieci, potwierdzenie salda bankowego, potwierdzenie spłaty kredytu, potwierdzenie o przyłączeniu nieruchomości do kanalizacji, potwierdzenie wpłaty emerytury oraz dokumentację, decyzję ZUS o waloryzacji emerytury. Postanowieniem z dnia 24 września 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Pismem z 2 października 2018 r. Skarżący złożył sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu powołał się na konstytucyjne prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W ocenie Skarżącego przesłanki przyznania pomocy prawnej w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu są spełnione, co potwierdza fakt zwolnienia Skarżącego przez trzy niezależne sądy powszechne z kosztów sądowych w sprawach związanych z oszukaniem Skarżącego m.in. przez spółkę G. Sp. z o.o. oraz Urząd Skarbowy W. W postępowaniach tych jego status materialny był dokładnie weryfikowany i nigdy nie wskazano, iż " Skarżący uchyla się od ujawnienia sytuacji majątkowej w której faktycznie się znajduje." Skarżący zaznaczył, iż zawsze rzetelnie przedstawiał swoją sytuację materialną, która nie pozwala na ustanowienie pełnomocnika z wyboru oraz pokrywanie kosztów sądowych, szczególnie w sprawach które związane są z przestępstwami gospodarczymi bardzo dużych rozmiarów przeciwko Skarbowi Państwa. Skarżący wskazał, iż jego sytuacja materialna nie uległa poprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonuje kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia referendarza sądowego, jednakże nie rozpoznaje powtórnie wniosku w tym przedmiocie. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W odniesieniu do meritum sprawy Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, nie publ.) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika. W myśl zatem art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. jego obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Okoliczności przedstawione przez Skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z akt, nie pozwalają uznać, że Skarżący spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi. Zasadniczy wpływ na uznanie prawidłowości stanowiska zwartego w zaskarżonym postanowieniu referendarza sądowego wywarła okoliczność, iż Skarżący w ocenie Sądu nie dąży do należytego wyjaśnienia jego sytuacji finansowej. W przedmiotowej sprawie Skarżący oświadczył, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Posiada dom o powierzchni 120 m² (niewykończony). Nie posiada żadnych zasobów pieniężnych. Posiada wierzytelność od dłużnika G. na kwotę 207.476 zł plus odsetki. Dom, w którym stara się mieszkać w A. jest w ruinie ponieważ Skarżący nie ma pieniędzy na ukończenie remontu. Z przedłożonych informacji wynika, że Skarżący otrzymuje dwie emerytury polską w kwocie 435,50 zł oraz austriacką w kwocie 880,74 euro. Spłaca kredyty w łącznej kwocie 600 euro. Na rachunku bankowym w A. Skarżący posiada debet w kwocie 390,93 euro. Na rachunku bankowym w [...] Skarżący posiada 1,72 zł. Opłaty kwartalne w A. jakie Skarżący ponosi to: ubezpieczenie domu – 116,55 euro, wywóz śmieci – 77,55 euro oraz energia elektryczna – 95 euro. Skarżący nadesłał umowę majątkową małżeńską ustanawiającą rozdzielność majątkową z żoną. Referendarz sądowy na podstawie dokumentów i wyjaśnień Skarżącego stwierdził, iż Skarżący uchylił się od przedłożenia żądanych dokumentów (np. wyciągu z rachunku bankowego żony, zeznań podatkowych żony itp.), które wskazywałyby w sposób niebudzący wątpliwości jaka jest ich sytuacja majątkowa. Sąd zauważa, iż w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych obowiązek udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków rozciąga się również na prowadzenie postępowania sądowego i to niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego. Przy ocenie sytuacji materialnej skarżącego nie można pominąć sytuacji materialnej jego żony. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II OZ 1266/11). Obowiązek ten nie zostaje wyłączony nawet w przypadku nieistnienia wspólności majątkowej, czy nieprowadzenia przez małżonków wspólnego gospodarstwa domowego. W orzecznictwie podnosi się także, że kwestia posiadania środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Należy podkreślić, że uchylanie się strony od obowiązków związanych z wykazywaniem sytuacji majątkowej, nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 i z 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). W orzecznictwie akcentuje się skutki niedopełnienia, choćby w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia, co uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r. I OZ 744/09, Lex 552404). Sąd zgodził się ze stanowiskiem referendarza, iż wobec niedostosowania się przez Skarżącego do wezwania związanego z wykazaniem sytuacji majątkowej, niemożliwa jest rzetelna analiza zdolności płatniczych Skarżącego, a w konsekwencji ustalenie czy sytuacja, w której się znalazł wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Oceny tej nie zmieniają dokumenty nadesłane przez Skarżącego przy sprzeciwie, gdyż w dalszym ciągu nie nadesłał żądanych przez referendarza dokumentów dotyczących żony Skarżącego. Należy zatem wskazać, iż kwestia pełnego określenia sytuacji majątkowej strony wnioskującej o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych jest bardzo istotna dla oceny możliwości finansowych tej strony, bowiem tylko pełne zobrazowanie sytuacji majątkowej pozwala na dokonanie obiektywnej oceny (por. postanowienie NSA z 24.01.2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Dodać należy, iż wbrew treści sprzeciwu, Skarżący nie załączył do niego odpisu postanowień sadowych, na mocy których zostałby zwolniony od uiszczenia kosztów sądowych. Z powyższych względów uznać należy, iż Skarżącemu zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika Skarżący nie spełnił bowiem przesłanek przyznania prawa pomocy wynikających z przepisu art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.